Імрэ Кертэс

Імрэ Кертэс
Imre Kertész
Асабістыя зьвесткі
Нарадзіўся	9 лістапада 1929 (83 гады), Будапэшт, Вугоршчына
Грамадзянства	Вугоршчына
Літаратурная дзейнасьць
Род дзейнасьці	пісьменьнік
Напрамак	гуманізм, гістарычны рэалізм
Жанр	раман, аповед, эсэ
Значныя творы	«Бяз лёсу», «Кадзіш па ненароджанага дзіцяці»
Прэміі	Нобэлеўская прэмія па літаратуры (2002)

Імрэ Кертес (па-вугорску: Imre Kertész, нар. 9 лістапада 1929) — вугорскі пісьменьнік, ляўрэат Нобэлеўскай прэміі па літаратуры (2002) з фармулёўкаю «за сваю творчасьць, якая супрацьпаставіла ценькую экзыстэнцыю адзінкі дэспатычнаму барбарству гісторыі».

Біяграфія

У 1944—1945 — вязень канцлягераў Асьвенцым і Бухэнвальд. Апынуўшыся ў Аўшвіцэ ў 15-ці гадовым узросьце Кертэс наўмысна прыпісаў сабе 2 гады й назваўся рабочым заводу, дзеля таго каб быць на нейкі час прыгодным і адразу не трапіць у расходныя сьпісы.

Найперш Кертэс спрабаваў знайсьці падтрымку й хоць нейкую ўдзячнасьць сваёй творчасьці на радзіме, але ў адказ меў нявартыя звароты з боку радыкальных палітыкаў і чальцоў літаратурнага асяродзьдзя. Ён пераяжджае ў Нямеччыну й пачынае перакладаць творы нямецкіх аўтараў на вугорскую мову, такія як — «Нараджэньне трагедыі» Ніцшэ, п’есы Дзюрэнмата, Шніцлера, Танкрэда Дорста, разважаньні Вітгенштайна — і не выдае ні воднага раману на працягу 1980-х гадоў. У цяперашні час Кертэс працягвае пісаць на вугорскай мове й падае свае працы для выданьня ў Вугоршчыне.

Сваё бачаньне сёньняшняй Вугоршчыны Імрэ Кертэс выказаў у інтэрвію ў кастрычніку 2009 году:

	За апошнія дзесяць гадоў сытуацыя ў Вугоршчыне значна пагоршылася. Тут пануюць крайнія правыя й антысэміты. Сталіца краіны Будапэшт без усякіх абмовак «балканізіравалася». Гістарычныя хваробы вугорцаў, у выглядзе схільнасьці да хлусьні й замоўчваньню відавочнага, цяпер больш характэрныя для краіны, чым калі-небудзь.
—Будапэшт, 9 кастрычніка 2009 - РІА Навіны

У 2002 годзе стаў ганаровым грамадзянінам Будапэшту. Кертэс і ягоная жонка сёньня жывуць у Бэрліне.

Творчасьць

Цяжкі досьвед вязьня канцлягераў ляжыць у падмурку усяго напісанага Кертэсам. На думку швэдзкіх акадэмікаў пісьменьнік у сваёй творчасьці адказаў на складанае пытаньне «Як індывід можа працягваць жыць і думаць у эпоху, калі грамадзтва ўсё актыўней падпарадкоўвае сабе асобу?».

Бяз лёсу

Нашмат вядомая рэч Кертэса — раман «Бяз лёсу», апісвае ўнутраны й вонкавы сусьвет пяцідзесяцігадовага Дьёргі Ковэса ў канцлягерах Аўшвіц, Бухэнвальд і Зэйц. Некаторыя крытыкі падаюць кнігу, як аўтабіяграфічную, але сам аўтар абвяргае цесную біяграфічную сувязь.

Фільм на падставе раману «Бяз лёсу» быў зроблены ў Вугоршчыне ў 2005 годзе. Сцэнар быў напісаны самім аўтарам. Нягледзячы на агульнасьць назвы, фільм больш аўтабіяграфічны чым сама кніга.

Цытаты

• «Паэты не заўсёды ведаюць як трэба жыць, затое амаль заўжды ведаюць як ім варта памерці». Радзіма, дом, дзяржава.
• «Бог стварыў сьвет, чалавек стварыў Асьенцым». Радзіма, дом, дзяржава.

Творы

• 1975 «Бяз лёсу» (Sorstalanság)
• 1988 «Фіяска» (A kudarc)
• 1990 «Кадзіш па ненароджанаму дзіцяці» (Kaddis a meg nem született gyermekért)
• 1991 «Ангельскі сьцяг» (Az angol lobogó)
• 2001 «Мова ў выгнаньні» (A száműzött nyelv)
• 2003 «Ліквідацыя» (Felszámolás)
• 2006 «Файл К.» (K. dosszié)
• 2007 «Cosmopolitan і паломніцтва (Каін і Авэль)» (Világpolgár és zarándok (Káin és Ábel))
• 2008 «Прыгнечаная спадчыны Эўропы» (Európa nyomasztó öröksége)
• 2009 «Фармулёўка прыгоды» (A megfogalmazás kalandja)
• 2010 «Дзёньнік галерніка» (Haldimann-levelek)

Узнагароды

• 1995 Брандэнбурская прэмія па літаратуры
• 1997 Гран-пры Ляйпцыскага кніжнага кірмашу
• 2000 Літаратурная прэмія газэты Die Welt
• 2002 Нобэлеўская прэмія па літаратуры

Вонкавыя спасылкі

 Імрэ Кертэс — сховішча мультымэдыйных матэрыялаў

• Імрэ Кертэс: Бараніце Захад ад Трэцяга сьвету. // Інтэрвію. «Наша Ніва» №45 2002 г.