Абальхасан Банісадр

Зьвесткі зь Вікіпэдыі — вольнай энцыкляпэдыі
Перайсьці да: навігацыі, пошуку
Абальхасан Банісадр

Абальхасан Банісадр (перс. ابوالحسن بنیصدر; нар. 22 сакавіка 1933) — былы іранскі дзяржаўны дзяяч, першы дэмакратычна абраны прэзыдэнт Ірана адразу пасьля Ісламскай рэвалюцыі 1979 году. Быў прэзыдэнтам з 4 лютага 1980 году да адстаўкі 21 чэрвеня 1981 году. Да выбраньня прэзыдэнтам быў міністрам замежных спраў у часовым урадзе Махдзі Базаргана, які ўзьнік пасьля ісламскага перавароту ў 1979 годзе.

Банісадр ўступіў у антышахскі студэнцкі рух у 60-х, двойчы сядзеў у турме за антыўрадавыя выступы і быў паранены ў ходзе паўстаньня ў 1963. Пазьней ён зьбег у Францыю, дзе далучыўся да ісламскай апазыцыі ў выгнаньні на чале з Аятала Хамейні. Банісадр вярнуўся ў Іран разам з Хамейні ў лютым 1979. Ён быў прызначаны намесьнікам міністра эканомікі і фінансаў, затым — міністрам замежных справаў, і пазьней міністрам эканомікі ў пераходным ўрадзе Ірана.

Раняе жыцьцё[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Банісадар нарадзіўся 22 сакавіка 1933 года ў Хамадане. Яго айцец быў блізкі да Хамэйні. Банісадар вучыўся ў Францыі, у Парыжы ва ўнівэрсітэце Сарбона. Там ён вывучаў гаспадарку й грашовыя адносіны. Банісадар пасьля вяртаньня да Йрану прыняў удзел у руху, які бароўся з шаскім ладам у Іране. Двойчы з-за гэтага быў зьняволены. Прыняў удзел падзеях 1963 года, калі прэм’ер-міністар Масадык спрабаваў вывесьці Йран з-пад залежнасьці ад заходніх краін у гаспадарчай сфэры. Пасьля адстаўкі Масадыка ад’ехаў у Францыі, дзе зьблізіўся з Хамэйні. Разам з Хамэйні вярнуўся ў Іран у 1979 годзе. Прыняў удзел у захопе ўлады Хамэйнім.

Дзяржаўныя пасады[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Пасьля ісламскага перавароту Банісадар стаў намесьнікам міністра скарбу з 4 лютага 1979 года па 27 лютага 1979 года. Пасьля адстаўкі міністра скарбу — Алі Арбалана, Банісадар быў прызначаны на пасаду міністра скарбу з 27 лютага 1979 года ва ўрадзе Махдзі Базаргана.

12 лістапада 1979 года Банісадар, пасьля адстаўкі міністра замежных спраў Эбрагіма Язьдзі, быў прызначаны на пасаду міністра замежных спраў. Пасьля сьмерці Махмута Талегані выконваў абавязкі старшыні Тайнай ісламскай рады (тайнага ўраду Йрана ў 1979 годзе).

Банісадар прэзыдэнт[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Банісадар быў выбраным на пасаду прэзыдэнта 25 студзеня 1980 года, сабраўшы 78,9% галасоў. З 4 лютага 1980 года пачаў выконваць абавязкі прэзыдэнта. Банісадар быў прыхільнікам заходняга ладу жыцьця, што не падабалася прыхільнікам ісламскага ладу жыцьця. Ён выступаў супраць умяшаньня сьвятароў у кіраваньне краінай. Гэта таксама не падабалася ім. Пачалося супрацьстаяньне, якое закончылася адстаўкай Банісадра.

Адстаўка[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Мачліс — сойм у Йране 21 чэрвеня 1981 года прыняў рашэньне аб адстаўцы Банісадра. Прычынаю гэтага былі патаянныя спробы Абольхасана Банісадра паменьшыць уплыў сьвятароў на дзяржаўнае жыцьцё. Гэтыя спробы вельмі спадабаліся маладым бальшавікам, якія пачалі забіваць праціўнікаў Хамэйні. Саюз маладых бальшавікоў з Банісадрам напужаў прыхільнікаў Хамэйні.

Сядзібу Банісадра захапілі сторажы йсламскага перавароту. Банісадар баючыся за сваё жыцьцё вымушаны быў хавацца ў Тэгеране. Некаторыя яго вядомыя прыхільнікі былі забітыя. Гэта Хасэйн Наваб, Рашыт Садролхефазі й Манашэр Масудзі. Таксама пачаліся расправы з маладымі бальшавікамі.

Хаваючыся Банісадар зьвярнуўся з адозвай, у якой прасіў правесьці рэфэрэндум аб зьменах у канстытуцыю Йрана.

Адлёт з Ірана й выгнаньне[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Банісадар у 2010 годзе

28 ліпеня 1981 года Банісадар і Раджаві (начальнік маладых бальшавікоў) на самалёце Боінк 707 (на якім раней лятаў колішні шах) таемна выляцеў з Тэгерану праз Турэччыну ў Францыю.

Банісадар і Раджаві знайшлі палітычны прытулак у Францыі. Пасяліліся ў Парыжы, у месцы дзе Банісадар жыў разам з Хамэйнім да ісламскага перавароту ў 1979 годзе. Банісадар і Раджаві спрабавалі з-за мяжы кіраваць барацьбой з урадам Хамэйні.

Зараз Банісадар адыйшоў ад барацьбы за ўладу. Займаецца выданьнем успамінаў і навуковых твораў. Жыве ў Парыжы, у Вэрсалі, у сядзібе Івэлін. Знаходзіцца пад аховай фрацускіх спэцслужбаў.

Вонкавыя спасылкі[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Commons-logo.svg  Абальхасан Банісадрсховішча мультымэдыйных матэрыялаў