Азёры (Гарадзенская вобласьць)

Азёры
Царква і касьцёл
Вобласьць:	Гарадзенская
Раён:	Гарадзенскі
Сельсавет:	Азёрскі
Насельніцтва:	2447 (1989)
Тэлефонны код:	+375 15(2)
Паштовы індэкс:	231753
Геаграфічныя каардынаты:	53°43′30″ пн. ш. 24°11′00″ у. д.
Азёры на мапе Беларусі Азёры
Галерэя здымкаў у Wikimedia Commons

Азё́ры — вёска ў Беларусі, на паўднёвым беразе возера Белае. Цэнтар сельсавету Гарадзенскага раёну Гарадзенскай вобласьці. Насельніцтва 2447 чал. (1989). Знаходзяцца за 28 км на ўсход ад Горадні, за 10 км ад чыгуначнай станцыі Жытомля; на аўтамабільных дарогах Р41 і Р145.

Азёры — даўняе мястэчка гістарычнай Гарадзеншчыны.

Гісторыя

Першы пісьмовы ўспамін пра Азёры як «двор князя Вітаўта» датуецца 1398. Цягам XV—XVII стст. мясьціна знаходзілася ў валоданьні вялікіх князёў і была цэнтрам воласьці Гарадзенска павету Троцкага ваяводзтва.

У 1518 вялікі князь Жыгімонт Стары аддаў Азёры ў заставу старосту гарадзенскаму Ю. Радзівілу. У 1555 мясцовым вялікакняскім намесьнікам зрабіўся Сэбастыян Дыбоўскі. Згодна з прывілеем 1568 вялікага князя Жыгімонта Аўгуста ў Азёрах праводзіліся штотыднёвыя таргі.

У Трынаццацігадовую вайну (1654—1667) маскоўскія захопнікі спалілі мясцовы касьцёл. Новы касьцёл імя Маці Божай Ружанцовай зюудавалі на Рынку ў 1679 (у 1779 на сродкі караля і вялікага князя Станіслава Аўгуста Панятоўскага праводзілася яго аднаўленьне).

У выніку трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай (1795) Азёры апынуліся ў складзе Расейскай імпэрыі, у Гарадзенскім павеце. У кан. XVIII ст. мястэчка набыў вядомы навуковец, авантурыст і філянтроп Міхал Валіцкі, які заснаваў тут суконную (1807) і папяровую фабрыкі (1809). У 1840-я ў Азёрах было 116 двароў. Па здушэньні нацыянальна-вызвольнага паўстаньня (1863—1864) расейскія ўлады канфіскавалі маёнтак у Валіцкіх. Мясцовыя прадпрыемствы прыйшлі ў заняпад. У канцы 1870-х у мястэчку дзейнічалі касьцёл, царква, сынагога, заводы вырабу зьнічак і скураў. У 1895 у Азёрах утварылася гарбарнае прадпрыемства, у 1899 аднавіла сваю дзейнасьць папярова-кардонная фабрыка.

Згодна з Рыскай мірнай дамовай (1921) Азёры апынуліся ў складзе міжваенннай Польскай Рэспублікі, дзе зрабіліся цэнтрам гміны Гарадзенскага павету Беластоцкага ваяводзтва. У 1924 у мястэчку адбыўся антыўрадавы мітынг, у 1926 страйкавалі 130 працаўнікоў лесапільні.

У 1939 Азёры ўвайшлі ў БССР, дзе ў 1940 зрабілася цэнтрам сельсавету. Станам на 1989 у вёсцы быў 741 двор.

• Мястэчка на старых здымках
• 

  Рынак

• 

  Грэка-каталіцкая царква

• 

  Касьцёл

• 

  Сынагога

Насельніцтва

• XIX стагодзьдзе: 1830 — 426 муж., зь іх шляхты 7, духоўнага стану 2, мяшчанаў-юдэяў 235, мяшчанаў-хрысьціянаў і сялянаў 181; 1878 — 1013 чал., зь іх 508 габрэяў; 1897 — 3283 чал.
• XX стагодзьдзе: 1921 — 1755 чал.; 1989 — 2447 чал.

Інфраструктура

У Азёрах працуюць сярэдняя школа, школа-інтэрнат, 2 дашкольныя ўстановы, дом культуры.

Эканоміка

Прадпрыемствы: норкавая фэрма, лесазавод.

Турыстычная інфармацыя

У цэнтры мястэчка

Каля Азёраў месьцяцца помнікі археалёгіі: 2 стаянкі першабытнага чалавека (8-5-га і 3-га тыс. да н. э.) і курганныя могільнікі.

Выдатныя мясьціны

• Касьцёл Хрыста Валадара
• Магіла паўстанцаў 1863—1864 гг.
• Могілкі старыя каталіцкія
• Царква Сьвятога Духа (1866)

Страчаная спадчына

• Касьцёл (XVIII ст.)
• Царква (1676)
• Сынагога (XVIII ст.)

Літаратура

• Памяць: Гіст.-дакум. хроніка Гродзенскага р-на / Рэдкал. У. П. Верхась і інш. — Мн.: БелЭн, 1993.— 431 с.: іл.
• Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 1: А — Беліца / Беларус. Энцыкл.; Рэдкал.: М. В. Біч і інш.; Прадм. М. Ткачова; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн.: БелЭн, 1993. — 494 с., [8] к.: іл. ISBN 5-85700-074-2.
• Соркіна I. Мястэчкі Беларусі ў канцы ХVІІІ — першай палове ХІХ ст. — Вільня: ЕГУ, 2010.— 488 с. ISBN 978-9955-773-33-7.
• Jeziory // Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich. Tom III: Haag — Kępy. — Warszawa, 1882. S. 580.

Вонкавыя спасылкі

 Азёры (Гарадзенская вобласьць) — сховішча мультымэдыйных матэрыялаў

• в. Азёры на Radzima.org

Азёры ў сучасным адміністрацыйна-тэрытарыяльным падзеле Беларусі