Імрэ Кертэс

Імрэ Кертэс
Imre Kertész
Асабістыя зьвесткі
Нарадзіўся:	9 лістапада 1929 (82 гады), Будапэшт, Вугоршчына
Грамадзянства:	Вугоршчына
Літаратурная дзейнасьць
Род дзейнасьці:	пісьменьнік
Напрамак:	гуманізм, гістарычны рэалізм
Жанр:	раман, аповед, эсэ
Значныя творы:	«Бяз лёсу», «Кадзіш па ненароджанага дзіцяці»
Прэміі:	Нобэлеўская прэмія па літаратуры (2002)

Імрэ Кертес (па-вугорску: Imre Kertész, нар. 9 лістапада 1929) — вугорскі пісьменьнік, ляўрэат Нобэлеўскай прэміі па літаратуры (2002) з фармулёўкаю «за сваю творчасьць, якая супрацьпаставіла ценькую экзыстэнцыю адзінкі дэспатычнаму барбарству гісторыі».

Біяграфія

У 1944—1945 — вязень канцлягераў Асьвенцым і Бухэнвальд. Апынуўшыся ў Аўшвіцэ ў 15-ці гадовым узросьце Кертэс наўмысна прыпісаў сабе 2 гады й назваўся рабочым заводу, дзеля таго каб быць на нейкі час прыгодным і адразу не трапіць у расходныя сьпісы.

Найперш Кертэс спрабаваў знайсьці падтрымку й хоць нейкую ўдзячнасьць сваёй творчасьці на радзіме, але ў адказ меў нявартыя звароты з боку радыкальных палітыкаў і чальцоў літаратурнага асяродзьдзя. Ён пераяжджае ў Нямеччыну й пачынае перакладаць творы нямецкіх аўтараў на вугорскую мову, такія як — «Нараджэньне трагедыі» Ніцшэ, п’есы Дзюрэнмата, Шніцлера, Танкрэда Дорста, разважаньні Вітгенштайна — і не выдае ні воднага раману на працягу 1980-х гадоў. У цяперашні час Кертэс працягвае пісаць на вугорскай мове й падае свае працы для выданьня ў Вугоршчыне.

Сваё бачаньне сёньняшняй Вугоршчыны Імрэ Кертэс выказаў у інтэрвію ў кастрычніку 2009 году:

	За апошнія дзесяць гадоў сытуацыя ў Вугоршчыне значна пагоршылася. Тут пануюць крайнія правыя й антысэміты. Сталіца краіны Будапэшт без усякіх абмовак «балканізіравалася». Гістарычныя хваробы вугорцаў, у выглядзе схільнасьці да хлусьні й замоўчваньню відавочнага, цяпер больш характэрныя для краіны, чым калі-небудзь.
—Будапэшт, 9 кастрычніка 2009 - РІА Навіны

У 2002 годзе стаў ганаровым грамадзянінам Будапэшту. Кертэс і ягоная жонка сёньня жывуць у Бэрліне.

Творчасьць

Цяжкі досьвед вязьня канцлягераў ляжыць у падмурку усяго напісанага Кертэсам. На думку швэдзкіх акадэмікаў пісьменьнік у сваёй творчасьці адказаў на складанае пытаньне «Як індывід можа працягваць жыць і думаць у эпоху, калі грамадзтва ўсё актыўней падпарадкоўвае сабе асобу?».

Бяз лёсу

Нашмат вядомая рэч Кертэса — раман «Бяз лёсу», апісвае ўнутраны й вонкавы сусьвет пяцідзесяцігадовага Дьёргі Ковэса ў канцлягерах Аўшвіц, Бухэнвальд і Зэйц. Некаторыя крытыкі падаюць кнігу, як аўтабіяграфічную, але сам аўтар абвяргае цесную біяграфічную сувязь.

Фільм на падставе раману «Бяз лёсу» быў зроблены ў Вугоршчыне ў 2005 годзе. Сцэнар быў напісаны самім аўтарам. Нягледзячы на агульнасьць назвы, фільм больш аўтабіяграфічны чым сама кніга.

Цытаты

• «Паэты не заўсёды ведаюць як трэба жыць, затое амаль заўжды ведаюць як ім варта памерці». Радзіма, дом, дзяржава.
• «Бог стварыў сьвет, чалавек стварыў Асьенцым». Радзіма, дом, дзяржава.

Творы

• 1975 «Бяз лёсу» (Sorstalanság)
• 1988 «Фіяска» (A kudarc)
• 1990 «Кадзіш па ненароджанаму дзіцяці» (Kaddis a meg nem született gyermekért)
• 1991 «Ангельскі сьцяг» (Az angol lobogó)
• 2001 «Мова ў выгнаньні» (A száműzött nyelv)
• 2003 «Ліквідацыя» (Felszámolás)
• 2006 «Файл К.» (K. dosszié)
• 2007 «Cosmopolitan і паломніцтва (Каін і Авэль)» (Világpolgár és zarándok (Káin és Ábel))
• 2008 «Прыгнечаная спадчыны Эўропы» (Európa nyomasztó öröksége)
• 2009 «Фармулёўка прыгоды» (A megfogalmazás kalandja)
• 2010 «Дзёньнік галерніка» (Haldimann-levelek)

Узнагароды

• 1995 Брандэнбурская прэмія па літаратуры
• 1997 Гран-пры Ляйпцыскага кніжнага кірмашу
• 2000 Літаратурная прэмія газэты Die Welt
• 2002 Нобэлеўская прэмія па літаратуры

Вонкавыя спасылкі

 Імрэ Кертэс — сховішча мультымэдыйных матэрыялаў

• Імрэ Кертэс: Бараніце Захад ад Трэцяга сьвету. // Інтэрвію. «Наша Ніва» №45 2002 г.