Аляксандар Македонскі

Зьвесткі зь Вікіпэдыі — вольнай энцыкляпэдыі
Перайсьці да: навігацыі, пошуку
Аляксандар Македонскі
Μέγας Ἀλέξανδρος
Македонскі цар
AlexanderTheGreat Bust.jpg
Македонскі цар
Папярэднік Філіп II Македонскі
Наступнік Аляксандар IV Македонскі, Філіп III Македонскі
Асабістыя зьвесткі
Нарадзіўся 20 або 21 ліпеня 356 да н. э., Пэла, Старажытная Македонія
Памёр 10 або 11 чэрвеня 323 да н. э., Бабілён
Нашчадкі Аляксандар IV Македонскі
Дынастыя Аргеады
Жонкі Раксана
Статэрыя II
Парысатыда II
Бацька Філіп II Македонскі
Маці Алімпіяда Эпірская

Аляксандар Македонскі (356 да н. э. — 323 да н. э.), таксама вядомы як Аляксандар ІІІ Вялікі (па-старажытнагрэцку: Μέγας Ἀλέξανδρος, Mégas Aléxandros) — старажытнамакедонскі цар, дзяржавы ў паўночнай частцы Старажытнай Грэцыі. Нарадзіўся ў Пэле ў 356 годзе да н. э. Да шаснаццаці гадоў Аляксандар навучаўся ў Арыстотэля. Ва ўзросьце трыццаці гадоў, ён стварыў адну з найбуйнейшых імпэрыяў старажытнага сьвету, якая прасьціралася ад Іянічнага мора да Гімалаяў. Ён быў непераможным ў баі, і лічыцца адным з самых пасьпяховых палкаводцаў у гісторыі[1].

Аляксандар стаў пераемнікам свайго бацькі, Філіпа II Македонскага, заняўшы ягоную пасаду ў 336 годзе да н. э. пасля таго, як Філіп быў забіты. Пасьля сьмерці Філіпа, Аляксандар атрымаў у спадчыну моцнае царства й вопытнае войска. Ён быў узнагароджаны чынам генэрал Грэцыі й выкарыстоўваць гэты тытул каб пачаць вайсковыя пляны бацькі да пашырэньня. У 334 годзе да н. э. ён уварваўся ў пэрсыдзка-кіраваную Малую Азію й пачаў сэрыю кампаніяў, якая доўжылася 10 гадоў. Аляксандар разьбіў уладара Пэрсіі ў шэрагу вырашальных баёў, у першую чаргу ў бітве пры Ісе й Гаўгамэлах. Пасьля ён зрынуў пэрсыдзкага цара Дарыя III і цалкам захапіў Пэрсыдзкую імпэрыю. У гэты момант ягоная імпэрыя распасьціралася ад Адрыятычнага мора да ракі Інд.

Імкнучыся дасягнуць «канца сьвету й Вялікага касьмічнага мора», ён уварваўся ў Індыю ў 326 годзе да н. э., але быў вымушаны павярнуць назад па патрабаваньні сваіх войскаў. Аляксандар памёр у Бабілёне ў 323 годзе да н. э., без выкананьня шэрагу заплянаваных кампаніяў, якія пачаліся з уварваньня ў Арабію. У першыя гады пасьля ягонай сьмерці, сэрыя грамадзянскіх войнаў разарвалі ягоную імпэрыю на часткі, у выніку чаго ў некалькіх рэгіёнах пачалі кіраваць ягоныя дыядохі, аляксандравы генэралы й нашчадкі.

Спадчына Аляксандра ўключае ў сябе культурную дыфузію, якая была спароджана ягонымі заваёвамі. Ён стварыў каля дваццаці гарадоў, якія насілі ягонае імя, асабліва добра вядомы горад Александрыя ў Эгіпце. Грэцкія паселішчы й распаўсюд грэцкай культуры на ўсходзе прывялі да стварэньня новай эліністычнай цывілізацыі, аспэкты якіх, праяўляліся ў традыцыях Бізантыйскай імпэрыі ў сярэдзіне XV стагодзьдзя. Аляксандар стаў легендарным, як клясычны герой Ахіл, і ён займае бачнае месца ў гісторыі і мітах аб грэцкай і нягрэцкай культурах. Ён стаў мерай, паводле якой вайсковыя кіраўнікі параўноўвалі сябе ва ўсім сьвеце.

Біяграфія[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Паходжаньне й дзяцінства[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Аляксандр нарадзіўся ў 6-ы дзень старажытнагрэцкага месяц Гэкатамбаён, які, верагодна, адпавядае 20 ліпеню 356 да н. э., хоць дакладная дата не вядомая[2], у Пэле, сталіцы старажытнагрэцкага Каралеўства Македонскага[3]. Ён быў сынам цара Македонскага, Філіпа II і ягонай чацьвёртай жонкы, Алімпіяды, дачкі Нэапталема I, цара Эпіра[4]. Нягледзячы на тое, што ў Філіпа было сем ці восем жонак Алімпіяда была ягонай галоўнай жонкай на працягу некаторага часу, верагодна, у выніку нараджэньня Аляксандра[5].

У дзень, калі нарадзіўся Аляксандр, Філіп рыхтаваўся аблозе ў горадзе Патыдэя на паўвостраве Халкідыкі. У той жа дзень, Філіп атрымаў вестку, што ягоны генэрал Пармэніён разьбіў аб’яднанае ілірыйскае й паэоніяйскае войска, і што ягоныя коні пермаглі на Алімпійскіх гульнях. Было таксама адзначана, што ў гэты дзень, храм Артэміды ў Эфэсе, якое было адным з цудам сьвету, згарэў. Гэта прывяло да чуткі, што ён згарэў, таму што Артэміда была далёка, бо наведвала нараджэньне Аляксандра[6]. Такія легенды, магчыма, узьніклі ў часы калі Аляксандр быў царом, і, магчыма, дзеля таго каб узвысіць яго, што ён быў надзвычайным і велічным з моманту засьнітку.

Крыніцы[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  1. ^ Yenne, Bill (2010). «Alexander the Great: Lessons From History's Undefeated General». Palmgrave McMillan. ISBN 978-0-230-61915-9.
  2. ^ «The birth of Alexander the Great». livius.org.
  3. ^ Peter Green (1970), «Alexander of Macedon, 356-323 B.C.: a historical biography». University of California Press, p. xxxiii, ISBN 978-0-520-07165-0
  4. ^ Durant, Will (1966). «The Story of Civilization: The Life of Greece». Simon & Schuster. ISBN 0-671-41800-9.
  5. ^ Roisman, Joseph; Worthington, Ian (2010). «A Companion to Ancient Macedonia». John Wiley and Sons. p. 190. ISBN 1-4051-7936-8.
  6. ^ Bose, Partha (2003). «Alexander the Great's Art of Strategy». Crows Nest, N.S.W: Allen & Unwin. p. 21. ISBN 1-74114-113-3.

Вонкавыя спасылкі[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Commons-logo.svg  Аляксандар Македонскісховішча мультымэдыйных матэрыялаў