Барань

Барань
Герб Барані Сьцяг Барані
Першыя згадкі:	1518
Горад з:	1972
Вобласьць:	Віцебская
Раён:	Аршанскі
Насельніцтва:	12 тыс. (2008)
Часавы пас:	UTC+3
Тэлефонны код:	+375 216 25
Паштовы індэкс:	211011
Геаграфічныя каардынаты:	54°29′ пн. ш. 30°20′ у. д.
Барань на мапе Беларусі Барань

Бара́нь — места ў Беларусі, на рацэ Адроў. Уваходзіць у склад Аршанскага гарсавету. Насельніцтва 12,0 тыс. чал. (2008). Знаходзіцца за 9 км на паўднёвы захад ад Воршы, на аўтамабільнай дарозе Ворша — Коханаў. Найбліжэйшыя прыпынкі электрацягнікоў — Харобрава і Чэрвіна (~3 км).

Гісторыя

Першы пісьмовы ўспамі пра Барань (пазьней Старая Барань) як сяло ў валоданьні Астроскіх датуецца 1518. Гетман Канстантын Астроскі заснаваў тут «кульны двор» — прадпрыемства вырабу гарматных куляў. Мясьціна ўваходзіла ў склад Аршанскага павету Віцебскага ваяводзтва.

У 1598 уладальнік Копыся князь Крыштап Радзівіл заснаваў на гасьцінцы Барысаў — Ворша мястэчка Барань, куды перавёў сваіх падданых са Старой Барані. У XVI ст., згодна з інвэнтарамі, войтам мястэчка Барань быў жыхар сяла Барань Сямён Кавезь, які атрымаў за службу ад князя 2 валокі зямлі. Станам на 1652, паводле інвэнтару, у мястэчку быў гандлёвы пляц і 6 вуліцаў — Копыская, Віленская, Карпацкая, Бранцоўская, Клімавіцкая і Смалянская, якія былі невялікімі (ад 4 да 19 двароў, 80 дзялянак пад забудову); мяшчанам належалі 40 валок ворыўнай зямлі.

У 1704 у Барані збудавалі вуніяцкую царкву Покрыва Прасьвятой Багародзіцы. На 1724 фальварак Барань складаўся з двара зь белай хатай, вазоўняй, лазьняй, броварам (вінакурняй), вязьніцай, пякарняй і стайняй (канюшняй), стадоламі і гумнамі; мястэчка Барань — 26 дамоў, рынак, млын, царква, карчма.

У выніку першага падзелу Рэчы Паспалітай (1772) Барань апынулася ў складзе Расейскай імпэрыі, дзе зрабілася цэнтрам воласьці Аршанскага павету. За адмову прысягнуць на вернасьць Расеі царскія ўлады канфіскавалі ў Радзівілаў маёнтак Копысь з 50 населенымі пунктамі, у тым ліку і мястэчкам Барань. Статус паселішча панізілі да сяла. У XIX ст. мясьціна зрабілася ўласнасьцю абшарніка Пятра Барзова, пазьней перайшла да Мянжынскіх. У 1872 у Барані пачаў працаваць крухмальны завод, які перапрацоўваў штодзённа 600 пудоў бульбы, а ў 1873 — драцяна-цьвіковы завод, які выпускаў цьвікі, дрот, мэблевую пружыну. У 1882 маёнтак Барань перайшоў да стацкага саветніка М. Папова; у гэты час тут існавалі млын і карчма. У пач. XX ст. у маёнтку было 12 двароў, 470 дзесяцін зямлі, у тым ліку 30 дзесяцін лесу. У 1906 тут адкрылася заводзкая вучэльня. У Першую сусьветную вайну зь лютага да кастрычніка 1918 сяло займалі нямецкія войскі.

1 студзеня 1919 згодна з пастановай І зьезду КП(б) Беларусі Барань ўвайшла ў склад Беларускай ССР, аднак 16 студзеня Масква адабрала сяло разам зь іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі ў склад РСФСР. У 1924 Барань вярнулі БССР, дзе яна зрабілася цэнтрам рсельсавету. У 1935 паслеішча атрымала афіцыйны статус рабочага пасёлку. У Другую сусьветную вайну з 16 ліпеня 1941 да 27 чэрвеня 1944 Барань знаходзілася пад нямецкай акупацыяй. У 1949 на заводзе «Чырвоны Кастрычнік» пачалася вытворчасьць першых у Беларусі швацкіх машынаў. 17 траўня 1972 Барань атрымала статус места.

Насельніцтва

• XIX стагодзьдзе: 1900 — 277 чал.
• XX стагодзьдзе: 1901 — каля 350 чал.; 1968 — 9,7 тыс. чал.; 1969 — 10,1 тыс. чал.; 1990 — 13,5 тыс. чал.; 1991 — 14,1 тыс. чал.
• XXI стагодзьдзе: 2005 — 12,2 тыс. чал.; 2006 — 12,1 тыс. чал.; 2008 — 12,0 тыс. чал.; 1 студзеня 2009 — 12,1 тыс. чал.

Адукацыя

У Барані працуюць 2 сярэднія школы № 15 і № 18. У 2007 адкрылася новая ўстанова адукацыі — «Дзяржаўны агульнаадукацыйны ліцэй г. Барані», дзе на падвышаным узроўні вывучаюцца 11 розных прадметаў. Апрача таго, працуюць дзіцяча-юнацкая спартовая і музычная школы, 4 дашкольныя ўстановы.

Мэдыцына

Мэдычныя паслугі надаюць лякарня і паліклініка.

Культура

Дзенічаюць бібліятэка і палац культуры.

Эканоміка

Аснову эканомікі Барані складаюць прадпрыемствы машынабудаваньня, лёгкай і харчовай прамысловасьці. Асноўнае прадпрыемства — «Лёс» (раней завод «Чырвоны Кастрычнік»). Завод вырабляе дробную радыетэхнічную прадукцыю. Шмат незанятых вытворчых плошчаў.

Турыстычная інфармацыя

Царква Покрыва Прасьв. Багародзіцы

Дзейнічае санаторы-прафілякторы «Лёс».

Захаваліся будынкі колішніх багадзельні (1905) і мэханічнага заводу (кан. XIX — пач XX стст.). У месьце знаходзілася вуніяцкая царква Покрыва Прасьвятой Багародзіцы, збудаваная ў XVIII ст. У 1989 яе перавезьлі ў Беларускі дзяржаўны музэй народнай архітэктуры і побыту.

У наш час у Барані збудавалі царкву БЭМП (2003), дзейнічае каталіцкая парафія Маці Божай зь Люрда.

Вядомыя асобы

• Аляксандар Арцюшкевіч (нар. 1947) — беларускі навуковец-мэдык
• Артур Бязьлюдаў (нар. 1934) — дзяржаўны дзяяч Беларусі, навуковец-эканаміст
• Міхаіл Канцавой (нар. 1949) — беларускі мастак
• Уладзімер Корбан (1910—1971) — беларускі пісьменьнік
• Мікалай Палянкоў (нар. 1921) — беларускі маляр

Літаратура

• Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т.Т. 1: А — Беліца / Беларус. Энцыкл.; Рэдкал.: М. В. Біч і інш.; Прадм. М. Ткачова; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн.: БелЭн, 1993. — 494 с., [8] к.: іл. ISBN 5-85700-074-2.
• Асіноўскі, С. Места на Барані // «Архiвы i справаводства» № 6, 2004. С. 105—114.
• Barań // Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich. Tom XV, cz. 1: Abablewo — Januszowo. — Warszawa, 1900. S. 80.

Вонкавыя спасылкі

• м. Барань на Radzima.org
• Барань на Прыдзвінскі крайн: Гісторыя і сучаснасць
• Барань: «У нас большасьць з інтэлектам — таму і баявыя!» // «Радыё Свабода», 4 красавіка 2007.
• Барань — парафія Маці Божай з Люрд на Catholic.by
• Здымкі на Globus.tut.by