Альбрэхт Станіслаў Радзівіл

Зьвесткі зь Вікіпэдыі — вольнай энцыкляпэдыі
Перайсьці да: навігацыі, пошуку
Альбрэхт Станіслаў Радзівіл
Albrecht Stanisłaŭ Radzivił. Альбрэхт Станіслаў Радзівіл (P. Danckers de Rij, 1640).jpg
А. С. Радзівіл. Невядомы мастак, XVIII ст.
POL COA Radziwiłł.svg
Герб «Трубы»
Асабістыя зьвесткі
Нарадзіўся: 1648
Памёр: 8 сьнежня 1690
Род: Радзівілы
Бацькі: Станіслаў Радзівіл
Марына з Мышкаў
Жонка: Рэгіна з фон Айзэнрайхаў
Ганна Крыстына зь Любамірскіх

Альбрэхт Станіслаў Радзівіл (мянушка «Абаронца Правоў»; 1 ліпеня 1593, места Алыка на Валыні — 12 лістапада 1656) — дзяржаўны дзяяч Рэчы Паспалітай, пісьменьнік і гісторык. Падканцлер (16191623) і канцлер вялікі літоўскі (з 1623).

Меў вялікія зямельныя ўладаньні на Валыні (Алыка і інш.), а таксама на тэрыторыі сучасных Беларусі (Нягневічы, Налібакі), Летувы і Польшчы. Трымаў шматлікія дзяржаўныя ўладаньні, у тым ліку Барысаўскае (1629), Пінскае (1631), Геранёнскае (1644) староствы, быў адміністратарам Кобрынскай і Шавельскай эканоміяў.

Біяграфія[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

А. С. Радзівіл у часе супольнай малітвы зь Янам Казімерам на правым беразе Віслы на тле занятай швэдамі Варшавы, 1655

З алыцка-нясьвіскай лініі роду Радзівілаў гербу «Трубы», сын Станіслава, старосты генэральнага жамойцкага, і Марыны з Мышкаў.

У 15981605 навучаўся ў Віленскай акадэміі, потым у Вюрцбургу, з 1609 у Лёвэне, да 1616 падарожнічаў у Нідэрлянды, Францыю, Італію, Швайцарыю.

Абіраўся паслом на соймы 1613 і 1619. Склаў пагадненьне з канцлерам Львом Сапегам аб тым, што адзін зь іх абавязкова будзе знаходзіцца пры каралю і вялікім князі дзеля пільнаваньня інтарэсаў Вялікага Княства Літоўскага. У замежнай палітыцы падтрымліваў пляны Жыгімонта Вазы авалодаць швэдзкім стальцам. Каб зьменшыць пагрозу з боку Турэччыны і крымскіх татараў, выступаў за хаўрус з трансыльванскім князем Бэтленам Габарам і аўстрыйскімі Габсбургамі.

У 1632 падтрымаў абраньне каралём і вялікім князем Уладзіслава Вазы, але як шчыры каталік пры гэтым не падтрымліваў аднаўленьня правоў пратэстантаў і праваслаўных. У 1646 выступіў супраць плянаў караля распачаць вайну з Турэччынай. У 1648 падтрымаў абраньне на сталец Яна Казімера.

Пры правядзеньні ўнутранай і вонкавай палітыкі рашуча адстойваў інтарэсы роду Радзівілаў, у тым ліку кальвінісцкай галіны, дэманстрацыйна бараніў асобныя інтарэсы Вялікага Княства Літоўскага ў Рэчы Паспалітай.

Адной з прычынаў казацкага паўстаньня на Ўкраіне лічыў «сілу нашых злых учынкаў і ўціск бедных», выступаў за рашучую барацьбу з Б. Хмяльніцкім. У вайну з Маскоўскай дзяржавай (16541667) і Паўночную вайну (16551660) выехаў у Прусію, у 1656 браў удзел у перамовах з Даніяй і Галяндыяй у Гданьску, дзе і памёр.

Заснаваў Пінскі езуіцкі калегіюм, касьцёл у Алыцы.

Першы раз ажаніўся з Рэгінай фон Айзэнрайх (1619), другі — з Ганнай Крыстынай Любамірскай (1638). Не пакінуў нашчадкаў. Па ягонай сьмерці ўся спадчына перайшла да нясьвіскіх ардынатаў.

Працы[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Альбрэхт Станіслаў Радзівіл — аўтар і перакладнік каталіцкіх рэлігійных твораў. Напісаў на лаціне «Кароткі выклад падзеяў у Каралеўстве Польскім у часы панаваньня Жыгімонта III, Уладзіслава IV і Яна Казімера» (частковая публікацыя ў польскім перакладзе Э. Катлубаем у 1848) і падрабязны «Дзёньнік» за 16321656 — каштоўную крыніцу пра ўнутраную і вонкавую палітыку Рэчы Паспалітай (упершыню выйшлі ў польскім перакладзе Э. Рачынскім у 1839)[1].

Галерэя[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Крыніцы[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  1. ^ Пазднякоў В. Радзівіл Альбрыхт Станіслаў // Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя. У 3 т. / рэд. Г. П. Пашкоў і інш. Т. 2: Кадэцкі корпус — Яцкевіч. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2005. С. 486.

Літаратура[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Вонкавыя спасылкі[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Commons-logo.svg  Альбрэхт Станіслаў Радзівілсховішча мультымэдыйных матэрыялаў