Андрэ Жыд

Зьвесткі зь Вікіпэдыі — вольнай энцыкляпэдыі
Перайсьці да: навігацыі, пошуку
франц. André Pol Gijom Gide
Андрэ Жыд, 1920 г.
Андрэ Жыд, 1920 г.
Асабістыя зьвесткі
Нарадзіўся 22 лістапада 1869
Парыж, Францыя
Памёр 19 лютага 1951
тамсама
Грамадзянства Францыя
Літаратурная дзейнасьць
Род дзейнасьці раманіст, эсэіст
Прэміі Нобэлеўская прэмія (1947)
Подпіс
[[commons:Category:André Gide|]] у Вікісховішчы

Андрэ́ Поль Гіём Жыд (франц. André Pol Gijom Gide 22 лістапада 1869, Парыж — 19 лютага 1951, там сама) — выбітны францускі раманіст, эсэіст, прадстаўнік мадэрнізму, ляўрэат Нобэлеўскай прэміі ў галіне літаратуры (1947). Быў таксама заснавальнікам літаратурнага часопісу Nouvelle Revue Française і адным з заснавальнікаў знакамітага парыскага выдавецтва Éditions Gallimard.

Біяграфія і раньняя творчасьць[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Прыцягнуў увагу крытыкі складаньнем у рытмічнай прозе «Зямныя стравы» (па-француску: Nourritures terrestres, 1897), у якім прапаведавалася рамантычная ідэя «качэўніцтва»[1]. Мастацкая мова Жыда блізкая да мовы сымбалістаў. Жыд быў доўгі час «адшчапенцам» у сучаснай яму францускай культуры: ён быў адным з вельмі нешматлікіх перакананых прапаведнікаў пратэстанцтва ў Францыі і разам з тым адным з першых буйных францускіх пісьменьнікаў, у творчасьці якіх значную ролю гуляў матыў гомасэксуальнасьці, што выклікала грамадзкі скандал у 1924. Творчасьць Жыда зрабіла вялікі ўплыў на францускіх экзыстанцыялістаў, галоўным чынам Альбэра Камю і Жана-Паля Сартра.

Фэлікс Валатон. Партрэт Андрэ Жыда ў Кнізе масак Рэмі дэ Гурмона, 1898

У канцы 1920-х, пасьля неаднаразовых паездак у Афрыку, пісьменьнік выступіў з асуджэньнем каляніялізму.

Андрэ Жыд і СССР[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

У сярэдзіне 1930-х гадоў, у становішчы захопу Эўропы фашызмам, А. Жыд захапіўся сацыялістычнай ідэяй, неаднаразова выступаў у падтрымку СССР і наведваў Зьвяз. Падчас апошняга прыезду (неўзабаве пасьля сьмерці Максіма Горкага ў 1936 годзе) Жыд расчараваўся ў савецкім ладзе. У канцы 1936 выйшла яго яркая кніга «Вяртаньне з СССР» (па-француску: Retour de l’URSS), дзе крытыкуецца адсутнасць волі думкі ў СССР, цьвёрды кантроль за літаратурай і грамадзкім жыцьцём, некаторыя страшныя рысы новага савецкага чалавеку; нараўне з гэтым у ёй нямала цёплых слоў па адрасе простых савецкіх людзей, захапленьні самаадданасьцю будоўляў і іншае. Утрыманьне кнігі Жыд дбайна хаваў аж да выхаду ў сьвет, і яна выклікала эфэкт разарваўшайся бомбы (падобным прэцэдэнтам было расчараваньне левага румынскага пісьменьніка Панаіта Істраці, які выступіў з крытыкай савецкай бюракратыі ў 1929). Імя пісьменьніка (пасьля афіцыйнага разбору кнігі ў «Праўдзе») патрапіла ў СССР пад забарону, асудзіла кнігу і частка левай інтэлігенцыі на Захадзе, якая безумоўна падтрымлівала Сталіна (у тым ліку, Рамэн Ралян і Ліён Фэйхтвангер).

Пасля акупацыі Францыі нацыстамі Жыд пераехаў у Туніс (1942).

Найбольш значныя творы[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  • Імараліст, 1902
  • Сутарэньні Ватыкану, 1914
  • Пастаральная сымфонія, 1919
  • Фальшываманэтчыкі, 1925
  • Тэзэй, 1946

Жыд славуты таксама сваім «Дыярыўшам», які ён складаў ад 1889 г.

Прызнаньне[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

У 1947 Швэдзкая акадэмія прысудзіла Жыду Нобэлеўскую прэмію «за глыбокія і мастацка значныя творы, у якіх чалавечыя праблемы прадстаўленыя з бясстрашным каханьнем да ісьціны і глыбокай псыхалягічнай праніклівасьцю».

Крыніцы[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  1. ^ Эпіграф з гэтай кнігі ўзяў да сваёй першай складанкі «Шлях канквістадораў» (1905) Мікалай Гумілёў; у той час Жыд быў практычна невядомы ў Расеі

Вонкавыя спасылкі[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Commons-logo.svg  Андрэ Жыдсховішча мультымэдыйных матэрыялаў