Бабруйск

Зьвесткі зь Вікіпэдыі — вольнай энцыкляпэдыі
Перайсьці да: навігацыі, пошуку
Бабруйск
[[Файл:Church of Saint Nicholas (Babruysk) 11.jpg
06-б-5-6-048a.jpg
Ледовый дворец, Бобруйск, Беларусь, июль 2013.jpg|285пкс|Бабруйск]]
Coat of Arms of Babruisk, Belarus.svg Flag of Babruisk, Belarus.svg
Герб Бабруйску Сьцяг Бабруйску
Першыя згадкі: 1387
Магдэбурскае права:  ?[1]
Былыя назвы: Бабрусек, Бабруеск, Баброўск
Краіна: Беларусь
Вобласьць: Магілёўская
Раён: Бабруйскі
Старшыня гарвыканкаму: Дзьмітры Бонахаў
Плошча: 66 км²
Насельніцтва (2009)
колькасьць: 215 092 чал.[2]
шчыльнасьць: 3258,97 чал./км²
Часавы пас: UTC+3
Тэлефонны код: +375 225
Паштовыя індэксы: 213800—213807, 213809—213815, 213817—213819, 213822—213830
Нумарны знак: 6
Геаграфічныя каардынаты: 53°9′ пн. ш. 29°13′ у. д. / 53.15° пн. ш. 29.217° у. д. / 53.15; 29.217Каардынаты: 53°9′ пн. ш. 29°13′ у. д. / 53.15° пн. ш. 29.217° у. д. / 53.15; 29.217
Бабруйск на мапе Беларусі ±
Бабруйск
Бабруйск
Бабруйск
Бабруйск
Бабруйск
Бабруйск
Commons-logo.svg Галерэя здымкаў у Вікісховішчы
http://www.bobruisk.by/

Бабру́йск — горад у Беларусі, на рацэ Бярэзіна пры ўтоку ў яе рэчкі Бабруйка. Адміністрацыйны цэнтар Бабруйскага раёну Магілёўскай вобласьці. Насельніцтва 215 092[2] чал. (2009). Знаходзіцца за 110 км ад Магілёва. Вузел чыгунак на Асіповічы, Жлобін, Акцябарскі і аўтамабільных дарог на Менск, Гомель, Магілёў, Калінкавічы, Слуцак, Рагачоў. Порт на рацэ Бярэзіна.

Назва[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Паводле пашыранага меркаваньня, тапонім «Бабруйск» утварыўся ад назвы ракі Бабруйка. Тым часам гідронім паходзіць ад слова «бабёр»[3].

Варыянты назвы ў гістарычных крыніцах: Бобровск, Бобруеск, Бобрусек; на іншых мовах лет. Babruiskas, ід. Bobroisk, באברויסק, польск. Bobrujsk, рас. Бобру́йск. Афіцыйная і традыцыйная трасьлітарацыя — Babrujsk.

Гісторыя[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Вялікае Княства Літоўскае[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Паводле археалягічных зьвестак, старажытнае паселішча на месцы сучаснага Бабруйску існавала ўжо ў VVI стагодзьдзях. Апрача таго, на падставе знаходак каменных прыладаў можна выказаць здагадку, што людзі маглі жыць у гэтай мясцовасьці яшчэ ў каменным веку.

Першы пісьмовы ўспамін пра Бабруйск зьмяшчаецца ў прывілеі вялікага князя Ягайлы і датуецца 27 красавіка 1387. Гэты дакумэнт пацьвярджаў правы Скіргайлы на валоданьне сярод іншых земляў і Бабруйскай воласьцю, якая складалася зь «Виленской и Троцкой половицы». Ад 1392 горад падпарадкоўваўся вялікаму князю Вітаўту. Тут знаходзілася рэзыдэнцыя вялікакняскага намесьніка, які падначальваўся ваяводу віленскаму. Да гэтага ж часу адносяцца першыя згадкі пра замак і гарадзкія ўмацаваньні.

У канцы XV — пачатку XVI стагодзьдзяў Бабруйск неаднаразова быў захоплены й спалены татарамі. Таксама горад моцна пацярпеў ад войскаў Маскоўскай дзяржавы ў часе войнаў 15071508 і 15341537. У пачатку 1508 яго захапіў Міхал Глінскі. З XVI ст. Бабруйск перадаваўся ў часовае кіраваньне найбольш магутных шляхецкіх родаў. Паводле рэвізіі 1560, былі ўнармаваныя павіннасьці месьцічаў, перамераныя ворныя землі гораду. Згодна з адміністрацыйна-тэрытарыяльнай рэформай (15651566) Бабруйск увайшоў у склад Рэчыцкага павету Менскага ваяводзтва. У 2-й палове XVI ст. у горадзе дзейнічала царква сьвятога Міколы, пры якой існавала праваслаўнае брацтва. У 1618 у Бабруйску зьявіліся нясьвіскія езуіты, якія заснавалі тут сваю рэзыдэнцыю.

Паводле інвэнтару 1626, у Бабруйску было 409 двароў, 15 вуліцаў, 2 завулкі, 75 крамаў, цэрквы сьвятога Міколы й Ільлі, касьцёл Сьвятых Пятра й Паўла. Горад быў абнесены земляным валам з драўлянымі сьценамі, якія былі ўмацаваныя двухпавярховымі вежамі (у агуле каля 10). Існавала 5 брамаў: Кісялёўская, Падольная, Прудовая, Сьвіслацкая й Слуцкая[4]. Найбольш заможнымі месьцічамі былі староста Пётра Трызна, Прачысьценскі бабруйскі поп Фурс Карніевіч, Ільінскі поп Павал, шляхцічы Гарасім Сідаровіч, Няпжэцкі, рэвізар Сьцяпан Рагоза, харужы Ян Гінбуд, Язэп Скарына, Іван Шырокі, Шамбяровіч. У 1639 кароль і вялікі князь Уладзіслаў дазволіў месьцічам праводзіць 2 кірмашы па 2 тыдні кожны, а таксама пацьвердзіў ўсе ранейшыя прывілеі пачынаючы ад 1561.

У кастрычніку 1648 Бабруйск быў захоплены казацкім загонам атамана Паддубскага. Пры дапамозе жыхароў-паўстанцаў шляхта была перабіта, а староста быў утоплены ў Бярэзіне. У лютым 1649 горад вызваліла войска гетмана Януша Радзівіла, які жорстка расправіўся з казакамі. За часамі Трынаццацігадовай вайны (16541667) у лютым 1655 казакі наказнога гетмана Івана Залатарэнкі захапілі й спалілі Бабруйск, жыхары ж былі зьнішчаныя. Паводле Гадзяцкае дамовы 1658, мясьціна перайшла ў пажыцьцёвае валоданьне казацкаму палкоўніку Івану Нячаю. У 1665 казакі зноў спалілі горад.

З 2-е паловы XVII ст. Бабруйск называлі мястэчкам, у 1671 тут было 170 дамоў. Паселішча моцна пацярпела ў Вялікую Паўночную вайну (17001721), калі ў 1708 празь яго праходзілі швэдзкія й расейскія войскі. У пачатку 1790-х тут было 1884 жыхары, 314 дамоў[4]. Па першым падзеле Рэчы Паспалітай (1772) сюды з Рэчыцы былі перанесеныя паседжаньні павятовых судоў і соймікаў, перавезены архіў Рэчыцкага павету. У выніку другога падзелу Рэчы Паспалітай (1793) Бабруйск апынуўся ў складзе Расейскае імпэрыі. У часе паўстаньня Т. Касьцюшкі 1794 яго на некаторы час вызваліла з-пад расейскай улады войска палкоўніка Стэфана Грабоўскага.

У складзе Расейскае імпэрыі[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

У 1795 Бабруйск зрабіўся цэнтрам павету Менскае губэрні. 22 студзеня 1796 ён атрымаў уласны герб. Сымболіка гербу цесна зьвязаная з будаўніцтвам флёту на Чорным і Балтыйскім морах, для чаго патрабавалася шмат шчоглавага лесу. Таму на срэбным полі гербавай тарчы намаляваныя карабельная шчогла і «да яе крыжападобна прыстаўленыя два вырабленыя для шчоглаў дрэвы»[5].

У 1800 быў створаны першы праектны плян Бабруйску. Паводле гэтага пляну, горад забудоўваўся да 1810. Наступнае разьвіцьцё Бабруйску было зьвязанае з будаўніцтвам фартэцыі. Яе ўзьвядзеньне пачалося ўлетку на загад Аляксандра I ад 10 жніўня 1810. 4 чэрвеня 1811 над фартэцыяй быў узьняты расейскі сьцяг. Яна лічылася наймацнейшай і непрыступнай фартэцыяй і прылічалася да першаклясных вайсковых умацаваньняў на тэрыторыі Расейскае імпэрыі. Узьвядзеньне фартэцыі вялося ў два этапы. Першы этап ажыцьцяўляўся ўва ўмовах набліжэньня вайны з Францыяй. Фартэцыя будавалася паводле праекту інспэктара Інжынэрнага корпусу расейскага войска Карла Опэрмана. Яе ўзводзілі жаўнеры й прыгонныя сяляне Магілёўскае, Менскае, Чарнігаўскае губэрняў. Матэрыялы дастаўлялі з Украіны, Карэліі, Каўказа, Урала. Да пачатку вайны 1812 было пабудавана пяць асноўных бастыёнаў, частка ўнутраных будынкаў, насыпаныя валы, выкапаныя равы.

У пэрыяд вайны 1812 камандуючы 2-е расейскае арміі князь Пётр Багратыён пасьля баёў з францускімі войскамі пад абаронай умацаваньняў Бабруйскае фартэцыі здолеў даць адпачынак сваім жаўнерам, перафармаваць за кошт гарнізону фартэцыі найбольш парадзелыя аддзелы, пакінуць хворых і параненых, папоўніць запасы і пасьпяхова злучыцца з 1-м войскам пад камандаю Барклая-дэ-Толі. Чатыры месяцы фартэцыя была ў аблозе. Другі этап будаўніцтва прыйшоўся на 18121836. За гэты час тэрыторыя фартэцыі павялічылася, былі збудаваныя дадатковыя бастыёны й вежы, у тым ліку ў 1822 — знакаміты форт «Фрыдрых Вільгельм». Што тычыцца архітэктурнага афармленьня будынкаў фартэцыі, тут выкарыстаныя элемэнты клясыцызму.

З Бабруйскам зьвязаныя падзеі дзекабрысцкага руху ў Расеі. У фартэцыі была раскватараваная 9-я пяхотная дывізія, сярод афіцэраў якой былі сябры таемных таварыстваў. Менавіта тут у траўні 1823 быў распрацаваны плян узброенага паўстаньня, які прадугледжваў арышт цара Аляксандра падчас агляду войскаў у фартэцыі. Аўтарамі праекту выступалі афіцэры — Сяргей Мураўёў-Апостал, Міхаіл Бястужаў-Румін, Іван Павала-Швяйкоўскі. Аднак кіраўнікамі паўстаньня плян быў адхілены. У фартэцыі служылі, а пазьней адбывалі пакараньне за ўдзел у сьнежаньскім паўстаньні, Васіль Нораў, Васіль Дзіваў, Міхайла Бадзіска, Міхайла Пушчын (камэндант крэпасьці ў 18651869) і іншыя. У другой палове XIX ст. Бабруйская фартэцыя згубіла сваё стратэгічнае прызначэньне і ў 1886 зрабілася складам. Праз год збудаваньне зьнялі з уліку як стратэгічную адзінку, тут разьмясьціўся дысцыплінарны батальён для ніжніх чыноў.

У XIX ст. хутка разьвіваліся гандаль і прамысловасьць Бабруйску, да чаго прычыніліся ўзьвядзеньне фартэцыі, Маскоўска-Варшаўскае шашы й Лібава-Роменскае чыгункі. Гэта спрыяла эканамічнаму ўздыму, прытоку капіталу й павелічэньню насельніцтва. Запрацавалі шматлікія майстэрні і заводы: лесапільныя, цагляныя, вінакурныя, тытунёвыя, маслабойныя, сьвячныя. У 1889 выпусьціў першую прадукцыю медна-жалезакацельны завод. Галоўным багацьцем і прадметам гандлю быў лес, сьпірт, мёд, шкло, яблыкі. На мяжы XIXXX стагодзьдзяў у Бабруйску пашыралася сетка наўчальных установаў: працавалі прагімназія, прыхадзкая вучэльня і шэраг дзяржаўных і прыватных мужчынскіх і жаночых гімназіяў. Мэдычную дапамогу жыхарам гораду аказвалі ў вайсковым шпіталі і ў лякарні жыдоўскага таварыства. У пачатку XX ст. налічвалася 3500 будынкаў, два пляцы і 36 вуліцаў. Бабруйск быў вядомы яшчэ й як буйны выдавецкі цэнтар. У горадзе працавалі некалькі прыватных друкарняў, якія выдавалі кнігі на расейскай мове й ідышы. Выходзілі такія газэты, як «Бобруйский курьер», «Бобруйский листок», «Бобруйская жизнь» і іншыя. У 1883 у Бабруйску дзейнічала суполка арганізацыі «Народная воля». У 1898 у тутэйшай бундаўскай друкарні выйшаў Маніфэст I зьезду РСДРП.

Найноўшы час[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Жаўнеры корпусу Ю. Доўбар-Мусьніцкага ля кургану ў гонар памерлых

У 1914 каля Бабруйску прайшла лінія фронту. У гэты пэрыяд у ім дысьлякавалася каля 30 вайсковых частак. У 1918 горад заняў польскі корпус Доўбар-Мусьніцкага, пазьней — нямецкія войскі. 28 лістапада 1918 Бабруйск занялі бальшавікі, 28 жніўня 1919 — зноў палякі, якія стварылі ў фартэцыі лягер для палонных. 10 ліпеня 1920 горад зноў захапілі бальшавікі.

1 кастрычніка 1929 у Бабруйску пачаў дзейнічаць найбуйнейшы ў Эўропе дрэваапрацоўчы камбінат. Збудаваная ў 1922 сталярная майстэрня ў 1926 пераўтварылася ў мэблевую фабрыку імя Халтурына. У 1930 першую прадукцыю дала фабрыка імя Дзяржынскага — найбуйнейшае ў БССР прадпрыемства швацкае прамысловасьці. Напярэдадні Другой сусьветнай вайны зрабіўся буйным прамысловым цэнтрам і тэмпамі росту прамысловасьці Бабруйск выйшаў на першае месца ў БССР.

У перадваенныя гады Бабруйск быў даволі значным вайсковым аб’ектам. Тут дысьлякаваўся штаб і часткі 47-га стралковага корпусу, большасьць частак 121-е стралковае дывізіі, 174-асобны зэнітны артылерыйскі дывізіён, ваенна-трактарная вучэльня, акруговыя склады. Аднак у першыя дні вайны ў горадзе засталася малаважная частка войскаў. У выніку імклівага наступу нямецкіх танкавых дывізіяў 28 чэрвеня 1941 горад быў цалкам захоплены. Тым ня менш, на пачатку ліпеня 1941 ў навакольлі гораду адбылася бітва, якая сталася часткай Смаленскае бітвы.

У першыя ж дні акупацыі немцы разьмясьцілі ў Бабруйску 2 перасыльныя лягеры для ваеннапалонных. Адзін быў у раёне вуліцы Паркавай, другі — на тэрыторыі фартэцыі. У верасьні абодва лягеры былі аб’яднаныя ў адзін, і ўсіх ваеннапалонных разьмясьцілі на тэрыторыі фартэцыі. Агулам за тры гады акупацыі гораду было зьнішчана каля 44 тысячаў вайскоўцаў. Першыя падпольныя антыфашысцкія групы паўсталі ў канцы ліпеня 1941. У горадзе дзейнічала 17 падпольных групаў, якія стала падтрымлівалі сувязь з падпольнымі аддзеламі.

24 чэрвеня 1944 войскі правага крыла першага Беларускага фронту пад камандаваньнем генэрала К. Ракасоўскага пачалі наступальную апэрацыю. 27 чэрвеня было створана шчыльнае кольца атачэньня: у «Бабруйскім катле» апынуліся шэсьць варожых дывізіяў дзявятае палявое арміі суперніка колькасьцю каля 40 тысячаў чалавек. 29 чэрвеня Бабруйск быў цалкам вызвалены ад нямецкіх захопнікаў. У гонар савецкія салдатаў усталяваныя стэлы, помнікі абэліскі, памятныя шыльды. За гераічнасьць, выяўленую пры вызваленьні гораду, ваярам І. Г. Кабякову, Н. П. Масонаву, К. І. Навумаву было прысвоенае званьне Героя СССР. У вайну з 7650 дамоў было цалкам разбурана й спалена больш за 3000. Колькасьць насельніцтва скарацілася больш за напалову, і склала трохі больш за 28 тысячаў чалавек (для параўнаньня ў 1939 — 84 107 чалавек).

У 1944 утварылася Бабруйская вобласьць, скасаваная аднак у 1954. У паваенны час пачалося актыўнае будаўніцтва новых прадпрыемстваў: завод гумава-тэхнічных вырабаў (1952), Мясакамбінат (1956), завод трактарных дэталяў і агрэгатаў (1959), футравая фабрыка (1960), малочны завод (1967). У 1949 быў пераадолены даваенны ўзровень прамысловае вытворчасьці. Да пачатку 1960-х у Бабруйску ў асноўным разьвівалася дрэваапрацоўчая прамысловасьць. У 1960 пачалося будаўніцтва Шыннага камбіната, на якім 1 студзеня 1972 выпушчана першая пакрышка. Неаднаразова Бабруйск выходзіў пераможцам ва конкурсах СССР і БССР. 3 ліпеня 1987 за посьпехі, дасягнутыя працаўнікамі гораду ў гаспадарчым і культурным будаўніцтве, іх унёсак у перамогу СССР у апошнюю вайну і ў сувязі з 600-годзьдзем, Бабруйск быў узнагароджаны ордэнам Працоўнага Чырвонага Штандару. У 2006 тут прайшоў фэстываль-кірмаш «Дажынкі».

Насельніцтва[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Этнічныя групы[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Паводле зьвестак перапісу насельніцтва 1999 у Бабруйску пражывала:

У горадзе дзейнічаюць 9 нацыянальна-культурных аб’яднаньняў і іх аргструктураў:

Рэлігія[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Глядзіце таксама Храмы Бабруйску

У Бабруйску дзейнічаюць 20 рэлігійных суполак 5-ці канфэсіяў:

Бабруйск — цэнтар Бабруйскае праваслаўнае япархіі, утворанай у 2004. Яна ахоплівае Бабруйскі, Быхаўскі, Асіповіцкі, Кіраўскі, Глускі, Клічаўскі раёны. На тэрыторыі крэпасьці знаходзіцца жаночы праваслаўны манастыр.

Касьцёл Беззаганнага Зачацьця Найсьвяцейшай Панны Марыі зьяўляецца цэнтрам створанага ў 1744 годзе і адноўленага ў 2006 годзе Бабруйскага дэканату, які ахоплівае Бабруйскі, Асіповіцкі, Кіраўскі, Глускі, Клічаўскі раёны. У XVII—XVIII стагодзьдзях у горадзе існавала Бабруйская езуіцкая акадэмія.

Дзейнасьць рэлігійных суполак і пытаньні міжканфэсійных адносінаў асьвятляюцца ў гарадзкіх друкаваных сродках масавай інфармацыі. Тры гарадзкія газэты маюць сталыя рубрыкі (дадаткі).

Адукацыя[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

У Бабруйску працуюць 27 сярэдніх, 2 базавыя і 2 вячэрнія агульнаадукацыйныя школы, 3 гімназіі (у тым ліку Славянская гімназія), 3 дзіцячыя музычныя школы, дзіцячая мастацкая школа, 12 дзіцяча-юнацкіх спартовых школаў і клюбаў, школа-каледж мастацтваў, дом мастацкае творчасьці для дзяцей і юнацтва, дзіцяча-юнацкі цэнтар вандраваньняў і краязнаўства «Бабраня», станцыя юных натуралістаў, цэнтар карэкцыйнага навучаньня і рэабілітацыі, дзіцячы сацыяльны прытулак, цэнтар выхаваўчае працы «Росквіт», цэнтар юных турыстаў «Вандроўнік».

У горадзе шырока прадстаўлена сярэдняя спэцыяльная і прафэсійная адукацыя. У горадзе ёсьць 7 каледжаў (аўтатранспартны, аграрна-эканамічны, гандлёва-эканамічны, машынабудаўнічы, тэхналягічны, будаўнічы, мастацкі) і 2 тэхнікумы (мэханіка-тэхналягічны і лесатэхнічны).

Апроч таго ў Бабруйску 2 філіі вышэйшых навучальных установаў — Беларускага дзяржаўнага эканамічнага ўнівэрсытэту (утвораная 1 кастрычніка 1997) і Прыватнага інстытуту кіраваньня і прадпрымальніцтва.

Культура[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Імпрэзы[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

У Бабруйску праводзіцца больш за 500 культурных мерапрыемстваў на год. З найбольш вядомых можна адзначыць фэсты народнага мастацтва «Вянок сяброўства» (міжнародны) і харэаграфіі «Ля вытокаў танца» (рэгіянальны), а таксама міжнародны пленэр па кераміцы «Art-Жыжаль».

Акрамя таго, шматлікія творчыя калектывы з Бабруйску бяруць удзел у розных міжнародных фэстах, такіх як «Мэрцышор», «Каліново літо на Дніпрі», «Спивограй», «Крымская хваля», «Славенія». У 2006 тут прайшоў рэспубліканскі фэстываль-кірмаш «Дажынкі».

Творчыя калектывы[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

У Бабруйску на сталай аснове дзейнічаюць некалькі дзясяткаў творчых калектываў, зь якіх можна адзначыць ансамбль танца «Прыгажосьць», харэаграфічныя калектывы «Бабраня», «Крынічка», «Чабарок», «Званочкі», ансамблі «Бобруйскія музыкі», «Весялуха», тэатар «Служкі трох муз», тэатар песьні «Шына-най», заслужаны ансамбль танцу Рэспублікі Беларусь «Юнацкасьць» Палацу мастацтваў гораду Бабруйску, ансамблю танцу «Зязюлечка» Цэнтру выхаваўчае працы «Росквіт».

Тэатар драмы і камэдыі імя Дуніна-Марцінкевіча[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Тэатар імя Дуніна-Марцінкевіча

Бабруйскі тэатар драмы і камэдыі мае статут Магілёўскага абласнога тэатру. Заснаваны ў 1970 . Названы ў гонар Вінцэнта Дуніна-Марцінкевіча — клясыка беларускае літаратуры, заснавальніка беларускае драматургіі.

У 2008 адзначалася 200-годзьдзе з дня нараджэньня пісьменьніка і ў гонар гэтага ў Бабруйску праходзіў Міжнародны фэст нацыянальнае драматургіі, у якім прымалі ўдзел 12 тэатраў зь Беларусі, Расеі, Украіны, Малдовы і Латвіі.

Бабруйскі краязнаўчы музэй[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Дзейнічае Бабруйскі краязнаўчы музэй, экспазыцыя якога распавядае пра археалёгію краю, гістарычнае разьвіцьцё ў складзе Вялікага княства Літоўскага, Рэчы Паспалітай і Расейскае імпэрыі, гандлёвае і прамысловае разьвіцьцё ў дасавецкі пэрыяд, рэвалюцыю 1917, пэрыяды НЭПу, калектывізацыі і індустрыялізацыі, падзеі ў гады ВАВ, узнаўленьне і паваеннае разьвіцьцё краю, гісторыю гораду ў сучасны пэрыяд, этнаграфію, культуру і прыроду краю.

Бібліятэкі[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

У Бабруйску 4 бібліятэкі: цэнтральная гарадзкая імя Максіма Горкага, гарадзкая імя Аляксандра Пушкіна, гарадзкая № 7 імя Алі Шагенцукава і цэнтральная дзіцячая імя Аркадзя Гайдара.

Кінатэатры[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

У горадзе 2 кінатэатры: адназальны «Таварыш» (500 месцаў, Dolby Surround) і дзьвюхзальны «Мір» (276 і 220 месцаў).

Спорт[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Лядовы палац

Спартовая і фізкультурная інфраструктура Бабруйску ўлучае лядовы палац «Бабруйск-Арэна», конна-спартовы клюб «Ломаў», водна-спартовы комплекс «Лясны», 3 стадыёны, 2 плавальныя басэйны (і каля дваццаці міні-басэйнаў), каля 100 спартовых заляў, каля 300 вулічных спартовых пляцовак. У горадзе ёсьць уласныя футбольны і хакейны клюбы, таксама ладзяцца міжнародныя і рэспубліканскія спаборніцтвы.

Лядовы палац «Бабруйск-Арэна» будаваўся ад 2006 і быў адчынены 31 траўня 2008. Ёмістасьць палаца складае 7 тысячаў чалавек і ён зьяўляецца найбуйнейшым лядовым палацам у Беларусі. «Бабруйск-Арэна» зьяўляецца хатнім стадыёнам адноўленага хакейнага клюбу «Шыньнік» (Бабруйск), каманда якога зьяўлялася шматразовым чэмпіёнам БССР па хакеі. Пачынальна з сэзону 2008/2009 выступае ў Экстралізе Беларусі, у выніку рэгулярнага чэмпіянату заняў 10-е месца (не заслужыўшы такім чынам права гуляць у плэй-офф чэмпіянату). Акрамя таго, ХК «Шыннік» (Бабруйск) зьяўляецца базавым для моладзевае (да 20 гадоў) зборнае Беларусі. Таксама ў палацы ладзяцца масавыя катаньні на каньках.

У горадзе ёсьць уласны футбольны клюб «Белшына Бабруйск» (заснаваны ў 1977, у 19931995 зваўся «Шыньнік»). Сямейныя гульні праводзіць на стадыёне «Спартак» (ёмістасьць 3700 месцаў). Клюб зьяўляецца чэмпіёнам і срэбным прызэрам, а таксама двухразовы бронзавым прызэрам чэмпіянату Беларусі, трохразовым ўладальнікам Кубку Беларусі. У цяперашні час выступае ў першай лізе Чэмпіянату Беларусі па футболе.

У Бабруйску праводзяцца міжнародныя (па міні-футболе і самба) і рэспубліканскія (два па грэка-рымскім дужаньні — памяці генэрал-маёра Бахарава і на прызы Ліштвана) турніры, спартакіяда па дзюдо, этапы рэспубліканскіх кубкаў па роварным спорце, драгрэйсынгу і турыстычна-прыкладным шматбор’і, а таксама лёгкаатлетычныя спаборніцтвы памяці генэрал-маёра Бахарава (больш за 1500 удзельнікаў у 2008) і чэмпіянат Беларусі па більярдзе.

Эканоміка[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Працуе больш за 40 прамысловых прадпрыемстваў вытворчасьці будматэрыялаў, хімічнае, машынабудаўнічае, мэталаапрацоўчае, дрэваапрацоўчае, лёгкае, харчовае прамысловасьці.

Структура і спэцыялізацыя прамысловае вытворчасьці Бабруйску[11]:

Таксама ў Бабруйску разьмешчаны адзін з двух у Беларусі гідролізных заводаў (другі ў Рэчыцы).

Транспарт[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Бабруйск — найбуйнейшы транспартны вузел сярод гарадоў Беларусі, якія не зьяўляюцца абласнымі цэнтрамі. Гараджан перавозяць 2 тралейбусныя лініі (адзіны з гарадоў, што не зьяўляюцца абласнымі цэнтрамі, у якім ёсьць тралейбус), каля 30 аўтобусных лініяў, болььш за 70 лініяў маршрутных таксовак. У горадзе ёсьць аўтавакзал, 2 чыгуначныя станцыі: «Бабруйск» (пасажырская) і «Бярэзіна» (грузавая), порт на рацэ Бярэзіне. Раней існаваў аэрапорт.

Праз Бабруйск праходзіць галіна B панэўрапейскага транспартнага калідору IX (Калінінград — Вільня — Менск — Кіеў — Адэса).

Турыстычная інфармацыя[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Цэнтар турызму дзяржаўнага значэньня. Гасьцініцы «Бабруйск», «Юбілейная», «Фэнікс», «Турыст» (узьведзеная ў 2006, 198 месцаў). Бальнеагразевы курорт «Бабруйск» (санаторы імя Леніна, санаторы-прафілякторы «Фандок» і санаторна-аздараўленчы комплекс «Шыньнік»), дзіцячы санаторы «Вясёлка».

Бабруйск — вядомы цэнтар ганчарнага промыслу, г. зв. бабруйскай керамікі[12].

Выдатныя мясьціны[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Страчаная спадчына[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  • Царква (XVII ст.; грэка-каталіцкая)
  • Царква Сьвятога Духа (XIX ст.)

Галерэя[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Цікавыя факты[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  • Упершыню шырокую вядомасьць Бабруйск атрымаў у 1933, калі ён быў згаданы ў кнізе «Залатое цяля» І. Ільфа і Я. Пятрова як высокакультурны горад, куды імкнуліся ўсё «дзеці» лейтэнанта Шміта. Упершыню Ільф і Пятроў згадваюць Бабруйск у фэльетоне 1929 «Птушычка зь Межрабпамфільму», які пачынаецца са словаў «У горадзе Бабруйску здарылася няшчасьце».
  • Горад згадваецца ў гіранічным кантэксьце ў «Песьні гуру» (1982) Майка Навуменкі, лідэра расейскага рок-гурту «Заапарк».
  • Наступны віток вядомасьці прыйшоў да гораду ў пачатку 21 стагодзьдзя ў сеціве Інтэрнэт, дзякуючы славеснаму штампу «Ф Бабруйск, жывотнае!», найболей папулярнаму сярод расейскае субкультуры «падонкафф». У гэтай якасьці Бабруйск склаў сур’ёзную канкурэнцыю Ўрупінску, практычна выцесьніўшы яго з займанае нішы.
  • У амэрыканскім сэрыяле «Зорны шлях: Наступнае пакаленьне» у эпізодзе «Сям’я» Ворф чакае сваіх бацькоў для тэлепартацыі на «Энтэрпрайз» зь «Зямное станцыі Бабруйск» у 2367.
  • У амэрыканскім фільме «Ілжывая спакуса» на 115 хвіліне згадваецца Валянцін Рыгоравіч Міронаў, які сьцьвярджае, што ён родам з Бабруйску.
  • У 1988 у Бабруйску быў створаны рок-гурт «Би-2».
  • У 2006 у горадзе адчынены помнік бабру.
  • У 2008 у горадзе ўсталяваныя яшчэ два помнікі: бабёр на лаўцы і сантэхнік.
  • У 1949 ЦК КП(б)Б накіраваў прашэньне сакратару ЦК ВКП(бы) Малянкову ў гонар 70-годзьдзя Сталіна дазволіць, акрамя ўсяго іншага, пераназваць Бабруйск у Сталінск, а Бабруйскую вобласьць — у Сталінскую[13].

Гарады-сябры[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Месцы ў іншых гарадох, зьвязаныя з Бабруйскам[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Вядомыя асобы[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Ураджэнцы[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Крыніцы[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  1. ^ Малеч. Магдэбурскае права. // «Гістарычная брама» № 6 (10), 1998.
  2. ^ а б в Перепись населения — 2009. Могилевская область(рас.) Нацыянальны статыстычны камітэт Рэспублікі Беларусь
  3. ^ Жучкевич В. А. Краткий топонимический словарь Белоруссии. — Мн.: Изд-во БГУ, 1974. С. 30.
  4. ^ а б Валерый Грынявецкі. Бабруйск // Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя. У 3 т. / рэд. Г. П. Пашкоў і інш. Т. 1: Абаленскі — Кадэнцыя. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2005. С. 273.
  5. ^ Бабруйск // Цітоў А. Геральдыка беларускіх местаў (XVI — пачатак XX ст.). — Мн.: Полымя, 1998.
  6. ^ Анатоль Валахановіч, Ганна Дулеба, Міхась Ткачоў. Бабруйск // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 1: А — Беліца / Беларус. Энцыкл.; Рэдкал.: М. В. Біч і інш.; Прадм. М. Ткачова; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн.: БелЭн, 1993. С. 250.
  7. ^ Бобруйск // Историческая энциклопедия. В 16 т. — М.: Издательство «Советская энциклопедия», 1973—1982.
  8. ^ Анатоль Валахановіч, Ганна Дулеба, Міхась Ткачоў. Бабруйск // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 1: А — Беліца / Беларус. Энцыкл.; Рэдкал.: М. В. Біч і інш.; Прадм. М. Ткачова; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн.: БелЭн, 1993. С. 251.
  9. ^ Бобруйск // Большая советская энциклопедия, 3-е изд.: в 30 т. / Гл. ред. А.М. Прохоров. — М.: Сов. энциклопедия, 1969—1978.
  10. ^ Анатоль Валахановіч, Ганна Дулеба, Міхась Ткачоў. Бабруйск // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 1: А — Беліца / Беларус. Энцыкл.; Рэдкал.: М. В. Біч і інш.; Прадм. М. Ткачова; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн.: БелЭн, 1993. С. 249.
  11. ^ Эканоміка — Прамысловы комплекс
  12. ^ Бобруйск // Туристская энциклопедия Беларуси / редкол. Г. П. Пашков [и др.]; под общ. ред. И. И. Пирожника. — Мн., 2007.
  13. ^ Нарыс гісторыі беларускай дзяржаўнасці. — Мінск: «Беларуская навука», 2008. С. 416.

Літаратура[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Вонкавыя спасылкі[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Commons-logo.svg  Бабруйсксховішча мультымэдыйных матэрыялаў