Арганізацыя Паўночнаатлянтычнай дамовы

Зьвесткі зь Вікіпэдыі — вольнай энцыкляпэдыі
Перайсьці да: навігацыі, пошуку
Арганізацыя Паўночнаатлянтычнай дамовы
па-ангельску: North Atlantic Treaty Organisation
Сьцяг АПАД
Сьцяг
Дзяржавы-ўдзельніцы АПАД
Дзяржавы-ўдзельніцы
Абрэвіятура АПАД
Дата ўтварэньня 4 красавіка 1949 (65 гадоў таму)
Тып вайсковая
Юрыдычны статус міжнародная арганізацыя
Штабкватэра Брусэль, Бэльгія
Сяброўства 28 дзяржаваў Паўночнага паўшар’я
Афіцыйныя мовы ангельская, француская
Генэральны сакратар Андэрс Фог Расмусэн
Кіраўнік вайсковага камітэту Кнуд Бартэльс
Сайт www.nato.int

Арганізацыя Паўночнаатлянтычнай дамовы (NATO, НАТА, НАТО) (па-ангельску: North Atlantic Treaty Organisation, па-француску: l'Organisation du Traité de l'Atlantique Nord, OTAN)), таксама вядомая як Паўночнаатлянтычны альянс — гэта міжнародная арганізацыя па калектыўнай бясьпецы, заснаваная ў 1949 годзе дзеля выкананьня Паўночнаатлянтычнай дамовы, падпісанай у Вашынгтоне 4 красавіка 1949 году. Штаб-кватэра арганізацыі знаходзіцца ў Брусэлі. Рабочыя мовы — ангельская і француская.

Мэты дзейнасьці[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Мэты дзейнасьці Паўночнаатлянтычнага альянсу зацьверджаныя ў Артыкуле 5 Паўночнаатлянтычнай дамовы:

Удзельнікі пагаджаюцца з тым, што ўзброеная атака супраць аднаго ці некалькіх зь іх у Эўропе ці Паўночнай Амэрыцы будзе расцэненая як атака супраць іх усіх. Адпаведна, яны пагаджаюцца ў выпадку такой агрэсіі кожны выканаць свае абавязкі па забесьпячэньні калектыўнай бясьпекі, аказаць дапамогу атакаванаму ці атакаваным удзельнікам разам з астатнімі ўдзельнікамі празь неабходныя для гэтага меры ўключна з ваеннымі, з мэтаю падтрыманьня бясьпекі ў паўночнаатлянтычным рэгіёне.

Дамова не зьмяшчае зьвестак пра патэнцыйных ворагаў і канкрэтныя меры па калектыўнай абароне. Тым ня меней, першапачаткова альянс ствараўся для супрацьстаяньня дэмакратычных краінаў пагрозе з боку СССР і камуністычнага блёку. Паводле дамовы, напад на адну краіну-ўдзельніка арганізацыі расцэньваўся як агрэсія супраць усіх краінаў NATO. На шчасьце, упершыню гэтае палажэньне спрацавала толькі ў 2001 годзе пасьля падзеяў 11 верасьня[1].

Гісторыя[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Ход пашырэньня НАТО

Антыгітлераўская кааліцыя СССР, ЗША, Вялікабрытаніі і іншыя распалася практычна адразу пасьля перамогі ў Другой сусьветнай вайне. Былыя саюзьнікі распачалі перадзел сьвету на сфэры ўплыву і прыступілі да рэалізацыі мер па ваенна-палітычным замацаваньні сваіх партыкулярных посьпехаў.

17 сакавіка 1948 году пяць заходнеэўрапейскіх краінаў — Бэльгія, Вялікабрытанія, Люксэмбург, Нідэрлянды і Францыя — падпісалі Брусэльскі дагавор, на падставе якога яны стварылі субрэгіянальную сыстэму калектыўнай абароны — Заходнеэўрапейскі зьвяз. Паралельна ім СССР і сацыялістычныя краіны Ўсходняй Эўропы заключылі паміж сабой дагаворы аб дружбе, супрацоўніцтве і ўзаемнай дапамозе. Заходнеэўрапейцы пайшлі далей і пачалі абмеркаваньне з ЗША і Канадай праекту Паўночнаатлянтычнага ваенна-палітычнага альянсу, запрасіўшы да ўдзелу ў гэтым працэсе шэраг іншых краінаў Заходняй Эўропы — Данію, Ісьляндыю, Італію, Нарвэгію і Партугалію. Перамовы завяршыліся падпісаньнем у Вашынгтоне 4 красавіка 1949 дагавора паміж гэтымі дванаццацьцю краінамі. У 1952 да яго далучыліся Грэцыя і Турцыя, у 1955 — ФРГ1990 — дзеяньне дагавора пашырылася на тэрыторыю былой НДР), у 1982 — Гішпанія, у 1999 — Вугоршчына, Польшча, Чэхія, у 2004 — Баўгарыя, Латвія, Летува, Румынія, Славаччына, Славенія, Эстонія, у 2009 — Альбанія, Харватыя. Перамовы аб магчымым далучэньні вядуцца з Македоніяй, Грузіяй, Чарнагорыяй, Сэрбіяй, Босьніяй і Герцагавінай і Ўкраінай.

СССР у 1954 прапанаваў сябе ў якасьці магчымага ўдзельніка НАТО дзеля захаваньня міру і адзінства ў Эўропе, але сябры арганізацыі адверглі савецкую ініцыятыву. У выніку ў 1955 СССР са сваімі ўсходнеэўрапейскімі саюзьнікамі, каб зьменшыць пагрозу з боку аб’яднанага Захаду, стварылі Арганізацыю Варшаўскага дагавора.

У 1958 НАТО сутыкнулася зь першым вялікім унутраным крызысам. Прэзыдэнт Францыі Шарль дэ Голь выступіў супраць гегемоніі ЗША ў справах Заходняй Эўропы. У прыватнасьці, ён падверг крытыцы асаблівыя адносіны ЗША і Вялікабрытаніі, прапанаваўшы замест гэтага аформіць трохбаковы дырэктарат з роўнымі палітычнымі правамі Францыі, Вялікабрытаніі і ЗША. Атрымаўшы адмову, дэ Голь пачаў вывад сваёй краіны з НАТО. У наступныя гады штаб-кватэра НАТО і камандаваньне аб’яднанымі ўзброенымі сіламі НАТО ў Эўропе былі пераведзены з Парыжа адпаведна ў Брусэль і Монс (Бэльгія), амэрыканскія ваенныя базы на францускай тэрыторыі былі закрытыя, Францыя распачала ўласную праграму стварэньня ядзернай зброі і пакінула (часова, з 1966 па 1995) ваенную арганізацыю НАТО.

У 1974 з ваеннай арганізацыі НАТО выйшла Грэцыя, пратэстуючы супраць турэцкага ўварваньня на Кіпр (вярнулася ў 1980).

Ва ўмовах блёкавага супрацьстаяньня, калі на ўліку была кожная краіна, выкарыстоўваліся любыя магчымасьці для пашырэньня альянсу: інтэгравалі ў НАТО дэнацыфікаваную Заходнюю Нямеччыну і постфранкісцкую Гішпанію, вялі работу з нэўтральнымі краінамі з мэтай пераканаць іх адмовіцца ад свайго статусу. Разгорнуты комплекс сакрэтных апэрацыяў ваенных і палітычных разьведак краінаў НАТО па падрыхтоўцы партызан на выпадак савецкай акупацыі паставіў пад кантроль палітычнае і грамадзкае жыцьцё шэрагу краінаў Заходняй Эўропы, у прыватнасьці не дапусьціў прыход да ўлады левых сілаў у Італіі (апэрацыя «Гладыё»).

НАТО з самага пачатку праектавалася для ўдзелу ў глябальнай міжблёкавай вайне, адпаведна былі адбудаваны яе палітычная і ваенная структуры. На практыцы выкарыстоўваліся асобныя магчымасьці НАТО (пераважна, абмен разьведінфармацыяй) пры вырашэньні яе сябрамі менш маштабных задачаў (канфлікт вакол Фальклендзкіх астравоў, Паўночнаірляндзкі канфлікт і г. д.).

Шматлікія ж непаразуменьні і спрэчкі паміж сябрамі НАТО вырашаліся безь яе ўдзелу (у двухбаковым парадку ці пры пасярэдніцтве ААН), што пацьвярджае характар НАТО як арганізацыі менавіта калектыўнай абароны, а не калектыўнай бясьпекі.

На працягу «халоднай вайны» асноўным праціўнікам НАТО была Арганізацыя Варшаўскага дагавору. Ліквідацыя апошняй у 1991 прывяла да г. зв. «крызысу ідэнтычнасьці» НАТО, зьвязанага з пошукам абгрунтаваньня неабходнасьці захаваньня арганізацыі, зь якога яна выйшла ў сярэдзіне 1990-х, умяшаўшыся ў канфлікты на Балканах, спачатку пад эгідай ААН, а потым самастойна.

Юрыдычная прырода[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Сутнаснае прызначэньне НАТО — забесьпячэньне бясьпекі дзяржаваў-сяброў ва ўсіх сфэрах у адпаведнасьці з асноўнымі прынцыпамі міжнароднага права. Фундамэнтальны прынцып дзейнасьці арганізацыі — супрацоўніцтва і ўзаемадзеяньне сувэрэнных дзяржаваў, заснаванае на непадзельнасьці бясьпекі. НАТО падтрымлівае г. зв. трансатлянтычную сувязь, пры якой бясьпека Паўночнай Амэрыкі непасрэдна зьвязана зь бясьпекай Эўропы.

З прававога пункту гледжаньня, НАТО — міжнародная (міжурадавая) арганізацыя. Узяўшы за аснову дактрынальнае азначэньне міжнароднай арганізацыі як аб’яднаньня дзяржаваў, створанага на падставе міжнароднага дагавора для выкананьня пэўных мэт, якое мае адпаведную сыстэму органаў, валодае правамі і абавязкамі, адрознымі ад правоў і абавязкаў дзяржаваў-сяброў, і заснаванае ў адпаведнасьці з міжнародным правам, можна, такім чынам, гаварыць аб наступных пяці прыкметах, якія складаюць паняцьце міжнароднай арганізацыі зь юрыдычнага погляду: дагаворная аснова; наяўнасьць пэўных мэт; адпаведная арганізацыйная структура; самастойныя правы і абавязкі; заснаваньне ў адпаведнасьці зь міжнародным правам.

1. Дагаворная аснова (канвэнцыйны базіс) Паўночнаатлянтычнага альянсу прадстаўлена Вашынгтонскім дагаворам 1949 і чатырнаццацьцю пагадненьнямі — 1952 (два), 1955, 1980, 1999 (тры) і 2004 (сем пагадненьняў) гадоў — аб далучэньні Грэцыі, Турцыі, ФРН, Гішпаніі, Вугоршчыны, Польшчы, Чэхіі, Баўгарыі, Латвіі, Летувы, Румыніі, Славаччыны, Славеніі і Эстоніі да НАТА. Суб’ектамі дагавора зьяўляюцца дзяржавы. Гэта вызначае юрыдычную прыроду міжнароднай арганізацыі, сьведчыць аб яе міждзяржаўным характары, адрозьніваючы тым самым ад міжнародных няўрадавых арганізацыяў.

2. Наяўнасьць пэўных мэт — важная прыкмета ў вызначэньні правамернага характару міжнароднай арганізацыі, яе арганізацыйнай структуры, кампэтэнцыі, якой надзеленая арганізацыя. НАТО стваралася, каб аб’яднаць намаганьні краінаў-сяброў для калектыўнай абароны і захаваньня міру і бясьпекі. Заключаны ў адпаведнасьці са Статутам ААН. Паўночнаатлянтычны пакт ставіць перад НАТО і мэты Аб’яднаных Нацыяў, зафіксаваныя ў прэамбуле і арт. 1 Статута: вызваліць наступныя пакаленьні ад бедзтваў вайны, пацьвердзіць веру ў асноўныя правы чалавека і ў роўнасьць правоў вялікіх і малых нацыяў, стварыць умовы, пры якіх могуць захоўвацца справядлівасьць і павага да абавязацельстваў, што вынікаюць з дагавораў і іншых крыніц міжнароднага права, садзейнічаць сацыяльнаму прагрэсу і паляпшэньню ўмоў жыцьця пры большай волі, ажыцьцяўляць міжнароднае супрацоўніцтва ў вырашэньні міжнародных праблем эканамічнага, сацыяльнага, культурнага і гуманітарнага характару, падтрымліваць міжнародны мір і бясьпеку і з гэтай мэтай прадпрымаць эфэктыўныя калектыўныя меры для прадухіленьня і спыненьня пагрозы міру і падаўленьня актаў агрэсіі ці іншых парушэньняў міру.

3. Як правіла, аснову сыстэмы органаў міжнароднай арганізацыі складаюць наступныя віды органаў: 1) вышэйшы, 2) выканаўчы, 3) адміністрацыйны, 4) спэцыяльныя камітэты і камісіі. Структура НАТА не адпавядае гэтай сыстэме, характэрнай для большасьці сучасных міжнародных арганізацыяў, і больш нагадвае сыстэму органаў ААН зь яе галоўнымі і дапаможнымі органамі. Дагавор устанаўлівае стварэньне Рады і дапаможных органаў, зь якіх першым будзе створаны Камітэт абароны. Такім чынам, Рада (Паўночнаатлянтычная Рада) — вышэйшы орган НАТО. У выканаўчым органе, які закліканы кіраваць арганізацыяй паміж сэсіямі вышэйшага органа, НАТО ня мае патрэбы. Паняцьце сэсійнасьці тут умоўнае, таму што ёсьць магчымасьць зьбіраць прадстаўнікоў дзяржаваў-сяброў у любы момант (пры тым, што і ў звычайных умовах яны сустракаюцца не радзей за адзін раз на тыдзень). Функцыі, якія, як правіла, выконваюць выканаўчыя органы, — забесьпячэньне эфэктыўнасьці дзейнасьці міжнароднай арганізацыі, ажыцьцяўленьне сувязі зь дзяржавамі-сябрамі і іншымі міжнароднымі арганізацыямі, складаньне бюджэту арганізацыі, падрыхтоўка павесткі дня пасяджэньняў вышэйшага органа і разгляд пытаньняў пэрсаналу — у асноўным перададзены Міжнароднаму сакратарыяту НАТА. Між тым, у большасьці міжнародных арганізацыяў сакратарыят — орган адміністрацыйны.

4. НАТО мае самастойныя правы і абавязкі, адрозныя ад правоў і абавязкаў дзяржаваў-сяброў. Ва ўстаноўчым акце міжнароднай арганізацыі асобныя артыкулы адрасаваны непасрэдна дзяржавам-сябрам, іншыя — міжнароднай арганізацыі, у асобе яе органаў. У арт. 8 Вашынгтонскага дагавора абвешчана, што

«кожны бок, які дамаўляецца, заяўляе, што ні адно зь міжнародных пагадненьняў, якія маюць у цяперашні час сілу, паміж ім і любым іншым бокам, які дамаўляецца, не знаходзіцца ў супярэчнасьці з палажэньнямі гэтага дагавора, і абавязуецца не прымаць ніякага міжнароднага абавязацельства, якое супярэчыць гэтаму дагавору».

Арт. 9 дагавора, наадварот, зьвернуты непасрэдна да арганізацыі:

«Рада стварае такія дапаможныя органы, якія могуць аказацца неабходнымі, у прыватнасьці, яна неадкладна створыць Камітэт абароны, які будзе рэкамэндаваць меры для прымяненьня артыкулаў 3 і 5».

Магчымасьць міжнароднай арганізацыі мець самастойныя правы і абавязкі, асобныя ад правоў і абавязкаў дзяржаваў-сяброў, фарміруе арганізацыю як суб’екта міжнароднага права, які валодае сваёй прававой воляй і правы якога непасрэдна зьвязаныя зь міжнароднай правасуб’ектнасьцю. Да такіх правоў належыць права на заключэньне міжнародных пагадненьняў, права на прывілеі і імунітэты, права на прадстаўніцтва і іншыя правы, зьвязаныя зь міжнароднай правасуб’ектнасьцю. Вонкава міжнародная арганізацыя, у тым ліку і НАТО, выступае самастойна, як адзінае цэлае, прадстаўленае генэральным сакратаром арганізацыі.

5. Пад заснаваньнем ў адпаведнасьці зь міжнародным правам разумеецца правамерны характар міжнароднай арганізацыі, неабходнасьць адпаведнасьці яе статута і дзейнасьці агульнапрызнаным прынцыпам і нормам міжнароднага права і, перш за ўсё, нормам jus cogens у сэнсе арт. 53 Венскай канвэнцыі аб праве міжнародных дагавораў 1969. Лічыцца, што імпэратыўнымі нормамі jus cogens зьяўляюцца прынцыпы Статута ААН, а Паўночнаатлянтычны пакт у цэлым тэкстуальна сумяшчальны са Статутам ААН. У той жа час, не адпавядаюць главе VІІІ Статута ААН палажэньні Вашынгтонскага дагавора аб яго тэрытарыяльнай сфэры дзеяньня: некалькі кантынэнтаў і велізарныя прасторы Сусьветнага акіяна. НАТО таксама не выконвае арганізацыйна-прававых мераў, якія накладаюцца на яе, як на рэгіянальную арганізацыю ў адпаведнасьці з главой VІІІ, але працягвае настойваць на гэтым статусе, каб мець магчымасьць ажыцьцяўляць прымусовыя дзеяньні адносна іншых дзяржаваў, як у выпадку зь легітымацыяй агрэсіі НАТО супраць Югаславіі.

Арганізацыйная структура[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  • Паўночнаатлянтычная Рада (па-ангельску: The North Atlantic Council, NAC), вышэйшы палітычны орган НАТО, складаецца з пастаянных прадстаўнікоў (у рангу пасла) усіх краінаў-сяброў, якія праводзяць пасяджэньні як мінімум раз на тыдзень. Рада таксама зьбіраецца на міністэрскім і на вышэйшым узроўнях, але, у любым выпадку, ён мае аднолькавыя паўнамоцтвы ў прыняцьці рашэньняў, незалежна ад узроўню, на якім гэта было зроблена. Рашэньні прымаюцца на аснове кансэнсусу. Старшынствуе на пасяджэньнях Генэральны сакратар НАТО.

Рада — адзіны орган, стварэньне якога прама прадугледжана тэкстам Паўночнаатлянтычнага дагавора. Рада надзелены паўнамоцтвамі ўтвараць дадатковыя органы. Так былі створаны камітэты і плянавыя групы для забесьпячэньня работы Рады і падрыхтоўкі рэкамэндацыяў у спэцыяльных галінах.

Пытаньні, якія разглядае Рада, датычацца ўсіх аспэктаў дзейнасьці арганізацыі і, звычайна, засноўваюцца на дакладах і рэкамэндацыях, якія рыхтуюцца па запыту Рады ніжэйшымі камітэтамі. Пытаньні таксама могуць быць паднятыя нацыянальнымі пастаяннымі прадстаўнікамі ці Генэральным сакратаром.

  • Камітэт плянаваньня абароны (па-ангельску: Defence Planning Committee, DPC), палітыка-ваенны орган НАТО, звычайна складаецца з пастаянных прадстаўнікоў усіх краінаў-сяброў (акрамя Францыі) і як мінімум двойчы на год склікаецца на ўзроўні міністраў абароны і разглядае пытаньні, зьвязаныя з сумесным абарончым плянаваньнем. Камітэт плянаваньня абароны забясьпечвае кіраваньне ваеннымі структурамі НАТО і, у межах сваёй кампэтэнцыі, мае тыя функцыі і паўнамоцтвы, што і Паўночнаатлянтычная Рада ў межах яе кампэтэнцыі.
  • Група ядзернага плянаваньня (па-ангельску: Nuclear Planning Group, NPG), асноўны орган для кансультацыяў па ўсіх пытаньнях, што адносяцца да ролі ядзерных сілаў у палітыцы бясьпекі і абароны НАТО. У групе ўдзельнічаюць усе краіны-сябры, за выключэньнем Францыі. Ісьляндыя ўдзельнічае як назіральнік. Група, як правіла, зьбіраецца два разы на год на ўзроўні міністраў абароны, звычайна разам з Камітэтам плянаваньня абароны, а таксама на ўзроўні паслоў — па меры неабходнасьці.
  • Генэральны сакратар (па-ангельску: The Secretary General), вышэйшая службовая асоба НАТО. Ён адказвае за арганізацыю і кіраўніцтва працэсам кансультацыяў і выпрацоўкі рашэньняў у Паўночнаатлянтычным альянсе. Узначальвае пасяджэньні Паўночнаатлянтычнай Рады, Камітэту плянаваньня абароны, Групы ядзернага плянаваньня, іншых галоўных камітэтаў. Ён дзейнічае як галоўны афіцыйны прадстаўнік (па-ангельску: principal spokesman) арганізацыі ў яе зьнешніх стасунках. Генэральнаму сакратару падпарадкаваны Міжнародны сакратарыят. З 2004 пасаду Генэральнага сакратара займае Яап дэ Хооп Схэфэр (Нідэрлянды).

Пад непасрэдным кіраўніцтвам Генэральнага сакратара знаходзяцца Кабінэт (па-ангельску: Private Office) і Адміністрацыя (па-ангельску: Office of the Secretary General) Генэральнага сакратара. Кабінэт дапамагае Генэральнаму сакратару і яго намесьніку (які кіруе шэрагам рабочых груп) па ўсіх аспэктах іх працы. У яго штаце знаходзяцца юрысконсульт і спэцыяльны дарадчык па справах Цэнтральнай і Ўсходняй Эўропы.

Адміністрацыя Генэральнага сакратара складаецца з Выканаўчага сакратарыята, Упраўленьня інфармацыі і прэсы і Службы бясьпекі НАТО. Выканаўчы сакратарыят (па-ангельску: Executive Secretariat) забясьпечвае функцыянаваньне Рады НАТО, Рады Эўра-атлянтычнага партнёрства, Камітэта плянаваньня абароны, Групы ядзернага плянаваньня і ўсіх структур, утвораных вышэйназванымі органамі. На Выканаўчы сакратарыят ускладзена і адміністрацыйнае забесьпячэньне праграмы «Партнёрства дзеля міру».

Упраўленьне інфармацыі і прэсы (па-ангельску: Office of Information and Press) складаецца са Службы СМІ (па-ангельску: Press and Media Service) і Інфармацыйнай службы (па-ангельску: Information Service). Дырэктар Упраўленьня ўзначальвае таксама Камітэт па інфармацыі і культурных сувязях (па-ангельску: the Commitee on Information and Cultural Relations).

Служба бясьпекі НАТО (па-ангельску: NATO Office of Security) каардынуе і ажыцьцяўляе палітыку ўнутранай бясьпекі НАТО. Дырэктар службы — галоўны саветнік Генэральнага сакратара па пытаньнях бясьпекі і старшыня Камітэту НАТО па бясьпецы (па-ангельску: NATO Security Committee). Ён кіруе Службай бясьпекі штаб-кватэры і адказвае за ўсеагульную бясьпеку ў блёку.

  • Міжнародны сакратарыят (па-ангельску: International Staff) забясьпечвае дзейнасьць Рады НАТО і яе камітэтаў. Міжнародны сакратарыят складаецца з Адміністрацыі Генэральнага сакратара, пяці аддзелаў (палітычны, плянаваньня і палітыкі абароны, матэрыяльна-тэхнічнага забесьпячэньня абароны, інфраструктуры і плянаваньня выкарыстаньня цывільных службаў пры надзвычайным становішчы, па навуцы і навакольным асяродзьдзі), кіраўніцтва справамі і кабінэта фінансавага кантралёра. Кожны з аддзелаў узначальваецца памочнікам генэральнага сакратара. Акрамя таго, Міжнародны сакратарыят — гэта некалькі цывільных агенцтваў і арганізацыяў, разьмешчаных у розных краінах-сябрах. Гэтыя арганізацыі працуюць па спэцыяльных накірунках, такіх, як камунікацыі ці тылавое забесьпячэньне.

Пэрсанал Міжнароднага сакратарыята набіраецца непасрэдна арганізацыяй альбо па накіраваньнях урадаў краінаў-сяброў тэрмінам на тры—чатыры гады. Супрацоўнікі міжнароднага сакратарыята адказныя перад Генэральным сакратаром і абавязваюцца захоўваць поўную ляяльнасьць арганізацыі на ўвесь час знаходжаньня на пасадзе.

  • Ваенны камітэт (па-ангельску: Military Committee), вышэйшы ваенны орган НАТО, дае палітычным уладам блёку рэкамэндацыі па ваенных пытаньнях дзейнасьці ў зоне адказнасьці НАТО, забясьпечвае Галоўнаму камандаваньню НАТО магчымасьць выкананьня сваіх функцыяў. Знаходзіцца пад палітычным кіраўніцтвам Паўночнаатлянтычнай Рады і Камітэта плянаваньня абароны, а калі закранаюцца ядзерныя пытаньні, то і Групы ядзернага плянаваньня. Камітэт складаецца з начальнікаў штабаў кожнай краіны-сябра (у тым ліку і Францыі, якая да 1996 году была прадстаўлена вайсковай місіяй у Ваенным камітэце). Ісьляндыя ня мае ўзброеных сіл, але можа быць прадстаўлена цывільнай асобай. Начальнікі штабаў сустракаюцца не радзей, як два разы на год. У астатні час краіны прадстаўлены нацыянальнымі ваеннымі прадстаўнікамі, што прызначаюцца начальнікамі штабаў.
  • Інтэграваная вайсковая структура (па-ангельску: Integrated Military Structure) знаходзіцца пад палітычным кантролем і бягучым кіраўніцтвам вышэйшага ўзроўню. Яе прызначэньне — у забесьпячэньні арганізацыйных рамак абароны тэрыторыяў краінаў-сяброў ад зьнешніх пагроз. Яна ўключае ў сябе сетку вайсковага камандаваньня, што пакрывае ўсю Паўночнаатлянтычную зону.

НАТО мае два галоўныя цэнтры камандаваньня — Саюзнае камандаваньне аб’яднаных узброеных сілаў у Эўропе (па-ангельску: Supreme Allied Commander Europe, SACEUR), разьмешчанае ў так званым ШЭЙПе (па-ангельску: SHAPE — Supreme Headquarters Allied Powers Europe), непадалёку ад Монса (Бэльгія), і Саюзнае камандаваньне аб’яднаных узброеных сілаў у зоне Атлянтычнага акіяна (па-ангельску: Supreme Allied Commander Atlantic, SACLANT) у Норфалку (штат Вірджынія, ЗША). Існуе таксама Рэгіянальная стратэгічная група Канады—ЗША (па-ангельску: Canada—U.S. Regional Planning Group, CUSRPG), разьмешчаная ў Арлінгтоне (ЗША), якой даручана каардынаваць плянаваньне абароны Паўночнай Амэрыкі.

  • Міжнародны ваенны штаб (па-ангельску: International Military Staff) забясьпечвае дзейнасьць Ваеннага камітэта і арганізуе выкананьне яго рашэньняў. Супрацоўнікі Міжнароднага ваеннага штаба маюць такі ж статус у арганізацыі, як і супрацоўнікі Міжнароднага сакратарыята, але падпадаюць пад адміністрацыйную ўладу начальніка штаба альбо кіраўніка самастойнага агенцтва НАТО, у якім яны непасрэдна працуюць. Начальнік Міжнароднага ваеннага штаба выбіраецца Ваенным камітэтам і можа быць прадстаўніком любой краіны, але мець адрознае грамадзянства ад старшыні Ваеннага камітэта.

У арганізацыйным пляне Міжнародны ваенны штаб падразьдзяляецца на наступныя аддзелы: разьведкі, плянаваньня і палітыкі, апэрацыяў, матэрыяльна-тэхнічнага забесьпячэньня, сувязі і сыстэм інфармацыі, узбраеньняў і стандартызацыі. Пры начальніку Міжнароднага ваеннага штаба створаны Сытуацыйны цэнтар НАТО (па-ангельску: NATO Situation Centre), прызначаны дапамагаць Паўночнаатлянтычнай Радзе, Камітэту плянаваньня абароны і Ваеннаму камітэту ў выкананьні імі сваіх функцыяў у крызысныя пэрыяды. Цэнтар кругласутачна назірае за палітычным, ваенным і эканамічным станам у сфэрах, якія цікавяць НАТО, наглядае і абслугоўвае сыстэмы сувязі НАТО, забясьпечвае магчымасьці для хуткай арганізацыі кансультацыяў і камандных дзеяньняў падчас пэрыядаў напружанасьці.

Пасьля абвешчаных пасьля студзеньскага саміту 1994 году ініцыятыў Паўночнаатлянтычная Рада заснавала некалькі дадатковых структур, якія дапамагаюць НАТО ў выкананьні яе новых задачаў.

Камітэт палітыка-вайсковага кіраваньня па праграме «Партнёрства дзеля міру» (па-ангельску: Political-Military Steering Committee on Partnership for Pease, PMSE) зьяўляецца важнейшым рабочым форумам «Партнёрства». Ён зьбіраецца ў розных канфігурацыях: гэта і сустрэчы з асобнымі краінамі-партнёрамі, і з усімі краінамі—ўдзельніцамі Рады Эўра-атлянтычнага партнёрства.

Сумесны камітэт па праблеме распаўсюджваньня зброі (па-ангельску: Joint Committee on Proliferation, JCP) распрацоўвае супольную палітыку ў галіне распаўсюджваньня ўзбраеньняў і зьяўляецца палітычным форумам для кансультацыяў па гэтай праблеме.

Часовая група каардынаваньня палітыкі (па-ангельску: Provisional Policy Coordination Group, PPCG) працуе над праблемай падтрыманьня міру і над тым, як павысіць эфэктыўнасьць НАТО ў гэтай галіне, распрацоўвае канцэпцыю аб’яднаных тактычных войскаў. Група адказвае за супрацоўніцтва з Заходнеэўрапейскім зьвязам.

  • Большасьць з арганізацыйных структур НАТО разьмешчана ў яе штаб-кватэры. Штаб-кватэра NATO (па-ангельску: the NATO Headquarters) у Брусэлі зьяўляецца палітычным цэнтрам Альянсу і пастаянным месцам знаходжаньня Паўночнаатлянтычнай Рады. Тут разьмяшчаюцца пастаянныя прадстаўніцтвы дзяржаваў-сяброў, Генэральны сакратар і Міжнародны сакратарыят, нацыянальныя вайсковыя прадстаўніцтвы, старшыня Ваеннага камітэта і Міжнародны вайсковы штаб і шмат якіх агенцтваў НАТО.

Каля 4 тысячаў чалавек працуюць у штаб-кватэры NATO на поўнай стаўцы. Зь іх больш за 2000 — сябры нацыянальных прадстаўніцтваў пры НАТО. Прыкладна тысячу чалавек налічвае Міжнародны сакратарыят і да 500 — Міжнародны ваенны штаб.

  • У дадатак да апісаных вышэй камандных структураў існуе шэраг ваенных агенцтваў, дасьледчых і навучальных устаноў, падпарадкаваных Ваеннаму камітэту або вярхоўным галоўнакамандуючым.

Дарадчая група па аэракасьмічных дасьледаваньнях (па-ангельску: Advisory Group for Aerospace Research and Development, AGARD) была ўтворана ў 1952 для спрыяньня распрацоўкам і абмену інфармацыяй у галіне аэракасманаўтыкі паміж краінамі НАТО. Штаб-кватэра AGARD знаходзіцца ў Парыжы.

Ваеннае агенцтва па стандартызацыі (па-ангельску: Military Agency for Standartisation, MAS), галоўнае ваеннае агенцтва па стандартызацыі ў НАТО. Створана ў Лёндане ў 1951 з мэтай садзеяньня апэратыўнай, працэдурнай і матэрыяльна-тэхнічнай стандартызацыі сярод сяброў НАТО дзеля наданьня войскам Альянсу большай эфэктыўнасьці ў сумесных апэратыўных мерапрыемствах. З 1970 разьмяшчаецца ў штаб-кватэры НАТА ў Брусэлі.

Кансультацыйны камітэт NATO па ваеннай электроніцы (па-ангельску: NATO Electronic Warfare Advisory Committee, NEWAС) заснаваны ў 1966. Закліканы павысіць магчымасьці электронных службаў НАТО падчас баявых дзеяньняў. Аналізуе прагрэс, дасягнуты на нацыянальным узроўні і ў інтэграцыйных вайсковых структурах наконт магчымасьцей вайсковага электроннага забесьпячэньня. NEWAC складаецца з прадстаўнікоў кожнай краіны-сябры НАТА і вярхоўных галоўнакамандуючых.

Вучэбная група NATO (па-ангельску: NATO Training Group, NTG) аб’ядноўвае ўсе намаганьні ў рамках НАТА па трэніроўках і вучэньнях на шматнацыянальнай аснове, спрыяе правядзеньню трэніровак і вучэньняў сярод краінаў-сяброў.

Камітэт кіраўнікоў ваенна-мэдыцынскіх службаў краінаў NATO (па-ангельску: Committee of the Chiefs of Military Medical Services in NATO, COMEDS), таксама вядомы як EUROMED. Складаецца з вышэйшых ваенна-мэдыцынскіх чыноўнікаў краінаў-сяброў, дзейнічае як цэнтар па разьвіцьці, каардынацыі і кансультаваньні Ваеннага камітэта ў гэтай галіне.

Мэтэаралягічная група Ваеннага камітэта (па-ангельску: Military Committee Meteorogical Group, MCMG) дае спэцыяльныя парады Ваеннаму камітэту ў сфэры мэтэаралёгіі, дапамагае яму ў выпрацоўцы адпаведнай палітыкі і тэхнікі.

Шэсьць спэцыялізаваных агенцтваў па тэлекамунікацыях, сыстэмах сувязі і інфарматыцы (па-ангельску: Military Telecommunications and Communications and Information Systems (CIS) Agencies) забясьпечваюць вайсковы камітэт экспэртнай падтрымкай у гэтай галіне ваеннай тэхнікі. Паміж сабой яны спэцыялізуюцца на камунікацыйнай і кампутарнай бясьпецы (ACCSA), лініях сувязі (ALLA), радыёчастотах (ARFA), тактычных сродках сувязі (ATCA), узаемасувязі баз дадзеных (ADSIA), марской сувязі (ANCA). Разьмяшчаюцца ў Брусэлі, за выключэньнем ANCA, месцазнаходжаньне якога — Лёндан.

Тэхнічны цэнтар Вярхоўнага галоўнакамандаваньня аб’яднанымі войскамі ў Эўропе (па-ангельску: SHAPE Technical Centre) разьмяшчаецца ў Гаазе і працуе пад палітычным кіраўніцтвам Вярхоўнага галоўнакамандуючага аб’яднанымі ўзброенымі сіламі ў Эўропе (SACEUR). Задача цэнтру заключаецца ў тэхнічнай дапамозе ШЭЙПу і ў правядзеньні дасьледаваньняў для аб’яднанага камандаваньня ў Эўропе. Сфэра інтарэсаў тэхнічнага цэнтру: гатоўнасьць войскаў і вайсковых структур, новыя тэхналёгіі ўзбраеньняў, камандаваньне і кантроль (інфарматызацыя і аўтаматызацыя гэтых працэсаў), інжынэрныя сыстэмы і апэратыўная дапамога.

Цэнтар падводных дасьледаваньняў Вярхоўнага галоўнакамандуючага войскамі ў зоне Атлянтыкі (па-ангельску: SACLANT Undersea Research Centre, SACLANTCEN) створаны ў 1959 каля Спэцыі ў Італіі і афіцыйна стаў структурай НАТО ў 1963. Распрацоўвае парады SACLANT у галіне барацьбы з падводнымі лодкамі і мінамі. Праводзіць і акіянаграфічныя дасьледаваньні.

У 1996 пачало працу агенцтва па нагляду за навуковым і тэхналягічным працэсам у Альянсе — Арганізацыя па дасьледаваньнях і тэхналёгіях (па-ангельску: Research and Technology Organisation, R&TO). Створаная для больш пасьпяховага кіраўніцтва дасьледчымі праграмамі ў рамках ужо існуючых Дарадчай групы па аэракасьмічных дасьледаваньнях (AGARD) і Групы абарончых дасьледаваньняў (па-ангельску: Defence Research Group, DRG), R&TO кіруецца Радай (па-ангельску: R&T Board), які, у сваю чаргу, замяніў сабой органы кіраваньня AGARD і DRG. Рада каардынуе абмен навуковай інфармацыяй паміж краінамі-сябрамі. Складаныя сыстэмы навукова-дасьледчых супольнасьцей краінаў прадстаўленыя трыма элемэнтамі: урадавая, прамысловая і акадэмічная навука ў галіне абароны.

НАТО валодае трыма навучальнымі ўстановамі. Абарончы каледж НАТО (па-ангельску: NATO Defence College) заснаваны ў Парыжы ў 1951, пераведзены ў 1966 у горад Рым. Рыхтуе афіцэраў і цывільны пэрсанал для заняцьця ключавых пастоў у НАТО і нацыянальных адміністрацыях.

Школа НАТО (па-ангельску: NATO (SHAPE) School), разьмешчаная каля Обэрамэргаў у Нямеччыне, — адзін з галоўных цэнтраў падрыхтоўкі ваенных і цывільных спэцыялістаў для службы ў НАТО. Створаная ў 1953, у 1966 перайшла пад апэратыўны кантроль SACEUR. З 1953 падрыхтоўку ў школе прайшлі больш як 50 000 афіцэраў і цывільных асобаў. Кожны год каля 6 тысячаў слухачоў наведваюць курсы па спэцыяльнасьцях: ядзерная, біялягічная і хімічная абарона, вайсковая электроніка, камандаваньне і кантроль, мабільныя войскі, шматнацыянальныя войскі, падтрыманьне міру, ахова навакольнага асяродзьдзя, крызыснае кіраваньне.

Школа сродкаў сувязі і інфармацыйных сыстэм (па-ангельску: NATO Communicatians and Information Systems (CIS) School) забясьпечвае ўзмоцненую падрыхтоўку цывільнага і ваеннага пэрсаналу перад накіраваньнем іх на працу ў камунікацыйныя і інфармацыйныя службы НАТО. Разьмяшчаецца школа на базе італьянскіх ВПС у Лаціне.

Мэханізм супрацоўніцтва[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Усе краіны-сябры НАТО ў поўнай ступені ўдзельнічаюць на палітычным узроўні супрацоўніцтва ў рамках Альянсу і ўсе аднолькава прынялі на сябе абавязкі, што ўтрымліваюцца ў арт. 5 Паўночнаатлянтычнай дамовы і сымбалізуюць непадзельнасьць іх бясьпекі, а менавіта, што напад на адну ці некалькі краінаў разглядаецца як напад на ўсе краіны-сябры. Ніводная краіна-чалец НАТО не павінная спадзявацца толькі на свае ваенна-палітычныя намаганьні і эканамічныя рэсурсы. Роўнасьць бясьпекі краінаў-сяброў — у адсутнасьці залежнасьці паміж ёй і тымі нацыянальнымі вайсковымі магчымасьцямі, што ўкладзеныя ў агульную стабільнасьць.

Спосаб функцыянаваньня НАТО забясьпечвае ўлік патрэбаў краінаў-сяброў у адпаведнасьці зь іх становішчам у арганізацыі. Так, Ісьляндыя, ня маючы ўзброеных сілаў, прадстаўлена ў ваенных органах НАТО цывільным прадстаўніком.

Францыя, застаючыся паўнавартым сябром арганізацыі і яе палітычных структураў, выйшла ў 1966 з інтэграванай вайсковай структуры НАТО, ня ўдзельнічала ў працы Камітэта плянаваньня абароны, Групы ядравага плянаваньня і Ваеннага камітэта. Рэгулярныя кантакты з ваеннымі структурамі НАТО ажыцьцяўляліся праз францускую ваенную місію пры Ваенным камітэце, а таксама праз удзел у асобных галінах супрацоўніцтва (сродкі сувязі, узбраеньні, матэрыяльна-тэхнічнае забесьпячэньне і г. д.). З 1995 году Францыя аднавіла работу ў Камітэце плянаваньня абароны і Ваенным камітэце, але адносіны з інтэграванай вайсковай структурай НАТО не зьмяніліся: яны працягваюць рэгулявацца двухбаковымі пагадненьнямі.

Гішпанія ўдзельнічае ў працы Камітэта плянаваньня абароны, Групы ядравага плянаваньня і Ваеннага камітэта. У адпаведнасьці з вынікамі нацыянальнага рэфэрэндуму 1986 году, Гішпанія ня ўдзельнічае ў інтэграванай вайсковай структуры НАТО, але бярэ ўдзел у калектыўным абарончым плянаваньні. Дамовы аб вайсковай каардынацыі дазваляюць гішпанскім войскам супрацоўнічаць зь іншымі саюзнымі войскамі ў спэцыяльных галінах, застаючыся пры гэтым па-за межамі інтэграванай вайсковай структуры. У 1996 годзе гішпанскі парлямэнт пагадзіўся з рашэньнем ураду аб пераходзе да поўнага ўдзелу Гішпаніі ў аб’яднанай вайсковай структуры НАТО.

Усе без выключэньня краіны НАТО ўдзельнічаюць у працы Камітэта палітыка-вайсковага кіраваньня па праграме «Партнэрства дзеля міру» і іншых групах, што дзейнічаюць па праграмах Рады эўра-атлянтычнага партнэрства і «Партнэрства дзеля міру».

Адрозьненьні паміж краінамі-сябрамі НАТО могуць таксама быць вынікам геаграфічнага, палітычнага, ваеннага або канстытуцыйнага становішча. Так, удзел Нарвэгі і Даніі ў ваенных плянах НАТО абмяжоўваецца нацыянальным заканадаўствам, па якім немагчыма разьмяшчэньне ядравай зброі і замежных войск на іх нацыянальнай тэрыторыі ў мірны час.

Выпрацоўка палітыкі НАТО і падрыхтоўка канкрэтных мерапрыемстваў ажыцьцяўляецца на падставе рэгулярных узаемных кансультацыяў краінаў-сяброў. Такія кансультацыі могуць мець некалькі формаў:

  • аднабаковае прадастаўленьне інфармацыі кім-небудзь з удзельнікаў;
  • двухбаковы ці шматбаковы інфармацыйны абмен;
  • паведамленьне іншым удзельнікам пра рашэньні, прынятыя на нацыянальным узроўні (у тым ліку з мэтай атрымаць ухваленьне з боку партнэраў);
  • папярэдняе паведамленьне пры акцыі, якія рыхтуюцца;
  • папярэднія кансультацыі з мэтай узгадненьня паралельных дзеяньняў, якія будуць ажыцьцяўляцца кожным з удзельнікаў індывідуальным чынам;
  • кансультацыі з мэтай выпрацоўкі такіх рашэньняў, якія павінныя прымацца ці ажыцьцяўляцца на калектыўнай аснове.

Рэгулярныя кансультацыі па палітычных пытаньнях таксама маюць месца ў межах Рады эўра-атлянтычнага партнэрства і пры сустрэчах Паўночнаатлянтычнае рады і палітычных камітэтаў з партнэрамі па супрацоўніцтве — дзяржавамі, якія не зьяўляюцца сябрамі НАТО.

Галоўнымі форумамі НАТО для інтэнсіўных кансультацыяў падчас пэрыядаў палітычнай напружанасьці зьяўляюцца Паўночнаатлянтычная рада і Камітэт плянаваньня абароны пры падтрымцы Ваеннага камітэта і палітычных камітэтаў. Стабільнасьць камунікацыйнага працэсу забясьпечвае Сытуацыйны цэнтар НАТО, які круглыя суткі падтрымлівае сувязь з сталіцамі дзяржаваў-сяброў НАТО і галоўнакамандуючымі войскамі НАТО.

Месца і роля ў сьвеце[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Трансфармацыя НАТО[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Лёнданскі саміт НАТО 1990, Рымскі саміт НАТО 1991, Стратэгічная канцэпцыя НАТО 1991, Рада эўра-атлянтычнага партнёрства, Праграма «Партнёрства дзеля міру», Вашынгтонскі саміт НАТО 1999, Стратэгічная канцэпцыя НАТО 1999.

Апэрацыі НАТО[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Асноўны артыкул: Апэрацыі НАТО
  • Апэрацыі 19921993 у былой Югаславіі: нагляд ваенна-марскімі сіламі за выкананьнем эмбарга ў Адрыятыцы, усталяванага ў адпаведнасьці з рэзалюцыяй № 787 Рады Бясьпекі ААН; кантроль зоны, забароненай для палётаў над Босьніяй і Герцэгавінай, забясьпечаны самалётамі НАТО, у адпаведнасьці з рэзалюцыяй № 781 Рады Бясьпекі ААН.
  • Ажыцьцяўленьне ваеннага аспэкту мірнага дагавора па Босьніі 1995 у рамках шматнацыянальных «выканаўчых» сілаў (па-ангельску: Implementation Force, IFOR): апэрацыя «Сумесная спроба» (па-ангельску: Joint Endeavour) сьнежань 1995 — сьнежань 1996.
  • Апэрацыя супраць Фэдэратыўнай Рэспублікі Югаславія «Аб’яднаная сіла» (па-ангельску: Operation Allied Force) ў 1999.

Узаемадзеяньне зь іншымі арганізацыямі[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Арганізацыя Аб’яднаных Нацыяў, Арганізацыя па бясьпецы і супрацоўніцтве ў Эўропе, Эўрапейскі Зьвяз, Арганізацыя Дагавора аб калектыўнай бясьпецы, Рада Эўропы.

Сябры[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Краіны Паўночнаатлянтычнага альянсу
Сябры NATO ў Эўропе
Краіны-заснавальнікі (4 красавіка 1949)

Далучыліся пазьней:

Былыя краіны Варшаўскай дамовы, што далучыліся пасьля заканчэньня «халоднай вайны»:

12 сакавіка 1999:

29 сакавіка 2004:

2009 г.

Пашырэньне[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Для пашырэньня складу NATO распрацаваны адмысловы мэханізм, паводле якога краіны-кандыдаты павінны штогод рабіць справаздачу аб прагрэсе, дасягнутым у наступных накірунках:

  1. Палітыка і эканоміка: Краіны павінны дэманстраваць імкненьне вырашаць міжнародныя, міжэтнічныя і тэрытарыяльныя канфлікты мірнымі сродкамі, з увагай да законнасьці і правоў чалавека.
  2. Абарона і войска: Краіна павінна быць здольнай рабіць адпаведны ўнёсак у забесьпячэньне калектыўнай бясьпекі і ўдзельнічаць у апэрацыях альянсу.
  3. Рэсурсы: Войска краіны-кандыдата павінна быць адпаведным чынам забясьпечанае матэрыяльна.
  4. Бясьпека: Забесьпячэньне інфармацыйнай бясьпекі краіны-кандыдата.
  5. Заканадаўства: Забесьпячэньне сумяшчальнасьці нацыянальнага заканадаўства і сяброўства ў NATO.

NATO забясьпечвае кандыдатам адпаведную тэхнічную дапамогу ў выкананьні крытэраў сяброўства[2].

На цяперашні момант кандыдатам на ўступленьне ў NATO зьяўляецца Македонія.

Актыўна вядуцца перамовы і дэ-факта прынятае прынцыповае рашэньне аб будучым прыняцьці ў склад арганізацыі Грузіі (пасьля вырашэньня тэрытарыяльных канфліктаў) і Ўкраіны (пасьля дасягненьня ўнутрыпалітычнага кансэнсусу што да далучэньня). Паводле стану на 2014 год вядомыя падобныя праекты таксама адносна Фінляндыі, аднак на думку прэм’ер-міністра краіны Аляксандра Стуба, мажлівасьць чалецтва краіны ў Альянсе ляжыць у доўгатэрміновай пэрспэктыве й ёсьць малаверагоднай[3].

Супрацоўніцтва зь іншымі краінамі[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Краіны-партнэры Паўночнаатлянтычнага альянсу:

     Краіны, якія ўваходзяць у Арганізацыю Паўночнаатлянтычнай дамовы

     Краіны, што прынялі праграму «Партнэрства дзеля міру»

     Краіны, што прынялі праграму «Міжземнаморскі дыялёг»

Эўраатлянтычнае супрацоўніцтва[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Для пашырэньня супрацоўніцтва паміж 26 краінамі Альянсу і 20 краінамі-партнэрамі былі распрацаваныя дзьве праграмы.

  • Праграма Партнэрства дзеля міру была распрацаваная ў 1994 і базуецца на індывідуальных двухбаковых адносінах паміж краінай-партнэрам і NATO: кожная краіна можа абраць ступень свайго ўдзелу.[4]
  • Праграма Рада Эўраатлянтычнага партнэрства была прынятая 29 траўня 1997 г. і зьяўляецца форумам для рэгулярнай каардынацыі, кансультацыяў і дыялёгу паміж усімі 46 яе ўдзельнікамі.[5]

Краіны-партнэры NATO:

  1. Азэрбайджан
  2. Армэнія
  3. Беларусь
  4. Грузія
  5. Казахстан
  6. Кыргыстан
  7. Малдова
  8. Расея
  9. Таджыкістан
  10. Туркмэністан
  11. Узбэкістан
  12. Украіна
  • Краіны, якія, нягледзячы на вайсковую нэўтральнасьць, належалі да «капіталістычнага лягеру» падчас Халоднай вайны:
  1. Аўстрыя
  2. Ірляндыя
  3. Швэцыя
  4. Швайцарыя
  5. Фінляндыя
  • Краіны, якія, нягледзячы на вайсковую нэўтральнасьць, належалі да «сацыялістычнага лягеру» падчас Халоднай вайны:
  1. Альбанія
  2. Македонія
  3. Харватыя
  • Мальта была далучылася да «Партнэрства дзеля міру» ў 1994 г., але пакінула праграму ў 1996 г.
  • Кіпр ня стаў удзельнікам «Партнэрства дзеля міру» з-за супрацьстаяньня Турэччыны па пытаньні Паўночнага Кіпру.
  • Босьнія і Герцагавіна, Сэрбія і Чарнагорыя зьяўляюцца кандыдатамі на далучэньне да праграмы «Партнэрства дзеля міру». Іх далучэньне залежыць ад правядзеньня рэформаў у вайсковай і палітчынай сфэрах.

Міжземнаморскі дыялёг[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Міжземнаморскі дыялёг — гэта прынятая ў 1994 г. праграма каапэрацыі паміж NATO і сям’ю краінамі Міжземнаморскага рэгіёну:[6]

Структура[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Military structures of NATO in 2006

Палітычная структура[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Сыстэма прыняцьця рашэньняў і структура кіраваньня НАТО вызначаная ў Паўночнаатлянтычнай дамове. Кожная краіна-ўдзельнік мае сваю дэлегацыю ў штаб-кватэры альянсу ў Брусэлі, Бэльгія. Дэлегацыя ўзначальваецца пастаянным прадстаўніком у статусе амбасадара.

Разам пастаянныя прадстаўнікі краінаў складаюць Паўночнаатлянтычную раду (North Atlantic Council), ворган, які зьбіраецца як мінімум адзін раз на тыдзень і прымае рашэньні па асноўнай дзейнасьці і функцыянаваньню НАТО. Час ад часу Рада зьбіраецца з удзелам міністраў замежных справаў, абароны і прам’ер-міністраў для прыняцьця найбольш важных стратэгічных рашэньняў.

Старшынём на паседжаньнях Паўночнаатлянтычнай рады — генэральны сакратар НАТО. Рашэньні прымаюцца на аснове кансэнсусу. Рашэньні не прымаюцца галасаваньнем ці большасьцю, усе краіны прадстаўленыя ў аднолькавай ступені.

Другі па важнасьці чалец дэлегацыі ад краіны — вайсковы прадстаўнік у рангу старэйшага афіцэру нацыянальнага войска. Вайсковыя прадстаўнікі ўтвараюць Ваенны камітэт, які адказны за падрыхтоўку прапановаў і рэкамэндацыяў палітычнаму кіраўніцтву Альянсу адносна мерапрыемстваў датычна забесьпячэньня агульнай абароны. Камітэт ажыцьцяўляе кансультацыі стратэгічнага камандваньня НАТО. Як і Паўночнаатлянтычная рада, Ваенны камітэт пэрыядычна сустракаецца на больш высокім узроўні, з удзелам кіраўнікоў генэральных штабоў краінаў-удзельнікаў Альянсу.

Таксама функцыянуе Парлямэнцкая асамблея НАТО, якая складаецца з прадстаўнікоў парлямэнтаў краінаў-удзельнікаў.

Вайсковая структура[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Авіяцыйныя вучэньні NATO

Вайсковыя апэрацыі NATO кіруюцца двума стратэгічнымі камандэрамі, адказнымі перад Ваенным камітэтам за агульнае кіраваньне вайсковымі аспэктамі ў сфэры сваёй кампэтэнцыі.

Да 2003 году Стратэгічныя камандэры дзяліліся паводле геаграфічных рэгіёнаў (Эўропа і Амэрыка), аднак цяпер падзел ідзе паводле сфэраў дзейнасьці: Камандваньне трансфармацыямі (трансфармацыя і трэніяваньне войскаў) і Камандваньне апэрацыямі (вайсковыя апэрацыі NATO).

Асобы на чале арганізацыі[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Генэральныя сакратары [7]
# Імя Краіна Тэрмін
1 Генэрал Гастынґс Даянэл Ісмай Вялікабрытанія 4 красавіка 1952 — 16 траўня 1957
2 Поль-Анры Спаак Бэльгія 16 траўня 1957 — 21 красавіка 1961
3 Дырк Стрыкер Нідэрлянды 21 красавіка 1961 — 1 жніўня 1964
4 Мануілё Брозіё італія 1 жніўня 1964 — 1 кастрычніка 1971
5 Ёзэф Люнс Нідэрлянды 1 кастрычніка 1971 — 25 чэрвеня 1984
6 Пітэр Карынґтан Вялікабрытанія 25 чэрвеня 1984 — 1 ліпеня 1988
7 Манфрэд Вёрнэр Нямеччына 1 ліпеня 1988 — 13 жніўня 1994
8 Сэрджыё Балянцына Італія 13 жніўня 1994 — 17 кастрычніка 1994
9 Вілі Клэс Бэльгія 17 кастрычніка 1994 — 20 кастрычніка 1995
10 Сэрджыё Балянцына Італія 20 кастрычніка 1995 — 5 сьнежня 1995
11 Хаўер Саляна Гішпанія 5 сьнежня 1995 — 6 кастрычніка 1999
12 Джордж Робэртсан Вялікая Брытанія 14 кастрычніка 1999 — 1 студзеня 2004
13 Яап дэ Гоп Схэфэр Нідэрлянды 1 студзеня 2004 — с.д.
Намесьнік генэральнага сакратара [7]
# Імя Краіна Тэрмін
1 Сэрджыё Балянцына Італія 1994 — 2001
2 Алесандра Мінута Рыца Італія 2001 — с.д.

Беларусь і NATO[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Удзельнікамі NATO зьяўляецца палова суседзяў Беларусі — Польшча, Летува, Латвія. Украіна ў хуткім часе атрымае статус кандыдата на ўступленьне ў Альянс.

Беларусь удзельнічае ў Радзе эўра-атлянтычнага партнёрства з 1992 (да 1997 — Рада Паўночнаатлянтычнага супрацоўніцтва), у праграме «Партнёрства дзеля міру» — з 1995. Удзел у мерапрыемствах Навуковай праграмы НАТО беларускія навукоўцы бяруць з 1993. Пастаяннае прадстаўніцтва Рэспублікі Беларусь пры НАТО адкрыта ў 1998. На беларускіх вайсковых вучэньнях рэгулярна адпрацоўваецца сцэнар адбіцьця атакі з Захаду.

Супрацоўніцтва Беларусі і НАТО вядзецца па наступных асноўных накірунках: адпрацоўка ўзаемадзеяньня пры ліквідацыі надзвычайных сытуацыяў, кіраваньне крызыснымі сытуацыямі, моўная падрыхтоўка афіцэраў, ваенная адукацыя, дэмакратычны кантроль над узброенымі сіламі, плянаваньне і правядзеньне апэрацыяў па падтрыманьні міру, ваенная геаграфія, гуманітарнае разьмініраваньне, меры палітычнага і ваеннага характару, скіраваныя супраць распаўсюджаньня ядзернай, бактэрыялягічнай і хімічнай зброі, плянаваньне, арганізацыя і кіраваньне нацыянальнымі праграмамі ў галіне абарончых дасьледаваньняў і тэхналёгія, стралковая зброя і лёгкія ўзбраеньні.

Вясной 1999 году Беларусь асудзіла агрэсію супраць Югаславіі і часова прыпыніла адносіны з НАТО, пазьней яны былі адноўленыя ў поўным аб’ёме. Восеньню 2001 году Беларусь аказала некаторую практычную дапамогу НАТО пры падрыхтоўцы міжнароднай антытэрарыстычнай ваеннай апэрацыі ў Аўганістане.

Крыніцы[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Літаратура[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  • НАТО: проблемы трансформации и расширения / А. А. Розанов. — Менск: Завигар, 1996. — ISBN 985-6187-03-6
  • Мир после Косово = The World After Kosovo Crisis : Реф. сб. / РАН. Ин-т науч. информации по общественным наукам; Ред.-сост. О. А. Жирнов; Отв. ред. Т. Г. Пархалина. — М., 2001. — ISSN 0235-5620

Вонкавыя спасылкі[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Commons-logo.svg  Арганізацыя Паўночнаатлянтычнай дамовысховішча мультымэдыйных матэрыялаў