Арэхаўск
| Арэхаўск | |||||
 Царква Сьв. Тройцы |
|||||
|
|||||
| Вобласьць: | Віцебская | ||||
| Раён: | Аршанскі | ||||
| Насельніцтва: | 2755[1] (2009) | ||||
| Тэлефонны код: | +375 216[2] | ||||
| Паштовы індэкс: | 211026[3] | ||||
| Геаграфічныя каардынаты: | 54° пн. ш. 30° у. д. / 54° пн. ш. 30° у. д.Каардынаты: 54° пн. ш. 30° у. д. / 54° пн. ш. 30° у. д. | ||||
|
Арэхаўск на мапе Беларусі
 Арэхаўск
|
|||||
 Галерэя здымкаў у Wikimedia Commons |
|||||
Арэ́хаўск, Арэхі-Выдрыца — мястэчка ў Беларусі, на беразе Арэхаўскага возера і рацэ Выдрыца, каля вытоку ракі Аршыца. Цэнтар сельсавету Аршанскага раёну Віцебскай вобласьці (само паселішча адміністрацыйна падпарадкоўваецца раёну). Насельніцтва 2755[1] чал. (2009). Знаходзіцца за 15 км на паўночны ўсход ад Воршы, за 10 км ад чыгуначнай станцыі Хлюсьціна (лінія Ворша — Смаленск).
Зьмест |
[рэдагаваць] Гісторыя
Упершыню паселішча згадваецца ў ХVII ст. як вёска Арэхі ў Аршанскім павеце Віцебскага ваяводзтва. Мясьціна знаходзілася ў валоданьні князёў Сапегаў, пазьней Пацёмкіных.
У выніку першага падзелу Рэчы Паспалітай (1772) Арэхі апынуліся ў складзе Расейскай імпэрыі, у Аршанскім павеце. У 1792 вёска належала да маёнтку Межаўскі Ключ, уладаньне Любамірскіх, 6 двароў. У 1830-я — 13 двароў. У гэты час тут збудавалі Траецкую царкву са званіцай; на будове працавала каля 70 цесьляроў. У пач. ХХ ст. — 29 двароў, каля Арэхаў працаваў завод сухой перагонкі драўніны (150 працоўных). У 1910 вакол заводу ўзьнікла селішча Выдрыца (сваю назву атрымала ад аднайменнага ўрочышча). У 1917 па закрыцьці заводу яна зрабілася сельскім паселішчам.
1 студзеня 1919 згодна з пастановай І зьезду КП(б) Беларусі Выдрыца ўвайшла ў склад Беларускай ССР, аднак 16 студзеня Масква адабрала мястэчка паселішча зь іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі ў склад РСФСР. У 1924 Выдрыцу вярнулі БССР, дзе яна ўвайшла ў Аршанскі раён. У 1929 з пачаткам будовы Беларускай ГРЭС Выдрыцу аб’ядналі з в. Арэхі і пераўтварылі ў працоўны пасёлак пад назвай Арэхі-Выдрыца; электрастанцыя спачатку называлася Асінаўская ДРЭС. У Другую сусьветную вайну зь ліпеня 1941 да 24 чэрвеня 1944 паселішча знаходзілася пад нямецкай акупацыяй.
11 ліпеня 1946 Арэхі-Выдрыца атрымалі афіцыйны статус пасёлку гарадзкога тыпу і новую назву Арэхаўск. Цягам 1946—1956 паселішча было цэнтрам раёну. 8 красавіка 2004 Арэхаўскі пасялковы савет скасавалі, замест яго ўтварылі адпаведны сельсавет (Арэхаўск не ўваходзіць у яго склад, але зьяўляецца яго цэнтрам). 28 лютага 2011 адбылося афіцыйнае зацьверджаньне гербу і сьцяга мястэчка[4].
[рэдагаваць] Насельніцтва
- XIX стагодзьдзе: 1830 — 120 чал.
- XX стагодзьдзе: 1901 — 110 чал.; 1910 — 417 чал.; 1940 — 5,5 тыс. чал.; 1960 — 4174 чал.; 1969 — 5,3 тыс. чал.; 1990 — 4,3 тыс. чал.[5]; 1998 — 3,6 тыс. чал.
- XXI стагодзьдзе: 2006 — 3,1 тыс. чал.[6]; 2009 — 2755[1] чал. (перапіс)
[рэдагаваць] Інфраструктура
У Арэхаўску працуюць сярэдняя і дзіцячая музычная школы, 2 дзіцячыя ясьлі-сады, лякарня, дом культуры, 2 бібліятэкі, дом побыту, аптэка, пошта.
[рэдагаваць] Эканоміка
Завод кандэнсатараў «Лантан», ільнозавод, цяплічны камбінат, дзялнкі Лукомскага будаўнічага кіраваньня і «Белэнэргарамналадкі», Беларуская ГРЭС.
[рэдагаваць] Транспарт
За 3 км на захад ад Арэхаўску — міжнародная аўтамагістраль Санкт-Пецярбург — Адэса (у межах Беларусі — магістраль М8). Празь мястэчка праходзіць рэспубліканская дарога Лёзна — Арэхаўск (Р109).
[рэдагаваць] Турыстычная інфармацыя
[рэдагаваць] Выдатныя мясьціны
Каля Арэхаўску, на беразе возера, археалягічны помнік — курганны могільнік (26 насыпаў; выявіў у 1926 Д. Васілеўскі, дасьледаваў у 1981 М. Лашанкоў).
- Сядзіба Хлюсьцінаў (кан. ХІХ ст.)
- Царква Сьв. Тройцы (1832—1838)
- Першая ў Беларусі электрастанцыя, збудаваная паводле пляну «ГОЭЛРО» (1927—1930)[7]
[рэдагаваць] Выдомыя асобы
- Ганна Базыленка (1908—1980) — беларускі філёляг
- Самуіл Кормер (1922—1982) — фізык, чалец-карэспандэнт АН СССР
[рэдагаваць] Крыніцы
- ^ a b c Перепись населения — 2009. Витебская область(рас.) Нацыянальны статыстычны камітэт Рэспублікі Беларусь
- ^ Белтэлекам
- ^ Белпошта
- ^ Об учреждении официальных геральдических символов административно-территориальных единиц Витебской области. Указ Президента Республики Беларусь от 28.02.2011 г. № 86(рас.)
- ^ Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т.Т. 1: А — Беліца / Беларус. Энцыкл.; Рэдкал.: М. В. Біч і інш.; Прадм. М. Ткачова; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн.: БелЭн, 1993. С. 201.
- ^ Ореховск // Туристская энциклопедия Беларуси / редкол. Г. П. Пашков [и др.]; под общ. ред. И. И. Пирожника. — Мн., 2007.
- ^ Ореховск на Globus.tut.by
[рэдагаваць] Літаратура
- Памяць: Гіст.-дакум. хроніка Оршы і Аршанскага раёна. У 2 кн. / Рэдкал.: Г.П. Пашкоў [і інш.]. Кн. 2-я. — Мн., 2000.
- Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т.Т. 1: А — Беліца / Беларус. Энцыкл.; Рэдкал.: М. В. Біч і інш.; Прадм. М. Ткачова; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн.: БелЭн, 1993. — 494 с., [8] к.: іл. ISBN 5-85700-074-2.
- Шпакоўская, Г. Арэхаўск // «Народнае слова», 8 сьнежня 2007. С. 4.
[рэдагаваць] Вонкавыя спасылкі
Арэхаўск — сховішча мультымэдыйных матэрыялаў
- мяст. Арэхаўск на Radzima.org
- Арэхаўск на Прыдзвінскі край: Гісторыя і сучаснасць
- Арэхаўск — парафія Аб’яўлення Пана i св. Ірынэя, біскупа на Catholic.by
Аршанскі раён  |
||
|---|---|---|
| Гарады / Месты |  |
|
| Мястэчкі | ||
| Адміністрацыйна-тэрытарыяльныя адзінкі базавага ўзроўню | ||
