Арганізацыя Паўночнаатлянтычнай дамовы

Зьвесткі зь Вікіпэдыі — вольнай энцыкляпэдыі.
Перайсьці да: навігацыі, пошук
Арганізацыя Паўночнаатлянтычнай дамовы
па-ангельску: North Atlantic Treaty Organisation
Сьцяг АПАД
Дзяржавы-ўдзельніцы АПАД
Дзяржавы-ўдзельніцы
Абрэвіятура АПАД
Дата ўтварэньня 4 красавіка 1949 (62 гады таму)
Тып вайсковая
Юрыдычны статус міжнародная арганізацыя
Штабкватэра Брусэль, Бэльгія
Сяброўства 28 дзяржаваў Паўночнага паўшар’я
Афіцыйныя мовы ангельская, француская
Генэральны сакратар Андэрс Фог Расмусэн
Сайт www.nato.int

Арганізацыя Паўночнаатлянтычнай дамовы (NATO, НАТА, НАТО) (па-ангельску: North Atlantic Treaty Organisation, па-француску: l'Organisation du Traité de l'Atlantique Nord, OTAN)), таксама вядомая як Паўночнаатлянтычны альянс — гэта міжнародная арганізацыя па калектыўнай бясьпецы, заснаваная ў 1949 годзе дзеля выкананьня Паўночнаатлянтычнай дамовы, падпісанай у Вашынгтоне 4 красавіка 1949 году. Штаб-кватэра арганізацыі знаходзіцца ў Брусэлі. Рабочыя мовы — ангельская і француская.

Зьмест

[рэдагаваць] Мэты дзейнасьці

Мэты дзейнасьці Паўночнаатлянтычнага альянсу зацьверджаныя ў Артыкуле 5 Паўночнаатлянтычнай дамовы:

Удзельнікі пагаджаюцца з тым, што ўзброеная атака супраць аднаго ці некалькіх зь іх у Эўропе ці Паўночнай Амэрыцы будзе расцэненая як атака супраць іх усіх. Адпаведна, яны пагаджаюцца ў выпадку такой агрэсіі кожны выканаць свае абавязкі па забесьпячэньні калектыўнай бясьпекі, аказаць дапамогу атакаванаму ці атакаваным удзельнікам разам з астатнімі ўдзельнікамі празь неабходныя для гэтага меры ўключна з ваеннымі, з мэтаю падтрыманьня бясьпекі ў паўночнаатлянтычным рэгіёне.

Дамова не зьмяшчае зьвестак пра патэнцыйных ворагаў і канкрэтныя меры па калектыўнай абароне. Тым ня меней, першапачаткова альянс ствараўся для супрацьстаяньня дэмакратычных краінаў пагрозе з боку СССР і камуністычнага блёку. Паводле дамовы, напад на адну краіну-ўдзельніка арганізацыі расцэньваўся як агрэсія супраць усіх краінаў NATO. На шчасьце, упершыню гэтае палажэньне спрацавала толькі ў 2001 годзе пасьля падзеяў 11 верасьня[1].

[рэдагаваць] Гісторыя

Ход пашырэньня НАТА

Антыгітлераўская кааліцыя СССР, ЗША, Вялікабрытаніі і іншыя распалася практычна адразу пасьля перамогі ў Другой сусьветнай вайне. Былыя саюзнікі распачалі перадзел сьвету на сфэры ўплыву і прыступілі да рэалізацыі мер па ваенна-палітычным замацаваньні сваіх партыкулярных посьпехаў.

17 сакавіка 1948 году пяць заходнеэўрапейскіх краінаў — Бэльгія, Вялiкабрытанiя, Люксэмбург, Нідэрлянды i Францыя — падпісалі Брусэльскі дагавор, на падставе якога яны стварылі субрэгіянальную сыстэму калектыўнай абароны — Заходнеэўрапейскі саюз. Паралельна ім СССР і сацыялістычныя краіны Ўсходняй Эўропы заключылі паміж сабой дагаворы аб дружбе, супрацоўніцтве і ўзаемнай дапамозе. Заходнеэўрапейцы пайшлі далей і пачалі абмеркаваньне з ЗША і Канадай праекту Паўночнаатлянтычнага ваенна-палітычнага альянсу, запрасіўшы да ўдзелу ў гэтым працэсе шэраг іншых краінаў Заходняй Эўропы — Данію, Ісьляндыю, Італію, Нарвэгію i Партугалію. Перамовы завяршыліся падпісаньнем у Вашынгтоне 4 красавіка 1949 дагавора памiж гэтымi дванаццаццю краiнамi. У 1952 да яго далучыліся Грэцыя i Турцыя, у 1955 — ФРГ (у 1990 — дзеяньне дагавора пашырылася на тэрыторыю былой ГДР), у 1982 — Гішпанія, у 1999 — Вугоршчына, Польшча, Чэхія, у 2004 — Баўгарыя, Латвія, Летува, Румынія, Славаччына, Славенія, Эстонія, у 2009 - Альбанія, Харватыя. Перамовы аб магчымым далучэньні вядуцца з Македоніяй, Грузіяй, Чарнагорыяй, Сэрбіяй, Босьніяй і Герцагавінай і Ўкраінай.

СССР у 1954 прапанаваў сябе ў якасьці магчымага ўдзельніка НАТА дзеля захаваньня міру і адзінства ў Эўропе, але чальцы арганізацыі адверглі савецкую ініцыятыву. У выніку ў 1955 СССР са сваімі ўсходнеэўрапейскімі саюзнікамі, каб зьменшыць пагрозу з боку аб'яднанага Захаду, стварылі Арганізацыю Варшаўскага дагавора.

У 1958 НАТА сутыкнулася з першым вялікім унутраным крызысам. Прэзыдэнт Францыі Шарль дэ Голь выступіў супраць гегемоніі ЗША ў справах Заходняй Эўропы. У прыватнасьці, ён падверг крытыцы асаблівыя адносіны ЗША і Вялікабрытаніі, прапанаваўшы замест гэтага аформіць трохбаковы дырэктарат з роўнымі палітычнымі правамі Францыі, Вялікабрытаніі і ЗША. Атрымаўшы адмову, дэ Голь пачаў вывад сваёй краіны з НАТА. У наступныя гады штаб-кватэра НАТА і камандаваньне аб'яднанымі ўзброенымі сіламі НАТА ў Эўропе былі пераведзены з Парыжа адпаведна ў Брусэль і Монс (Бэльгія), амэрыканскія ваенныя базы на францускай тэрыторыі былі закрытыя, Францыя распачала ўласную праграму стварэньня ядзернай зброі і пакінула (часова, з 1966 па 1995) ваенную арганізацыю НАТА.

У 1974 з ваеннай арганізацыі НАТА выйшла Грэцыя, пратэстуючы супраць турэцкага ўварваньня на Кіпр (вярнулася ў 1980).

Ва ўмовах блёкавага супрацьстаяньня, калі на ўліку была кожная краіна, выкарыстоўваліся любыя магчымасьці для пашырэньня альянсу: інтэгравалі ў НАТА дэнацыфікаваную Заходнюю Нямеччыну і постфранкісцкую Гішпанію, вялі работу з нэўтральнымі краінамі з мэтай пераканаць іх адмовіцца ад свайго статусу. Разгорнуты комплекс сакрэтных апэрацый ваенных і палітычных разьведак краін НАТА па падрыхтоўцы партызан на выпадак савецкай акупацыі паставіў пад кантроль палітычнае і грамадзкае жыцьцё шэрагу краін Заходняй Эўропы, у прыватнасьці не дапусьціў прыход да ўлады левых сіл у Італіі (апэрацыя «Гладыё»).

НАТА з самага пачатку праектавалася для ўдзелу ў глябальнай міжблёкавай вайне, адпаведна былі адбудаваны яе палітычная і ваенная структуры. На практыцы выкарыстоўваліся асобныя магчымасці НАТА (пераважна, абмен разьведінфармацыяй) пры вырашэньні яе чальцамі менш маштабных задач (канфлікт вакол Фальклендзкіх астравоў, Паўночнаірляндзкі канфлікт і г.д.).

Шматлікія ж непаразуменьні і спрэчкі паміж чальцамі НАТА вырашаліся безь яе удзелу (у двухбаковым парадку ці пры пасярэдніцтве ААН), што пацьвярджае характар НАТА як арганізацыі менавіта калектыўнай абароны, а не калектыўнай бясьпекі.

На працягу «халоднай вайны» асноўным праціўнікам НАТА была Арганізацыя Варшаўскага дагавору. Ліквідацыя апошняй у 1991 прывяла да т. зв. «крызысу ідэнтычнасьці» НАТА, зьвязанага з пошукам абгрунтаваннья неабходнасьці захаваньня арганізацыі, зь якога яна выйшла ў сярэдзіне 1990-х, умяшаўшыся ў канфлікты на Балканах, спачатку пад эгідай ААН, а потым самастойна.

[рэдагаваць] Юрыдычная прырода

Сутнаснае прызначэньне НАТА — забесьпячэньне бясьпекі дзяржаваў-чальцоў ва ўсiх сфэрах у адпаведнасьцi з асноўнымі прынцыпамi міжнароднага права. Фундамэнтальны прынцып дзейнасьцi арганізацыі — супрацоўнiцтва i ўзаемадзеяньне сувэрэнных дзяржаў, заснаванае на непадзельнасьцi бясьпекi. НАТА падтрымлівае т. зв. трансатлянтычную сувязь, пры якой бясьпека Паўночнай Амэрыкi непасрэдна зьвязана з бясьпекай Эўропы.

З прававога пункту гледжаньня, НАТА — мiжнародная (мiжурадавая) арганiзацыя. Узяўшы за аснову дактрынальнае азначэньне мiжнароднай арганiзацыi як аб‘яднаньня дзяржаваў, створанага на падставе мiжнароднага дагавора для выкананьня пэўных мэт, якое мае адпаведную сыстэму органаў, валодае правамi i абавязкамi, адрознымi ад правоў i абавязкаў дзяржаваў-чальцоў, i заснаванае ў адпаведнасьцi з мiжнародным правам, можна, такiм чынам, гаварыць аб наступных пяцi прыкметах, якiя складаюць паняцьце мiжнароднай арганiзацыi з юрыдычнага погляду: дагаворная аснова; наяўнасьць пэўных мэт; адпаведная арганiзацыйная структура; самастойныя правы i абавязкi; заснаваньне ў адпаведнасьцi з мiжнародным правам.

1. Дагаворная аснова (канвэнцыйны базыс) Паўночнаатлянтычнага альянсу прадстаўлена Вашынгтонскiм дагаворам 1949 i чатырнаццаццю пагадненьнямi — 1952 (два), 1955, 1980, 1999 (тры) і 2004 (сем пагадненьняў) гадоў — аб далучэньнi Грэцыi, Турцыi, ФРН, Гішпанii, Вугоршчыны, Польшчы, Чэхіі, Баўгарыі, Латвіі, Летувы, Румыніі, Славаччыны, Славеніі і Эстоніі да НATА. Суб‘ектамi дагавора зьяўляюцца дзяржавы. Гэта вызначае юрыдычную прыроду мiжнароднай арганiзацыi, сьведчыць аб яе мiждзяржаўным характары, адрозьнiваючы тым самым ад міжнародных няўрадавых арганiзацый.

2. Наяўнасьць пэўных мэт — важная прыкмета ў вызначэньнi правамернага характару мiжнароднай арганiзацыi, яе арганiзацыйнай структуры, кампэтэнцыi, якой надзеленая арганiзацыя. НATO стваралася, каб аб‘яднаць намаганьнi краiн-чальцоў для калектыўнай абароны i захаваньня мiру i бясьпекi. Заключаны ў адпаведнасьцi са Статутам ААН. Паўночнаатлянтычны пакт ставiць перад НATO i мэты Аб‘яднаных Нацый, зафiксаваныя ў прэамбуле i арт. 1 Статута: вызвалiць наступныя пакаленьнi ад бедстваў вайны, пацьвердзiць веру ў асноўныя правы чалавека i ў роўнасьць правоў вялiкiх i малых нацый, стварыць умовы, пры якiх могуць захоўвацца справядлiвасьць i павага да абавязацельстваў, што вынiкаюць з дагавораў i iншых крынiц мiжнароднага права, садзейнiчаць сацыяльнаму прагрэсу i паляпшэньню ўмоў жыцьця пры большай волi, ажыцьцяўляць мiжнароднае супрацоўнiцтва ў вырашэньнi міжнародных праблем эканамiчнага, сацыяльнага, культурнага i гуманiтарнага характару, падтрымлiваць мiжнародны мiр i бясьпеку i з гэтай мэтай прадпрымаць эфэктыўныя калектыўныя меры для прадухiленьня i спыненьня пагрозы мiру i падаўленьня актаў агрэсii цi iншых парушэньняў мiру.

3. Як правіла, аснову сыстэмы органаў мiжнароднай арганiзацыi складаюць наступныя вiды органаў: 1) вышэйшы, 2) выканаўчы, 3) адмiнiстрацыйны, 4) спэцыяльныя камiтэты i камiсii. Структура НATА не адпавядае гэтай сыстэме, характэрнай для большасьцi сучасных міжнародных арганiзацый, i больш нагадвае сыстэму органаў ААН зь яе галоўнымi i дапаможнымi органамi. Дагавор устанаўлiвае стварэньне Рады i дапаможных органаў, зь якiх першым будзе створаны Камiтэт абароны. Такiм чынам, Рада (Паўночнаатлянтычная Рада) — вышэйшы орган НАТА. У выканаўчым органе, якi заклiканы кiраваць арганiзацыяй памiж сэсiямi вышэйшага органа, НATO ня мае патрэбы. Паняцьце сэсiйнасьцi тут умоўнае, таму што ёсьць магчымасьць збiраць прадстаўнiкоў дзяржаваў-чальцоў у любы момант (пры тым, што i ў звычайных умовах яны сустракаюцца не радзей за адзiн раз на тыдзень). Функцыi, якiя, як правiла, выконваюць вынканаўчыя органы, — забесьпячэньне эфэктыўнасьцi дзейнасьцi мiжнароднай арганiзацыi, ажыцьцяўленьне сувязi з дзяржавамi-чальцамі i iншымi мiжнароднымi арганiзацыямi, складаньне бюджэту арганiзацыi, падрыхтоўка павесткi дня пасяджэньняў вышэйшага органа i разгляд пытаньняў пэрсаналу — у асноўным перададзены Мiжнароднаму сакратарыяту НATА. Мiж тым, у большасьцi міжнародных арганiзацый сакратарыят — орган адмiнiстрацыйны.

4. НАТА мае самастойныя правы i абавязкi, адрозныя ад правоў i абавязкаў дзяржаваў-чальцоў. Ва ўстаноўчым акце мiжнароднай арганiзацыi асобныя артыкулы адрасаваны непасрэдна дзяржавам-чальцам, iншыя — мiжнароднай арганiзацыi, у асобе яе органаў. У арт. 8 Вашынгтонскага дагавора абвешчана, што

«кожны бок, якi дамаўляецца, заяўляе, што нi адно з міжнародных пагадненьняў, якiя маюць у цяперашнi час сiлу, памiж iм i любым iншым бокам, якi дамаўляецца, не знаходзiцца ў супярэчнасьцi з палажэньнямi гэтага дагавора, i абавязуецца не прымаць нiякага мiжнароднага абавязацельства, якое супярэчыць гэтаму дагавору».

Арт. 9 дагавора, наадварот, зьвернуты непасрэдна да арганiзацыi:

«Рада створае такiя дапаможныя органы, якiя могуць аказацца неабходнымi, у прыватнасьцi, ён неадкладна створыць Камiтэт абароны, якi будзе рэкамэндаваць меры для прымяненьня артыкулаў 3 i 5».

Магчымасьць мiжнароднай арганiзацыi мець самастойныя правы i абавязкi, асобныя ад правоў i абавязкаў дзяржаваў-чальцоў, фармiруе арганiзацыю як суб‘екта мiжнароднага права, якi валодае сваёй прававой воляй i правы якога непасрэдна зьвязаныя з мiжнароднай правасуб‘ектнасьцю. Да такiх правоў належаць права на заключэньне міжнародных пагадненьняў, права на прывiлеi i iмунiтэты, права на прадстаўнiцтва i iншыя правы, зьвязаныя з мiжнароднай правасуб‘ектнасьцю. Вонкава мiжнародная арганiзацыя, у тым лiку i НATO, выступае самастойна, як адзiнае цэлае, прадстаўленае генэральным сакратаром арганiзацыi.

5. Пад заснаваньнем ў адпаведнасьцi з мiжнародным правам разумеецца правамерны характар мiжнароднай арганiзацыi, неабходнасьць адпаведнасьцi яе статута i дзейнасьцi агульнапрызнаным прынцыпам i нормам мiжнароднага права i, перш за ўсё, нормам jus cogens у сэнсе арт. 53 Венскай канвэнцыi аб праве міжнародных дагавораў 1969. Лічыцца, што імпэратыўнымі нормамi jus cogens зьяўляюцца прынцыпы Статута ААН, а Паўночнаатлянтычны пакт у цэлым тэкстуальна сумяшчальны са Статутам ААН. У той жа час, не адпавядаюць главе VIII Статута ААН палажэньні Вашынгтонскага дагавора аб яго тэрытарыяльнай сфэры дзеяньня: некалькі кантынэнтаў і велізарныя прасторы Сусьветнага акіяна. НАТА таксама не выконвае арганізацыйна-прававых мер, якія накладаюцца на яе, як на рэгіянальную арганізацыю ў адпаведнасьці з главой VIII, але працягвае настойваць на гэтым статусе, каб мець магчымасьць ажыцьцяўляць прымусовыя дзеяньні адносна іншых дзяржаў, як у выпадку з легітымацыяй агрэсіі НАТА супраць Югаславіі.

[рэдагаваць] Арганізацыйная структура

  • Паўночнаатлянтычная Рада (па-ангельску: The North Atlantic Council, NAC), вышэйшы палітычны орган НАТА, складаецца з пастаянных прадстаўнiкоў (у рангу пасла) усiх краiн-чальцоў, якiя праводзяць пасяджэньні як мiнiмум раз на тыдзень. Рада таксама зьбiраецца на міністэрскім і на вышэйшым узроўнях, але, у любым выпадку, ён мае аднолькавыя паўнамоцтвы ў прыняцьцi рашэньняў, незалежна ад узроўню, на якiм гэта было зроблена. Рашэньні прымаюцца на аснове кансэнсусу. Старшынствуе на пасяджэньнях Генэральны сакратар НАТА.

Рада — адзiны орган, стварэньне якога прама прадугледжана тэкстам Паўночнаатлянтычнага дагавора. Рада надзелены паўнамоцтвамi ўтвараць дадатковыя органы. Так былi створаны камiтэты i плянавыя групы для забесьпячэньня работы Рады i падрыхтоўкi рэкамэндацый ў спэцыяльных галiнах.

Пытаньнi, якiя разглядае Рада, датычацца ўсiх аспэктаў дзейнасьцi арганiзацыi i, звычайна, засноўваюцца на дакладах i рэкамэндацыях, якія рыхтуюцца па запыту Рады нiжэйшымi камiтэтамi. Пытаньнi таксама могуць быць паднятыя нацыянальнымi пастаяннымi прадстаўнiкамi цi Генэральным сакратаром.

  • Камiтэт плянаваньня абароны (па-ангельску: Defence Planning Committee, DPC), палітыка-ваенны орган НАТА, звычайна складаецца з пастаянных прадстаўнiкоў усіх краін-чальцоў (акрамя Францыі) і як мiнiмум двойчы на год склiкаецца на ўзроўнi мiнiстраў абароны i разглядае пытаньнi, зьвязаныя з сумесным абарончым плянаваньнем. Камiтэт плянаваньня абароны забясьпечвае кiраваньне ваеннымi структурамi НATO i, у межах сваёй кампэтэнцыi, мае тыя функцыi i паўнамоцтвы, што i Паўночнаатлянтычная Рада ў межах яе кампэтэнцыi.
  • Група ядзернага плянаваньня (па-ангельску: Nuclear Planning Group, NPG), асноўны орган для кансультацый па ўсiх пытаньнях, што адносяцца да ролi ядзерных сіл у палiтыцы бясьпекi i абароны НАТА. У групе ўдзельнiчаюць усе краiны-чальцы, за выключэньнем Францыi. Ісьляндыя ўдзельнiчае як назiральнiк. Група, як правiла, зьбiраецца два разы на год на ўзроўнi мiнiстраў абароны, звычайна разам з Камiтэтам плянаваньня абароны, а таксама на ўзроўнi паслоў — па меры неабходнасьцi.
  • Генэральны сакратар (па-ангельску: The Secretary General), вышэйшая службовая асоба НATO. Ён адказвае за арганiзацыю i кiраўнiцтва працэсам кансультацый i выпрацоўкi рашэньняў у Паўночнаатлянтычным альянсе. Узначальвае пасяджэньні Паўночнаатлянтычнай Рады, Камiтэту плянаваньня абароны, Групы ядзернага плянаваньня, iншых галоўных камiтэтаў. Ён дзейнiчае як галоўны афiцыйны прадстаўнiк (па-ангельску: principal spokesman) арганiзацыi ў яе зьнешнiх стасунках. Генэральнаму сакратару падпарадкаваны Мiжнародны сакратарыят. З 2004 пасаду Генэральнага сакратара займае Яап дэ Хооп Схэфэр (Нідэрлянды).

Пад непасрэдным кiраўнiцтвам Генэральнага сакратара знаходзяцца Кабiнэт (па-ангельску: Private Office) i Адмiнiстрацыя (па-ангельску: Office of the Secretary General) Генэральнага сакратара. Кабiнэт дапамагае Генэральнаму сакратару i яго намесьнiку (якi кiруе шэрагам рабочых груп) па ўсiх аспэктах iх працы. У яго штаце знаходзяцца юрысконсульт i спэцыяльны дарадчык па справах Цэнтральнай i Ўсходняй Эўропы.

Адмiнiстрацыя Генэральнага сакратара складаецца з Выканаўчага сакратарыята, Упраўленьня iнфармацыi i прэсы i Службы бясьпекi НATO. Выканаўчы сакратарыят (па-ангельску: Executive Secretariat) забясьпечвае функцыянаваньне Рады НATO, Рады Эўра-атлянтычнага партнёрства, Камiтэта плянаваньня абароны, Групы ядзернага плянаваньня i ўсiх структур, утвораных вышэйназванымi органамi. На Выканаўчы сакратарыят ускладзена i адмiнiстрацыйнае забесьпячэньне праграмы «Партнёрства дзеля міру».

Упраўленьне iнфармацыi i прэсы (па-ангельску: Office of Information and Press) складаецца са Службы СМI (па-ангельску: Press and Media Service) i Інфармацыйнай службы (па-ангельску: Information Service). Дырэктар Упраўленьня ўзначальвае таксама Камiтэт па iнфармацыi i культурных сувязях (па-ангельску: the Commitee on Information and Cultural Relations).

Служба бясьпекi НATO (па-ангельску: NATO Office of Security) каардынуе i ажыцьцяўляе палiтыку ўнутранай бясьпекi НATO. Дырэктар службы — галоўны саветнік Генэральнага сакратара па пытаньнях бясьпекi i старшыня Камiтэта НATO па бясьпецы (па-ангельску: NATO Security Committee). Ён кiруе Службай бясьпекi штаб-кватэры i адказвае за ўсеагульную бясьпеку ў блёку.

  • Мiжнародны сакратарыят (па-ангельску: International Staff) забясьпечвае дзейнасьць Рады НATO i яе камiтэтаў. Мiжнародны сакратарыят складаецца з Адмiнiстрацыi Генэральнага сакратара, пяцi аддзелаў (палiтычны, плянаваньня i палiтыкi абароны, матэрыяльна-тэхнiчнага забесьпячэньня абароны, iнфраструктуры i плянаваньня выкарыстаньня цывiльных служб пры надзвычайным становiшчы, па навуцы i навакольным асяродзьдзi), кiраўнiцтва справамi i кабiнэта фiнансавага кантралёра. Кожны з аддзелаў узначальваецца памочнiкам генэральнага сакратара. Акрамя таго, Мiжнародны сакрарыят — гэта некалькi цывiльных агенцтваў i арганiзацый, разьмешчаных у розных краiнах-чальцах. Гэтыя арганiзацыi працуюць па спэцыяльных накiрунках, такiх, як камунiкацыi цi тылавое забесьпячэньне.

Пэрсанал Мiжнароднага сакратарыята набiраецца непасрэдна арганiзацыяй альбо па накіраваньнях ўрадаў краiн-чальцоў тэрмiнам на тры—чатыры гады. Супрацоўнiкi мiжнароднага сакратарыята адказныя перад Генэральным сакратаром i абавязваюцца захоўваць поўную ляяльнасьць арганiзацыi на ўвесь час знаходжаньня на пасадзе.

  • Ваенны камiтэт (па-ангельску: Military Committee), вышэйшы ваенны орган НАТА, дае палiтычным уладам блёку рэкамэндацыi па ваенных пытаньнях дзейнасьцi ў зоне адказнасьцi НATO, забясьпечвае Галоўнаму камандаваньню НATO магчымасьць выкананьня сваiх функцый. Знаходзiцца пад палiтычным кіраўніцтвам Паўночнаатлянтычнай Рады i Камiтэта плянаваньня абароны, а калi закранаюцца ядзерныя пытаньнi, то i Групы ядзернага плянаваньня. Камiтэт складаецца з начальнiкаў штабаў кожнай краiны-чальца (у тым лiку i Францыi, якая да 1996 году была прадстаўлена вайсковай мiсiяй у Ваенным камiтэце). Ісьляндыя ня мае ўзброеных сiл, але можа быць прадстаўлена цывiльнай асобай. Начальнiкi штабаў сустракаюцца не радзей, як два разы на год. У астатнi час краiны прадстаўлены нацыянальнымi ваеннымi прадстаўнiкамi, што прызначаюца начальнiкамi штабаў.
  • Інтэграваная вайсковая структура (па-ангельску: Integrated Military Structure) знаходзiцца пад палiтычным кантролем i бягучым кiраўнiцтвам вышэйшага ўзроўню. Яе прызначэньне — у забесьпячэньнi арганiзацыйных рамак абароны тэрыторый краiн-чальцоў ад зьнешніх пагроз. Яна ўключае ў сябе сетку вайсковага камандаваньня, што пакрывае ўсю Паўночнаатлянтычную зону.

НATO мае два галоўных цэнтра камандаваньня — Саюзнае камандаваньне аб‘яднаных ўзброеных сiл у Эўропе (па-ангельску: Supreme Allied Commander Europe, SACEUR), разьмешчанае ў так званым ШЭЙПе (па-ангельску: SHAPE — Supreme Headquarters Allied Powers Europe), непадалёку ад Монса (Бэльгія), i Саюзнае камандаваньне аб‘яднаных узброеных сiл у зоне Атлянтычнага акiяна (па-ангельску: Supreme Allied Commander Atlantic, SACLANT) у Норфалку (штат Вiрджынiя, ЗША). Iснуе таксама Рэгiянальная стратэгiчная група Канады—ЗША (па-ангельску: Canada—U.S. Regional Planning Group, CUSRPG), разьмешчаная ў Арлiнгтоне (ЗША), якой даручана каардынаваць плянаваньне абароны Паўночнай Амэрыкi.

  • Мiжнародны ваенны штаб (па-ангельску: International Military Staff) забясьпечвае дзейнасьць Ваеннага камiтэта i арганiзуе выкананьне яго рашэньняў. Супрацоўнiкi Міжнароднага ваеннага штаба маюць такi ж статус у арганiзацыi, як i супрацоўнiкi Мiжнароднага сакратарыята, але падпадаюць пад адмiнiстрацыйную ўладу начальніка штаба альбо кiраўнiка самастойнага агенцтва НАТА, у якiм яны непасрэдна працуюць. Начальнік Мiжнароднага ваеннага штаба выбiраецца Ваенным камiтэтам i можа быць прадстаўнiком любой краiны, але мець адрознае грамадзянства ад старшынi Ваеннага камітэта.

У арганiзацыйным пляне Мiжнародны ваенны штаб падраздзяляецца на наступныя аддзелы: разьведкi, плянаваньня i палiтыкi, апэрацый, матэрыяльна-тэхнiчнага забесьпячэньня, сувязi i сыстэм iнфармацыi, узбраеньняў i стандартызацыi. Пры начальніку Міжнароднага ваеннага штаба створаны Сытуацыйны цэнтар НATO (па-ангельску: NATO Situation Centre), прызначаны дапамагаць Паўночнаатлянтычнай Радзе, Камiтэту плянаваньня абароны i Ваеннаму камiтэту ў выкананьнi iмi сваiх функцый у крызысныя пэрыяды. Цэнтр кругласутачна назiрае за палiтычным, ваенным i эканамiчным станам у сфэрах, якiя цiкавяць НATO, наглядае i абслугоўвае сыстэмы сувязi НATO, забясьпечвае магчымасьцi для хуткай арганiзацыi кансультацый i камандных дзеяньняў падчас пэрыядаў напружанасьцi.

Пасьля абвешчаных пасьля студзеньскага самiту 1994 году iнiцыятыў Паўночнаатлянтычная Рада заснавала некалькi дадатковых структур, якiя дапамагаюць НATO у выкананьнi яе новых задач.

Камiтэт палiтыка-вайсковага кiраваньня па праграме «Партнёрства дзеля міру» (па-ангельску: Political-Military Steering Committee on Partnership for Pease, PMSE) зьяўляецца важнейшым рабочым форумам «Партнёрства». Ён збiраецца ў розных канфiгурацыях: гэта i сустрэчы з асобнымi краiнамi-партнёрамi, i з усiмi краiнамi—ўдзельніцамі Рады Эўра-атлянтычнага партнёрства.

Сумесны камiтэт па праблеме распаўсюджваньня зброi (па-ангельску: Joint Committee on Proliferation, JCP) распрацоўвае супольную палiтыку ў галiне распаўсюджваньня ўзбраеньняў i зьяўляецца палiтычным форумам для кансультацый па гэтай праблеме.

Часовая група каардынаваньня палiтыкi (па-ангельску: Provisional Policy Coordination Group, PPCG) працуе над праблемай падтрыманьня мiру i над тым, як павысіць эфэктыўнасьць НATO ў гэтай галiне, распрацоўвае канцэпцыю аб‘яднаных тактычных войскаў. Група адказвае за супрацоўнiцтва з Заходнеэўрапейскiм Саюзам.

  • Большасьць з арганізацыйных структур НАТА разьмешчана ў яе штаб-кватэры. Штаб-кватэра NATO (па-ангельску: the NATO Headquarters) у Брусэлi зьяўляецца палiтычным цэнтрам Альянсу i пастаянным месцам знаходжаньня Паўночнаатлянтычнай Рады. Тут разьмяшчаюцца пастаянныя прадстаўнiцтвы дзяржаваў-чальцоў, Генэральны сакратар i Мiжнародны сакратарыят, нацыянальныя вайсковыя прадстаўнiцтвы, старшыня Ваеннага камiтэта i Мiжнародны вайсковы штаб i шмат якiх агенцтваў НATO.

Каля 4 тысяч чалавек працуюць у штаб-кватэры NATO на поўнай стаўцы. Зь iх больш за 2000 — чальцы нацыянальных прадстаўнiцтваў пры НATO. Прыкладна тысячу чалавек налiчвае Мiжнародны сакратарыят i да 500 — Мiжнародны ваенны штаб.

  • У дадатак да апісаных вышэй камандных структур iснуе шэраг ваенных агенцтваў, дасьледчых і навучальных устаноў, падпарадкаваных Ваеннаму камiтэту або вярхоўным галоўнакамандуючым.

Дарадчая група па аэракасьмiчных дасьледаваньнях (па-ангельску: Advisory Group for Aerospace Research and Development, AGARD) была ўтворана ў 1952 для спрыяньня распрацоўкам i абмену iнфармацыяй у галiне аэракасманаўтыкi памiж краiнамi НATO. Штаб-кватэра AGARD знаходзiцца ў Парыжы.

Ваеннае агенцтва па стандартызацыi (па-ангельску: Military Agency for Standartisation, MAS), галоўнае ваеннае агенцтва па стандартызацыi ў НATO. Створана ў Лёндане ў 1951 з мэтай садзеяньня апэратыўнай, працэдурнай i матэрыяльна-тэхнiчнай стандартызацыi сярод чальцоў НATO дзеля наданьня войскам Альянсу большай эфэктыўнасьцi ў сумесных апэратыўных мерапрыемствах. З 1970 разьмяшчаецца ў штаб-кватэры НATO у Брусэлi.

Кансультацыйны камiтэт NATO па ваеннай электронiцы (па-ангельску: NATO Electronic Warfare Advisory Committee, NEWAС) заснаваны ў 1966. Заклiканы павысiць магчымасьцi электронных службаў НATO падчас баявых дзеяньняў. Аналiзуе прагрэс, дасягнуты на нацыянальным узроўнi i ў iнтэграцыйных вайсковых структурах наконт магчымасьцей вайсковага электроннага забесьпячэньня. NEWAC складаецца з прадстаўнiкоў кожнай краiны-чальцы НATO i вярхоўных галоўнакамандуючых.

Вучэбная група NATO (па-ангельску: NATO Training Group, NTG) аб‘ядноўвае ўсе намаганьнi ў рамках НATO па трэнiроўках i вучэньнях на шматнацыянальнай аснове, спрыяе правядзеньню трэнiровак i вучэньняў сярод краiн-чальцоў.

Камiтэт кiраўнiкоў ваенна-медыцынскiх служб краiн NATO (па-ангельску: Committee of the Chiefs of Military Medical Services in NATO, COMEDS), таксама вядомы як EUROMED. Складаецца з вышэйшых ваенна-мэдыцынскiх чыноўнiкаў краiн-чальцоў, дзейнiчае як цэнтар па разьвiцьцi, каардынацыi i кансультаваньнi Ваеннага камiтэта ў гэтай галiне.

Мэтэаралягiчная група Ваеннага камiтэта (па-ангельску: Military Committee Meteorogical Group, MCMG) дае спэцыяльныя парады Ваеннаму камiтэту ў сфэры мэтэаралёгii, дапамагае яму ў выпрацоўцы адпаведнай палiтыкi i тэхнiкi.

Шэсьць спэцыялiзаваных агенцтваў па тэлекамунiкацыях, сыстэмах сувязi i iнфарматыцы (па-ангельску: Military Telecommunications and Communications and Information Systems (CIS) Agencies) забясьпечваюць вайсковы камiтэт экспэртнай падтрымкай у гэтай галiне ваеннай тэхнiкi. Памiж сабой яны спэцыялiзуюцца на камунiкацыйнай i камп‘ютэрнай бясьпецы (ACCSA), лiнiях сувязi (ALLA), радыёчастотах (ARFA), тактычных сродках сувязi (ATCA), узаемасувязi баз даных (ADSIA), марской сувязi (ANCA). Разьмяшчаюцца ў Брусэлi, за выключэньнем ANCA, месцазнаходжаньне якога — Лёндан.

Тэхнiчны цэнтар Вярхоўнага галоўнакамандаваньня аб‘яднанымi войскамi ў Эўропе (па-ангельску: SHAPE Technical Centre) разьмяшчаецца ў Гаазе i працуе пад палiтычным кiраўнiцтвам Вярхоўнага галоўнакамандуючага аб‘яднанымi ўзброенымi сiламi ў Эўропе (SACEUR). Задача цэнтра заключаецца ў тэхнiчнай дапамозе ШЭЙПу i ў правядзеньнi дасьледаваньняў для аб‘яднанага камандаваньня ў Эўропе. Сфэра iнтарэсаў тэхнiчнага цэнтра: гатоўнасьць войскаў i вайсковых структур, новыя тэхналёгii ўзбраеньняў, камандаваньне i кантроль (iнфарматызацыя i аўтаматызацыя гэтых працэсаў), iнжынэрныя сыстэмы i апэратыўная дапамога.

Цэнтар падводных дасьледаваньняў Вярхоўнага галоўнакамандуючага войскамi ў зоне Атлянтыкi (па-ангельску: SACLANT Undersea Research Centre, SACLANTCEN) створаны ў 1959 каля Спецыi ў Iталii i афiцыйна стаў структурай НАТА ў 1963. Распрацоўвае парады SACLANT у галiне барацьбы з падводнымi лодкамi i мiнамi. Праводзiць i акiянаграфiчныя дасьледаваньнi.

У 1996 пачало працу агенцтва па нагляду за навуковым i тэхналягiчным працэсам у Альянсе — Арганiзацыя па дасьледаваньнях i тэхналёгiях (па-ангельску: Research and Technology Organisation, R&TO). Створаная для больш пасьпяховага кiраўнiцтва дасьледчымi праграмамi ў рамках ужо iснуючых Дарадчай групы па аэракасьмiчных дасьледаваньнях (AGARD) i Групы абарончых дасьледаваньняў (па-ангельску: Defence Research Group, DRG), R&TO кiруецца Радай (па-ангельску: R&T Board), якi, у сваю чаргу, замяніў сабой органы кiраваньня AGARD i DRG. Рада каардынуе абмен навуковай iнфармацыяй памiж краiнамi-чальцамі. Складаныя сыстэмы навукова-дасьледчых супольнасьцей краiн прадстаўленыя трыма элемэнтамi: урадавая, прамысловая i акадэмiчная навука ў галiне абароны.

НATO валодае трыма навучальнымi ўстановамi. Абарончы коледж НATO (па-ангельску: NATO Defence College) заснаваны ў Парыжы ў 1951, пераведзены ў 1966 у горад Рым. Рыхтуе афiцэраў i цывiльны пэрсанал для заняцьця ключавых пастоў у НATO i нацыянальных адмiнiстрацыях.

Школа НATO (па-ангельску: NATO (SHAPE) School), разьмешчаная каля Обэрамэргаў у Германii, — адзiн з галоўных цэнтраў падрыхтоўкi ваенных i цывiльных спэцыялiстаў для службы ў НАТА. Створаная ў 1953, у 1966 перайшла пад апэратыўны кантроль SACEUR. З 1953 падрыхтоўку ў школе прайшлi больш як 50 000 афiцэраў i цывiльных асоб. Кожны год каля 6 тысяч слухачоў наведваюць курсы па спэцыяльнасьцях: ядзерная, бiялягiчная i хiмiчная абарона, вайсковая электронiка, камандаваньне i кантроль, мабiльныя войскi, шматнацыянальныя войскi, падтрыманьне мiру, ахова навакольнага асяродзьдзя, крызыснае кiраваньне.

Школа сродкаў сувязi i iнфармацыйных сыстэм (па-ангельску: NATO Communicatians and Information Systems (CIS) School) забясьпечвае ўзмоцненую падрыхтоўку цывiльнага i ваеннага пэрсаналу перад накiраваньнем iх на працу ў камунiкацыйныя i iнфармацыйныя службы НATO. Разьмяшчаецца школа на базе iтальянскiх ВПС у Лацiне.

[рэдагаваць] Мэханізм супрацоўніцтва

Усе краiны-чальцы НATO у поўнай ступені ўдзельнiчаюць на палiтычным узроўнi супрацоўнiцтва ў рамках Альянсу i ўсе аднолькава прынялi на сябе абавязкi, што ўтрымлiваюцца ў арт. 5 Паўночнаатлянтычнай дамовы i сымбалiзуюць непадзельнасьць iх бясьпекi, а менавiта, што напад на адну цi некалькi краiн разглядаецца як напад на ўсе краiны-чальцы. Нiводная краiна-чалец НATO не павiнная спадзявацца толькi на свае ваенна-палітычныя намаганьнi і эканамiчныя рэсурсы. Роўнасьць бясьпекі краін-чальцоў — у адсутнасьцi залежнасьцi памiж ёй i тымi нацыянальнымi вайсковымi магчымасьцямi, што ўкладзеныя ў агульную стабiльнасьць.

Спосаб функцыянаваньня НАТО забясьпечвае ўлік патрэбаў краiн-чальцоў у адпаведнасьцi зь iх становiшчам у арганізацыі. Так, Ісьляндыя, ня маючы ўзброеных сiлаў, прадстаўлена ў ваенных органах НАТО цывiльным прадстаўнiком.

Францыя, застаючыся паўнавартым чальцом арганізацыі i яе палiтычных структураў, выйшла ў 1966 з інтэграванай вайсковай структуры НATO, ня ўдзельнiчала ў працы Камiтэта плянаваньня абароны, Групы ядравага плянаваньня і Ваеннага камiтэта. Рэгулярныя кантакты з ваеннымi структурамi НATO ажыцьцяўлялiся праз францускую ваенную мiсiю пры Ваенным камiтэце, а таксама праз удзел у асобных галiнах супрацоўнiцтва (сродкi сувязi, узбраеньнi, матэрыяльна-тэхнiчнае забесьпячэньне i г.д.). З 1995 году Францыя аднавіла работу ў Камiтэце плянаваньня абароны і Ваенным камітэце, але адносіны з інтэграванай вайсковай структурай НАТО не зьмяніліся: яны працягваюць рэгулявацца двухбаковымi пагадненьнямi.

Гішпанiя ўдзельнiчае ў працы Камiтэта плянаваньня абароны, Групы ядравага плянаваньня і Ваеннага камiтэта. У адпаведнасьцi з вынiкамi нацыянальнага рэфэрэндуму 1986 году, Гішпанiя ня ўдзельнiчае ў iнтэграванай вайсковай структуры НATO, але бярэ ўдзел у калектыўным абарончым плянаваньнi. Дамовы аб вайсковай каардынацыi дазваляюць гішпанскiм войскам супрацоўнiчаць зь iншымi саюзнымi войскамi ў спэцыяльных галiнах, застаючыся пры гэтым па-за межамi iнтэграванай вайсковай структуры. У 1996 годзе гішпанскi парлямэнт пагадзіўся з рашэньнем ураду аб пераходзе да поўнага ўдзелу Гішпанii ў аб’яднанай вайсковай структуры НАТО.

Усе без выключэньня краiны НATO ўдзельнiчаюць у працы Камiтэта палiтыка-вайсковага кiраваньня па праграме «Партнэрства дзеля міру» i iншых групах, што дзейнiчаюць па праграмах Рады эўра-атлянтычнага партнэрства i «Партнэрства дзеля міру».

Адрозненьнi памiж краiнамi-чальцамі НATO могуць таксама быць вынiкам геаграфiчнага, палiтычнага, ваеннага або канстытуцыйнага становiшча. Так, удзел Нарвэгi i Данii ў ваенных плянах НATO абмяжоўваецца нацыянальным заканадаўствам, па якiм немагчыма разьмяшчэньне ядравай зброi i замежных войск на iх нацыянальнай тэрыторыi ў мiрны час.

Выпрацоўка палiтыкi НАТО і падрыхтоўка канкрэтных мерапрыемстваў ажыцьцяўляецца на падставе рэгулярных узаемных кансультацый краін-чальцоў. Такія кансультацыi могуць мець некалькi формаў:

  • аднабаковае прадастаўленьне iнфармацыi кiм-небудзь з удзельнiкаў;
  • двухбаковы цi шматбаковы iнфармацыйны абмен;
  • паведамленьне iншым удзельнiкам пра рашэньні, прынятыя на нацыянальным узроўнi (у тым лiку з мэтай атрымаць ухваленьне з боку партнэраў);
  • папярэдняе паведамленьне пры акцыі, якія рыхтуюцца;
  • папярэднiя кансультацыi з мэтай узгадненьня паралельных дзеяньняў, якiя будуць ажыцьцяўляцца кожным з удзельнiкаў iндывiдуальным чынам;
  • кансультацыi з мэтай выпрацоўкi такiх рашэньняў, якiя павiнныя прымацца цi ажыцьцяўляца на калектыўнай аснове.

Рэгулярныя кансультацыi па палiтычных пытаньнях таксама маюць месца ў межах Рады эўра-атлянтычнага партнэрства i пры сустрэчах Паўночнаатлянтычнае рады i палiтычных камiтэтаў з партнэрамi па супрацоўнiцтве — дзяржавамі, якія не зьяўляюцца чальцамі НАТО.

Галоўнымi форумамi НATO для iнтэнсiўных кансультацый падчас пэрыядаў палітычнай напружанасьці зьяўляюцца Паўночнаатлянтычная рада i Камiтэт плянаваньня абароны пры падтрымцы Ваеннага камiтэта і палiтычных камiтэтаў. Стабiльнасьць камунiкацыйнага працэсу забясьпечвае Сытуацыйны цэнтар НATO, якi круглыя суткi падтрымлiвае сувязь з сталiцамi дзяржаў-чальцоў НATO i галоўнакамандуючымi войскамi НATO.

[рэдагаваць] Месца і роля ў сьвеце

[рэдагаваць] Трансфармацыя НАТА

Лёнданскі саміт НАТА 1990, Рымскі саміт НАТА 1991, Стратэгічная канцэпцыя НАТА 1991, Рада эўра-атлянтычнага партнёрства, Праграма «Партнёрства дзеля міру», Вашынгтонскі саміт НАТА 1999, Стратэгічная канцэпцыя НАТА 1999.

[рэдагаваць] Апэрацыі НАТА

Асноўны артыкул: Апэрацыі НАТА
  • Апэрацыі 1992—1993 у былой Югаславii: нагляд ваенна-марскiмi сіламі за выкананьнем эмбарга ў Адрыятыцы, усталяванага ў адпаведнасьцi з рэзалюцыяй № 787 Рады Бясьпекi ААН; кантроль зоны, забароненай для палётаў над Босьнiяй i Герцэгавiнай, забясьпечаны самалётамi НATO, у адпаведнасьцi з рэзалюцыяй № 781 Рады Бясьпекi ААН.
  • Ажыцьцяўленьне ваеннага аспэкту мiрнага дагавора па Босьнii 1995 у рамках шматнацыянальных «выканаўчых» сіл (па-ангельску: Implementation Force, IFOR): апэрацыя «Сумесная спроба» (па-ангельску: Joint Endeavour) сьнежань 1995 — сьнежань 1996.
  • Апэрацыя супраць Фэдэратыўнай Рэспублікі Югаславія «Аб’яднаная сіла» (па-ангельску: Operation Allied Force) ў 1999.

[рэдагаваць] Узаемадзеяньне зь іншымі арганізацыямі

Арганізацыя Аб’яднаных Нацыяў, Арганізацыя па бясьпецы і супрацоўніцтве ў Эўропе, Эўрапейскі Зьвяз, Арганізацыя Дагавора аб калектыўнай бясьпецы, Рада Эўропы.

[рэдагаваць] Чальцы

Краіны Паўночнаатлянтычнага альянсу
Сябры NATO ў Эўропе
Краіны-заснавальнікі (4 красавіка 1949)

Далучыліся пазьней:

Былыя краіны Варшаўскай дамовы, што далучыліся пасьля заканчэньня «халоднай вайны»:

12 сакавіка 1999:

29 сакавіка 2004:

2009 г.

[рэдагаваць] Пашырэньне

Для пашырэньня складу NATO распрацаваны адмысловы мэханізм, паводле якога краіны-кандыдаты павінны штогод рабіць справаздачу аб прагрэсе, дасягнутым у наступных накірунках:

  1. Палітыка і эканоміка: Краіны павінны дэманстраваць імкненьне вырашаць міжнародныя, міжэтнічныя і тэрытарыяльныя канфлікты мірнымі сродкамі, з увагай да законнасьці і правоў чалавека.
  2. Абарона і войска: Краіна павінна быць здольнай рабіць адпаведны ўнёсак у забесьпячэньне калектыўнай бясьпекі і ўдзельнічаць у апэрацыях альянсу.
  3. Рэсурсы: Войска краіны-кандыдата павінна быць адпаведным чынам забясьпечанае матэрыяльна.
  4. Бясьпека: Забесьпячэньне інфармацыйнай бясьпекі краіны-кандыдата.
  5. Заканадаўства: Забесьпячэньне сумяшчальнасьці нацыянальнага заканадаўства і сяброўства ў NATO.

NATO забясьпечвае кандыдатам адпаведную тэхнічную дапамогу ў выкананьні крытэраў сяброўства[2].

На цяперашні момант кандыдатам на ўступленьне ў NATO зьяўляецца Македонія.

Актыўна вядуцца перамовы і дэ-факта прынятае прынцыповае рашэньне аб будучым прыняцьці ў склад арганізацыі Грузіі (пасьля вырашэньня тэрытарыяльных канфліктаў) і Ўкраіны (пасьля дасягненьня ўнутрыпалітычнага кансэнсусу што да далучэньня).

[рэдагаваць] Супрацоўніцтва зь іншымі краінамі

Краіны-партнэры Паўночнаатлянтычнага альянсу:

     Краіны, якія ўваходзяць у Арганізацыю Паўночнаатлянтычнай дамовы

     Краіны, што прынялі праграму «Партнэрства дзеля міру»

     Краіны, што прынялі праграму «Міжземнаморскі дыялёг»

[рэдагаваць] Эўраатлянтычнае супрацоўніцтва

Для пашырэньня супрацоўніцтва паміж 26 краінамі Альянсу і 20 краінамі-партнэрамі былі распрацаваныя дзьве праграмы.

  • Праграма Партнэрства дзеля міру была распрацаваная ў 1994 і базуецца на індывідуальных двухбаковых адносінах паміж краінай-партнэрам і NATO: кожная краіна можа абраць ступень свайго ўдзелу.[3]
  • Праграма Рада Эўраатлянтычнага партнэрства была прынятая 29 траўня 1997 г. і зьяўляецца форумам для рэгулярнай каардынацыі, кансультацый і дыялёгу паміж усімі 46 яе ўдзельнікамі. [4]

Краіны-партнэры NATO:

  1. Азэрбайджан
  2. Армэнія
  3. Беларусь
  4. Грузія
  5. Казахстан
  6. Кыргыстан
  7. Малдова
  8. Расея
  9. Таджыкістан
  10. Туркмэністан
  11. Узбэкістан
  12. Украіна
  • Краіны, якія, нягледзячы на вайсковую нэўтральнасьць, належалі да «капіталістычнага лягеру» падчас Халоднай вайны:
  1. Аўстрыя
  2. Ірляндыя
  3. Швэцыя
  4. Швайцарыя
  5. Фінляндыя
  • Краіны, якія, нягледзячы на вайсковую нэўтральнасьць, належалі да «сацыялістычнага лягеру» падчас Халоднай вайны:
  1. Альбанія
  2. Македонія
  3. Харватыя
  • Мальта была далучылася да «Партнэрства дзеля міру» ў 1994 г., але пакінула праграму ў 1996 г.
  • Кіпр ня стаў удзельнікам «Партнэрства дзеля міру» з-за супрацьстаяньня Турэччыны па пытаньні Паўночнага Кіпру.
  • Босьнія і Герцагавіна, Сэрбія і Чарнагорыя зьяўляюцца кандыдатамі на далучэньне да праграмы «Партнэрства дзеля міру». Іх далучэньне залежыць ад правядзеньня рэформаў у вайсковай і палітчынай сфэрах.

[рэдагаваць] Міжземнаморскі дыялёг

Міжземнаморскі дыялёг — гэта прынятая ў 1994 г. праграма каапэрацыі паміж NATO і сям’ю краінамі Міжземнаморскага рэгіёну:[5]

[рэдагаваць] Структура

Military structures of NATO in 2006

[рэдагаваць] Палітычная структура

Сыстэма прыняцьця рашэньняў і структура кіраваньня NATO вызначаная ў Паўночнаатлянтычнай дамове. Кожная краіна-ўдзельнік мае сваю дэлегацыю ў штаб-кватэры альянсу ў Брусэлі, Бэльгія. Дэлегацыя ўзначальваецца пастаянным прадстаўніком у статусе амбасадара.

Разам пастаянныя прадстаўнікі краінаў складаюць Паўночнаатлянтычную раду (North Atlantic Council), ворган, які зьбіраецца як мінімум адзін раз на тыдзень і прымае рашэньні па асноўнай дзейнасьці і функцыянаваньню NATO. Час ад часу Рада зьбіраецца з удзелам міністраў замежных справаў, абароны і прам'ер-міністраў для прыняцьця найбольш важных стратэгічных рашэньняў.

Старшынём на паседжаньнях Паўночнаатлянтычнай рады - генэральны сакратар NATO. Рашэньні прымаюцца на аснове кансэнсусу. Рашэньні не прымаюцца галасаваньнем ці большасьцю, усе краіны прадстаўленыя ў аднолькавай ступені.

Другі па важнасьці чалец дэлегацыі ад краіны - вайсковы прадстаўнік у рангу старэйшага афіцэру нацыянальнага войска. Вайсковыя прадстаўнікі ўтвараюць Ваенны камітэт, які адказны за падрыхтоўку прапановаў і рэкамэндацый палітычнаму кіраўніцтву Альянсу адносна мерапрыемстваў датычна забесьпячэньня агульнай абароны. Камітэт ажыцьцяўляе кансультацыі стратэгічнага камандваньня NATO. Як і Паўночнаатлянтычная рада, Ваенны камітэт пэрыядычна сустракаецца на больш высокім узроўні, з удзелам кіраўнікоў генэральных штабоў краін-удзельнікаў Альянсу.

Таксама функцыянуе Парлямэнцкая асамблея NATO, якая складаецца з прадстаўнікоў парлямэнтаў краінаў-удзельнікаў.

[рэдагаваць] Вайсковая структура

Авіяцыйныя вучэньні NATO

Вайсковыя апэрацыі NATO кіруюцца двума стратэгічнымі камандэрамі, адказнымі перад Ваенным камітэтам за агульнае кіраваньне вайсковымі аспэктамі ў сфэры сваёй кампэтэнцыі.

Да 2003 году Стратэгічныя камандэры дзяліліся паводле геаграфічных рэгіёнаў (Эўропа і Амэрыка), аднак цяпер падзел ідзе паводле сфэраў дзейнасьці: Камандваньне трансфармацыямі (трансфармацыя і трэніяваньне войскаў) і Камандваньне апэрацыямі (вайсковыя апэрацыі NATO).

[рэдагаваць] Асобы на чале арганізацыі

Генэральныя сакратары [6]
# Імя Краіна Тэрмін
1 Генэрал Гастынґс Даянэл Ісмай Вялікабрытанія 4 красавіка 1952 — 16 траўня 1957
2 Поль-Анры Спаак Бэльгія 16 траўня 1957 — 21 красавіка 1961
3 Дырк Стрыкер Нідэрлянды 21 красавіка 1961 — 1 жніўня 1964
4 Мануілё Брозіё італія 1 жніўня 1964 — 1 кастрычніка 1971
5 Ёзэф Люнс Нідэрлянды 1 кастрычніка 1971 — 25 чэрвеня 1984
6 Пітэр Карынґтан Вялікабрытанія 25 чэрвеня 1984 — 1 ліпеня 1988
7 Манфрэд Вёрнэр Нямеччына 1 ліпеня 1988 — 13 жніўня 1994
8 Сэрджыё Балянцына Італія 13 жніўня 1994 — 17 кастрычніка 1994
9 Вілі Клэс Бэльгія 17 кастрычніка 1994 — 20 кастрычніка 1995
10 Сэрджыё Балянцына Італія 20 кастрычніка 1995 — 5 сьнежня 1995
11 Хаўер Саляна Гішпанія 5 сьнежня 1995 — 6 кастрычніка 1999
12 Джордж Робэртсан Вялікая Брытанія 14 кастрычніка 1999 — 1 студзеня 2004
13 Яап дэ Гоп Схэфэр Нідэрлянды 1 студзеня 2004 — с.д.
Намесьнік генэральнага сакратара [6]
# Імя Краіна Тэрмін
1 Сэрджыё Балянцына Італія 1994 — 2001
2 Алесандра Мінута Рыца Італія 2001 — с.д.

[рэдагаваць] Беларусь і NATO

Удзельнікамі NATO зьяўляецца палова суседзяў Беларусі — Польшча, Летува, Латвія. Украіна ў хуткім часе атрымае статус кандыдата на ўступленьне ў Альянс.

Беларусь удзельнічае ў Радзе эўра-атлянтычнага партнёрства з 1992 (да 1997 — Рада Паўночнаатлянтычнага супрацоўніцтва), у праграме «Партнёрства дзеля міру» — з 1995. Удзел у мерапрыемствах Навуковай праграмы НАТО беларускія навукоўцы бяруць з 1993. Пастаяннае прадстаўніцтва Рэспублікі Беларусь пры НАТО адкрыта ў 1998. Тым ня меней, у рыторыцы афіцыйных беларускіх уладаў часта сустракаюцца агулам варожыя выпады супраць Альянсу[Крыніца?]. На беларускіх вайсковых вучэньнях рэгулярна адпрацоўваецца сцэнар адбіцьця атакі з Захаду.

Супрацоўніцтва Беларусі і НАТО вядзецца па наступных асноўных накірунках: адпрацоўка ўзаемадзеяньня пры ліквідацыі надзвычайных сытуацый, кіраваньне крызыснымі сытуацыямі, моўная падрыхтоўка афіцэраў, ваенная адукацыя, дэмакратычны кантроль над узброенымі сіламі, плянаваньне і правядзеньне апэрацый па падтрыманьні міру, ваенная геаграфія, гуманітарнае разьмініраваньне, меры палітычнага і ваеннага характару, скіраваныя супраць распаўсюджаньня ядзернай, бактэрыялягічнай і хімічнай зброі, плянаваньне, арганізацыя і кіраваньне нацыянальнымі праграмамі ў галіне абарончых дасьледаваньняў і тэхналёгія, стралковая зброя і лёгкія ўзбраеньні.

Вясной 1999 году Беларусь асудзіла агрэсію супраць Югаславіі і часова прыпыніла адносіны з НАТО, пазьней яны былі адноўленыя ў поўным аб’ёме. Восеньню 2001 году Беларусь аказала некаторую практычную дапамогу НАТО пры падрыхтоўцы міжнароднай антытэрарыстычнай ваеннай апэрацыі ў Аўганістане.

[рэдагаваць] Крыніцы

  1. ^ Statement by the North Atlantic Council
  2. ^ http://www.nato.int/issues/map/index.html
  3. ^ http://www.nato.int/issues/pfp/index.html http://www.nato.int/pfp/sig-date.html
  4. ^ http://www.nato.int/issues/eapc/index.html
  5. ^ http://www.nato.int/med-dial/home.htm
  6. ^ a b http://www.nato.int/cv/secgen.htm

[рэдагаваць] Літаратура

  • НАТО: проблемы трансформации и расширения / А.А.Розанов. - Менск: Завигар, 1996. - ISBN 985-6187-03-6
  • Мир после Косово = The World After Kosovo Crisis : Реф. сб. / РАН. Ин-т науч. информации по общественным наукам; Ред.-сост.О.А.Жирнов; Отв. ред.Т.Г.Пархалина. - М., 2001. - ISSN 0235-5620

[рэдагаваць] Вонкавыя спасылкі

Commons-logo.svg  Арганізацыя Паўночнаатлянтычнай дамовы — сховішча мультымэдыйных матэрыялаў

п • а • р
Арганізацыя Паўночнаатлянтычнай дамовы (NATO)
Удзельнікі NATO flag.svg
Кандыдаты
Патэнцыйныя кандыдаты

Атрымана з «http://be-x-old.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%90%D1%80%D0%B3%D0%B0%D0%BD%D1%96%D0%B7%D0%B0%D1%86%D1%8B%D1%8F_%D0%9F%D0%B0%D1%9E%D0%BD%D0%BE%D1%87%D0%BD%D0%B0%D0%B0%D1%82%D0%BB%D1%8F%D0%BD%D1%82%D1%8B%D1%87%D0%BD%D0%B0%D0%B9_%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D0%BE%D0%B2%D1%8B&oldid=1241295»
Асабістыя прылады
Прасторы назваў

Варыянты
Дзеяньні
Навігацыя
Удзел
Інструмэнты
На іншых мовах