Ігумен

Ігумен
У цэнтры места
Герб Ігумену
Першыя згадкі:	1387
Вобласьць:	Менская
Раён:	Ігуменскі
Насельніцтва:	10 150 (2009)
Часавы пас:	UTC+3
Тэлефонны код:	+375 1714
Паштовы індэкс:	223210
Аўтамабільны код:	5
Геаграфічныя каардынаты:	53°42′ пн. ш. 28°26′ у. д.
Ігумен на мапе Беларусі Ігумен
Галерэя здымкаў у Wikimedia Commons

Ігу́мен (з 1923 году — Чэ́рвень) — места ў Беларусі, на рацэ Ігуменка. Адміністрацыйны цэнтар Чэрвеньскага раёну Менскай вобласьці. Насельніцтва 9,9 тыс. чал. (2008). Знаходзіцца за 62 км на паўднёвы ўсход ад Менску, за 30 км ад чыгуначнай станцыі Пухавічы (лінія Менск — Асіповічы), каля аўтамабільнай дарогі Менск — Магілёў.

Ігумен — даўняе мястэчка гістарычнай Меншчыны, якое 26 чэрвеня 1941 сталася другімі Курапатамі: вакол паселішча знаходзяцца пахаваньні тысячаў палітычных зьняволеных, забітых карнікамі НКВД.

Назва

Існуе народнае паданьне, згодна зь якім паселішча некалі належала праваслаўнаму жаночаму манастыру, заснаванаму грэцкай ігуменьняй. Імаверна, назва места першапачаткова гучала як «Ігумень» — у сэнсе «той, што належыць ігуменьні».

Традыцыйная гістарычная назва места часьцей падаецца як Ігумен, хоць часам сустракаецца і форма Ігумень (польск. Ihumeń).

Гісторыя

Першы пісьмовы ўспамін пра Ігумен датуецца 1387. У 1-й пал. XV ст. мястэчка знаходзілася ў валоданьні Кезгайлаў. 21 кастрычніка 1430 (паводле іншых зьвестак, у 1447) згадваецца воласьць Гумен (па-лацінску: districtum Humyen), якая належала біскупу віленскаму (царкоўнае мястэчка). Згодна з адміністрацыйна-тэрытарыяльнай рэформай (1565—1566) мясьціна ўвайшла ў склад Менскага павету Менскага ваяводзтва.

У 1595 у Ігумене зьбіраліся харугвы Вялікага Княства Літоўскага дзеля барацьбы з казацкімі набегамі Налівайкі. У Трынаццацігадовую вайну (1654—1667) маскоўскія захопнікі разрабавалі і моцна разбурылі мястэчка. Пад 1669 упершыню згадваецца касьцёл. У Вялікую Паўночную вайну (1700—1721) у мястэчку спыняўся кароль Швэцыі Карл XII.

У выніку другога падзелу Рэчы Паспалітай (1793) Ігумен апынуўся ў складзе Расейскай імпэрыі. Новыя ўлады канфіскавалі мястэчка ў Віленскага біскупства. У 1795 паселішча атрымала статус места і зрабілася цэнтрам павету. 22 студзеня 1796 Ігумену даравалі герб: «у блакітным полі срэбны кушч грачыхі, над якімі пяць залатых пчол». Станам на 1800 у месьце было 85 двароў. За часамі нацыянальна-вызвольнага паўстаньня (1863—1864) тут дзейнічаў паўстанцкі аддзел на чале з Б. Сьвентаржэцкім.

18 верасьня 1923 камуністычныя ўлады перайменавалі Ігумен у Чэрвень (у гонар месяца чэрвень). У 1924 места зрабілася цэнтрам раёну. 26 чэрвеня 1941 на выхадзе з Ігумена ўва ўрочышчы Цагельня НКВД расстраляла каля трох тысячаў вязьняў чэрвеньскай перасыльнай турмы — беларусаў, палякаў, летувісаў ды іншых.

У 1989 грамадзкасьць даведалася пра тое, што Ігумен стаўся другімі Курапатамі — вакол места знаходзяцца пахаваньні тысячаў палітычных зьняволеных. 18 красавіка 2001 адбылося афіцыйнае зацьверджаньне мескага гербу.

Насельніцтва

• XVIII стагодзьдзе: 1800 — 560 чал. (266 муж. і 294 жан.), у тым ліку і 12 цыганаў; апроч таго, існавалі прыпісаныя да места габрэі (37 муж. і 54 жан.), што жылі ў арандаваных імі корчмах павету
• XIX стагодзьдзе: 1882 — каля 3 тыс. чал.; 1897 — 4573 чал.
• XX стагодзьдзе: 1907 — 5390 чал.; 1939 — 6,4 тыс. чал.; 1959 — 8,2 тыс. чал.; 1970 — 10,2 тыс. чал.; 1991 — 11,6 тыс. чал.
• XXI стагодзьдзе: 2006 — 10,1 тыс. чал.; 2008 — 9,9 тыс. чал.; 2009 — 10,2 тыс. чал.

Адукацыя

У Ігумені працуюць 4 сярэднія школы, дашкольныя ўстановы.

Культура

Дзейнічаюць дом культуры, бібліятэкі.

Эканоміка

Прадпрыемствы харчовай, лясной і дрэваапрацоўчай прамысловасьці.

Пералік прамысловых прадпрыемстваў Ігумена
УП «Чэрвеньскі ДАК» ДЛГУ «Чэрвеньскі лясгас» УП «Чэрвеньская друкарня» ПУП «Чэрвеньскі гароднінасушыльны завод» ААТ «Чэрвеньскі леспрамгас»

Турыстычная інфармацыя

Касьцёл Узвышэньня Сьв. Крыжа

Працуе Ігуменскі краязнаўчы музэй. Спыніцца можна ў гасьцініцы «Чэрвень».

Выдатныя мясьціны

• Гістарычная забудова (кан. ХІХ — пач. ХХ стст.; фрагмэнты)
• «Кацярыненская» вязьніца (XVIII ст.)
• Месца загубу грамадзянаў Беларусі, Польшчы й Летувы — ахвяраў бальшавіцкага тэрору
• Могілкі: габрэйскія; старыя каталіцкія

Страчаная спадчына

• Касьцёл Узвышэньня Сьв. Крыжа (1799—1800)
• Сабор Раства Прасьв. Багародзіцы (1833)
• Сынагога
• Царква Сьв. Георгія (1975)

Галерэя

• Краявіды Ігумену
• 

  Даўнія камяніцы

• 

  Школа

• 

  Будова касьцёла

• 

  Царква

Вядомыя асобы

• Генадзь Аўласенка (нар. 1955) — беларускі пісьменьнік, паэт, драматург
• Мікола Бліадуха (1878—1935) — беларускі геоляг, акадэмік АН Беларусі
• Уладзімер Кароль (1912—1980) — беларускі архітэктар
• Генадзь Матусевіч (нар. 1954) — беларускі скульптар і мастак
• Міхась Станюта (1881—1974) — беларускі мастак

Літаратура

• Памяць: Гіст.-дакум. хроніка Чэрвенскага раёна / Уклад.: Г. М. Аўласенка, З. І. Малейка. — Мн.: БЕЛТА, 2000.— 622 с.: іл.
• Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 6. Кн. 2: Усвея — Яшын; Дадатак / Беларус. Энцыкл.; Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (галоўны рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн.: БелЭн, 2003. — 616 с.: іл. ISBN 985-11-0276-8.
• Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя. У 3 т. / рэд. Г. П. Пашкоў і інш. Т. 2: Кадэцкі корпус — Яцкевіч. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2005. — 788 с.: іл. ISBN 985-11-0378-0.
• Цітоў А. Геральдыка беларускіх местаў (XVI — пачатак XX ст.). — Мн.: Полымя, 1998.— 287 с. ISBN 985-07-0131-5.
• Tumas J. Kelias į Červenę. — Vilnius, 1990.
• Ihumeń // Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich. Tom III: Haag — Kępy. — Warszawa, 1882. S. 249—254.
• Stankiewicz-Januszczak J. Marsz śmierci — ewakuacja więźniów z Mińska do Czerwieni 24—27 czerwca 1941 r. — Rada Ochrony Pamieci Walk i Meczenstwa, 1999. ISBN 83-7233-192-8.

Вонкавыя спасылкі

 Ігумен — сховішча мультымэдыйных матэрыялаў

• Прагноз надвор’я ў м. Ігумен
• м. Ігумен на Radzima.org
• Чэрвень. Неафіцыйная старонка.

Ігумен у сучасным адміністрацыйна-тэрытарыяльным падзеле Беларусі