Альбрэхт Станіслаў Радзівіл

Альбрэхт Станіслаў Радзівіл
А. С. Радзівіл. Невядомы мастак, XVIII ст.
Герб «Трубы»
Асабістыя зьвесткі
Нарадзіўся:	1648
Памёр:	8 сьнежня 1690
Род:	Радзівілы
Бацькі:	Станіслаў Радзівіл Марына з Мышкаў
Жонка:	Рэгіна з фон Айзэнрайхаў Ганна Крыстына зь Любамірскіх

Альбрэхт Станіслаў Радзівіл (мянушка «Абаронца Правоў»; 1 ліпеня 1593, места Алыка Валынскага ваяводзтва — 12 лістапада 1656) — дзяржаўны дзяяч Рэчы Паспалітай, пісьменьнік і гісторык. Падканцлер (1619—1623) і канцлер вялікі літоўскі (з 1623).

Меў вялікія зямельныя ўладаньні на Валыні (Алыка і інш.), а таксама на тэрыторыі сучасных Беларусі (Нягневічы, Налібакі), Летувы і Польшчы. Трымаў шматлікія дзяржаўныя ўладаньні, у тым ліку Барысаўскае (1629), Пінскае (1631), Геранёнскае (1644) староствы, быў адміністратарам Кобрынскай і Шавельскай эканоміяў.

Біяграфія

З алыцка-нясьвіскай лініі роду Радзівілаў гербу «Трубы», сын Станіслава і Марыны з Мышкаў.

У 1598—1605 навучаўся ў Віленскай акадэміі, потым у Вюрцбургу, з 1609 у Лёвэне, да 1616 падарожнічаў у Нідэрлянды, Францыю, Італію, Швайцарыю.

Абіраўся паслом на соймы 1613 і 1619. Склаў пагадненьне з канцлерам Львом Сапегам пра тое, што адзін зь іх абавязкова будзе знаходзіцца пры каралю Жыгімонце Вазе для пільнаваньня інтарэсаў Вялікага Княства Літоўскага.

У замежнай палітыцы падтрымліваў пляны Жыгімонта Вазы авалодаць швэдзкім стальцам. Каб зьменшыць пагрозу з боку Турэччыны і крымскіх татараў, выступаў за хаўрус з трансыльванскім князем Бэтленам Габарам і аўстрыйскімі Габсбургамі.

У 1632 падтрымаў абраньне каралём і вялікім князем Уладзіслава Вазы, але як шчыры каталік пры гэтым не падтрымліваў аднаўленьня правоў пратэстантаў і праваслаўных. У 1646 выступіў супраць плянаў караля распачаць вайну з Турэччынай. У 1648 падтрымаў абраньне на сталец Яна Казімера.

Адной з прычынаў казацкага паўстаньня на Ўкраіне лічыў «сілу нашых злых учынкаў і ўціск бедных», выступаў за рашучую барацьбу з Б. Хмяльніцкім.

У вайну Маскоўскай дзяржавы з Рэччу Паспалітай (1654—1667) і Паўночную вайну (1655—1660) выехаў у Прусію, у 1656 браў удзел у перамовах з Даніяй і Галяндыяй у Гданьску, дзе і памёр.

Пры правядзеньні унутранай і вонкавай палітыкі рашуча адстойваў інтарэсы роду Радзівілаў, у тым ліку кальвінісцкай галіны, дэманстрацыйна бараніў асобныя інтарэсы Вялікага Княства Літоўскага ў Рэчы Паспалітай. Заснаваў Пінскі езуіцкі калегіюм, касьцёл у Алыцы.

Двойчы браў шлюб: з Рэгінай фон Айзэнрайх (1619) і Ганнай Крыстынай Любамірскай (1638), аднак нашчадкаў не пакінуў. Па ягонай сьмерці ўся спадчына перайшла да нясьвіскіх ардынатаў.

Працы

Альбрэхт Станіслаў Радзівіл — аўтар і перакладнік каталіцкіх рэлігійных твораў.

Напісаў на лаціне «Кароткі выклад падзеяў у Каралеўстве Польскім у часы панаваньня Жыгімонта III, Уладзылава IV і Яна Казімера» (частковая публікацыя ў польскім перакладзе Э. Катлубаем у 1848) і падрабязны «Дзёньнік» за 1632—1656 — каштоўную крыніцу пра унутраную і вонкавую палітыку Рэчы Паспалітай (упершыню выйшлі ў польскім перакладзе Э. Рачынскім у 1839).

Галерэя

• Іканаграфія Альбрэхта Станіслава Радзівіла
• 

  Фрагмэнт абраза Каранацыя НПМ у Буцку Велькім, XVII ст.

• 

  У часе супольнай малітвы зь Янам Казімерам на правым беразе Віслы на тле занятай швэдамі Варшавы, 1655

• 

  З альбома «Выявы роду Радзівілаў». Нясьвіж, 1758

• 

  Невядомы мастак, XIX ст.

Літаратура

• Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя. У 3 т. / рэд. Г. П. Пашкоў і інш. Т. 2: Кадэцкі корпус — Яцкевіч. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2005. — 788 с.: іл. ISBN 985-11-0378-0.

Вонкавыя спасылкі

 Альбрэхт Станіслаў Радзівіл — сховішча мультымэдыйных матэрыялаў