Андрэ Жыд
Андрэ́ Поль Гіём Жыд (па-француску: André Pol Gijom Gide 22 лістапада 1869, Парыж — 19 лютага 1951, там сама) — выбітны францускі раманіст, эсэіст, прадстаўнік мадэрнізму, ляўреат Нобэлеўскай прэміі ў галіне літаратуры (1947). Быў таксама заснавальнікам літаратурнага часопісу Nouvelle Revue Française і адным з заснавальнікаў знакамітага парыскага выдавецтва Éditions Gallimard.
Зьмест |
[рэдагаваць] Біяграфія і раньняя творчасьць
Прыцягнуў увагу крытыкі складаньнем у рытмічнай прозе «Зямныя стравы» (па-француску: Nourritures terrestres, 1897), у якім прапаведавалася рамантычная ідэя «качэўніцтва»[1]. Па мастацкай мове Жыд блізкі сымбалістам. Жыд быў доўгі час «адшчапенцам» у сучаснай яму францускай культуры: ён быў адным з вельмі нешматлікіх перакананых прапаведнікаў пратэстанцызма ў Францыі і разам з тым адным з першых буйных францускіх пісьменьнікаў, у творчасьці якіх значную ролю гуляў матыў гомасэксуальнасьці, што выклікала грамадзкі скандал у 1924. Творчасьць Жыда аказала вялікі ўплыў на францускіх экзыстанцыялістаў, першым чынам Альбэра Камю і Жана-Паля Сартра.
У канцы 1920-х, пасьля неаднаразовых паездак у Афрыку, пісьменьнік выступіў з асуджэньнем каляніялізму.
[рэдагаваць] Андрэ Жыд і СССР
У сярэдзіне 1930-х гадоў, у становішчы захапляльнага Эўропу фашызму, А. Жыд захапіўся сацыялістычнай ідэяй, неаднаразова выступаў у падтрымку СССР і наведваў Зьвяз. Падчас апошняга прыезду (неўзабаве пасьля сьмерці Максіма Горкага ў 1936 годзе) Жыд расчараваўся ў савецкім ладзе. У канцы 1936 выйшла яго яркая кніга «Вяртаньне з СССР» (па-француску: Retour de l’URSS), дзе крытыкуецца адсутнасць волі думкі ў СССР, цьвёрды кантроль за літаратурай і грамадзкім жыцьцём, некаторыя палохалыя рысы новага савецкага чалавеку; нараўне з гэтым у ёй нямала цёплых слоў па адрасе простых савецкіх людзей, захапленьні самаадданасьцю будоўляў і іншае. Утрыманьне кнігі Жыд дбайна хаваў аж да вынахаду ў сьвет, і яна выклікала эфэкт разарваўшыйся бомбы (найблізкім прэцэдэнтам было расчараваньне левага румынскага пісьменьніка Панаіта Істраці, які выступіў з крытыкай савецкай бюракратыі ў 1929). Імя пісьменьніка (пасьля афіцыйнага разбору кнігі ў «Праўдзе») патрапіла ў СССР пад забарону, асудзіла кнігу і частка левай інтэлігенцыі на Захадзе, якая безумоўна падтрымлівала Сталіна (у тым ліку, Рамэн Ралан і Ліён Фэйхтвангер).
Пасля акупацыі Францыі нацыстамі Жыд пераехаў у Туніс (1942).
[рэдагаваць] Найбольш значныя творы
- Імараліст, 1902
- Сутарэньні Ватыкану, 1914
- Пастаральная сымфонія, 1919
- Фальшываманэтчыкі, 1925
- Тэзэй, 1946
Жыд славуты таксама сваім «Дыярыўшам», які ён складаў ад 1889 г.
[рэдагаваць] Прызнаньне
У 1947 Швэдзкая акадэмія прысудзіла Жыду Нобэлеўскую прэмію «за глыбокія і мастацка значныя творы, у якіх чалавечыя праблемы прадстаўленыя з бясстрашным каханьнем да ісьціны і глыбокай псыхалягічнай праніклівасьцю».
[рэдагаваць] Крыніцы
- ^ Эпіграф з гэтай кнігі ўзяў да сваёй першай складанкі «Шлях канквістадораў» (1905) Мікалай Гумілёў; у то час Жыд быў практычна невядомы ў Расеі
[рэдагаваць] Вонкавыя спасылкі
| Ляўрэаты Нобэлеўскай прэміі па літаратуры ў 1926—1950 гадах | |
|---|---|
|
Грацыя Дэледа (1926) • Анры Бэргсон (1927) • Сыгрыд Унсэт (1928) • Томас Ман (1929) • Сынклер Люіс (1930) • Эрык Аксэль Карлфэльт (1931) • Джон Галсўорці (1932) • Іван Бунін (1933) • Люіджы Пірандэльлё (1934) • Юджын О'Ніл (1936) • Ражэ Мартэн дзю Гар (1937) • Пэрл Бак (1938) • Франс Эміль Сіланпяя (1939) • Ёганэс Вільгельм Енсэн (1944) • Габрыеля Містраль (1945) • Гэрман Гэсэ (1946) • Андрэ Жыд (1947) • Томас Стэрнз Эліёт (1948) • Ўільям Фолкнэр (1949) • Бэртран Расэл (1950) • Поўны сьпіс | (1901—1925) | (1926—1950) | (1951—1975) | (1976—2000) | (2001—2025) |
|
