Барань

Зьвесткі зь Вікіпэдыі — вольнай энцыкляпэдыі
Перайсьці да: навігацыі, пошуку
Барань
трансьліт. Barań
Coat of Arms of Barań, Belarus.svg Baran city flag.svg
Герб Барані Сьцяг Барані
Першыя згадкі: 1518
Горад з: 1972
Краіна: Беларусь
Вобласьць: Віцебская
Раён: Аршанскі
Гарадзкі савет: Аршанскі
Насельніцтва: 11 662 чал. (2009)[1]
Часавы пас: UTC+3
Тэлефонны код: +375 216
Паштовы індэкс: 211011
Нумарны знак: 2
Геаграфічныя каардынаты: 54°28′36″ пн. ш. 30°18′55″ у. д. / 54.47667° пн. ш. 30.31528° у. д. / 54.47667; 30.31528Каардынаты: 54°28′36″ пн. ш. 30°18′55″ у. д. / 54.47667° пн. ш. 30.31528° у. д. / 54.47667; 30.31528
Барань на мапе Беларусі
Барань
Барань
Барань
Commons-logo.svg Галерэя здымкаў у Вікісховішчы

Бара́нь — места ў Беларусі, на рацэ Адроў. Уваходзіць у склад Аршанскага гарсавету. Насельніцтва 11 662 чал.[1] (2009). Знаходзіцца за 9 км на паўднёвы захад ад Воршы, на аўтамабільнай дарозе Ворша — Коханаў. Найбліжэйшыя прыпынкі электрацягнікоў — Хорабрава і Чэрвіна (~3 км).

Гісторыя[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Першы пісьмовы ўспамін пра Барань (пазьней Старая Барань) як сяло ў валоданьні Астроскіх датуецца 1518. Гетман Канстантын Астроскі заснаваў тут «кульны двор» — прадпрыемства вырабу гарматных куляў. Мясьціна ўваходзіла ў склад Аршанскага павету Віцебскага ваяводзтва.

У 1598 уладальнік Копысю князь Крыштап Радзівіл заснаваў на гасьцінцы Барысаў — Ворша мястэчка Барань, куды перавёў сваіх падданых са Старой Барані. У XVI ст., згодна з інвэнтарамі, войтам мястэчка Барань быў жыхар сяла Барань Сямён Кавезь, які атрымаў за службу ад князя 2 валокі зямлі. Станам на 1652, паводле інвэнтару, у мястэчку быў гандлёвы пляц і 6 вуліцаў — Копыская, Віленская, Карпацкая, Бранцоўская, Клімавіцкая і Смалянская, якія былі невялікімі (ад 4 да 19 двароў, 80 дзялянак пад забудову); мяшчанам належалі 40 валок ворыўнай зямлі.

У 1704 у Барані збудавалі вуніяцкую царкву Покрыва Прасьвятой Багародзіцы. На 1724 фальварак Барань складаўся з двара зь белай хатай, вазоўняй, лазьняй, броварам (вінакурняй), вязьніцай, пякарняй і стайняй (канюшняй), стадоламі і гумнамі; мястэчка Барань — 26 дамоў, рынак, млын, царква, карчма.

У выніку першага падзелу Рэчы Паспалітай (1772) Барань апынулася ў складзе Расейскай імпэрыі, дзе зрабілася цэнтрам воласьці Аршанскага павету. За адмову прысягнуць на вернасьць Расеі царскія ўлады канфіскавалі ў Радзівілаў маёнтак Копысь з 50 населенымі пунктамі, у тым ліку і мястэчкам Барань. Статус паселішча панізілі да сяла. У XIX ст. мясьціна зрабілася ўласнасьцю абшарніка Пятра Барзова, пазьней перайшла да Мянжынскіх. У 1872 у Барані пачаў працаваць крухмальны завод, які перапрацоўваў штодзённа 600 пудоў бульбы, а ў 1873 — драцяна-цьвіковы завод, які выпускаў цьвікі, дрот, мэблевую пружыну. У 1882 маёнтак Барань перайшоў да стацкага саветніка М. Папова; у гэты час тут існавалі млын і карчма. У пач. XX ст. у маёнтку было 12 двароў, 470 дзесяцін зямлі, у тым ліку 30 дзесяцін лесу. У 1906 тут адкрылася заводзкая вучэльня. У Першую сусьветную вайну зь лютага да кастрычніка 1918 сяло займалі нямецкія войскі.

1 студзеня 1919 згодна з пастановай І зьезду КП(б) Беларусі Барань ўвайшла ў склад Беларускай ССР, аднак 16 студзеня Масква адабрала сяло разам зь іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі ў склад РСФСР. У 1924 Барань вярнулі БССР, дзе яна зрабілася цэнтрам сельсавету. У 1935 паслеішча атрымала афіцыйны статус рабочага пасёлку. У Другую сусьветную вайну з 16 ліпеня 1941 да 27 чэрвеня 1944 Барань знаходзілася пад нямецкай акупацыяй. У 1949 на заводзе «Чырвоны Кастрычнік» пачалася вытворчасьць першых у Беларусі швацкіх машынаў. 17 траўня 1972 Барань атрымала статус места[2].

Насельніцтва[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Адукацыя[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

У Барані працуюць 2 сярэднія школы № 15 і № 18. У 2007 адкрылася новая ўстанова адукацыі — «Дзяржаўны агульнаадукацыйны ліцэй г. Барані», дзе на падвышаным узроўні вывучаюцца 11 розных прадметаў. Апрача таго, працуюць дзіцяча-юнацкая спартовая і музычная школы, 4 дашкольныя ўстановы.

Мэдыцына[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Мэдычныя паслугі надаюць лякарня і паліклініка.

Культура[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Дзенічаюць бібліятэка і палац культуры.

Эканоміка[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Аснову эканомікі Барані складаюць прадпрыемствы машынабудаваньня, лёгкай і харчовай прамысловасьці. Асноўнае прадпрыемства — «Лёс» (раней завод «Чырвоны Кастрычнік»). Завод вырабляе дробную радыетэхнічную прадукцыю. Шмат незанятых вытворчых плошчаў.

Турыстычная інфармацыя[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Царква Покрыва Прасьв. Багародзіцы

Дзейнічае санаторы-прафілякторы «Лёс»[7].

Захаваліся будынкі колішніх багадзельні (1905) і мэханічнага заводу (кан. XIX — пач XX стст.). У месьце знаходзілася вуніяцкая царква Покрыва Прасьвятой Багародзіцы, збудаваная ў XVIII ст. У 1989 яе перавезьлі ў Беларускі дзяржаўны музэй народнай архітэктуры і побыту.

У наш час у Барані збудавалі царкву БЭМП (2003), дзейнічае каталіцкая парафія Маці Божай зь Люрда.

Вядомыя асобы[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Крыніцы[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  1. ^ а б в Перепись населения — 2009. Витебская область(рас.) Нацыянальны статыстычны камітэт Рэспублікі Беларусь
  2. ^ Указ Президиума Верховнго Совета БССР от 17 мая 1972 г. «О преобразовании рабочего посёлка Барань Витебской области в город районного подчинения»
  3. ^ Barań // Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага і іншых славянскіх краёў(пол.). Tom XV, cz. 1: Abablewo — Januszowo. — Warszawa, 1900. S. 80.
  4. ^ Барань // Большая советская энциклопедия, 3-е изд.: в 30 т. / Гл. ред. А.М. Прохоров. — М.: Сов. энциклопедия, 1969—1978.
  5. ^ Я. Л. Бравер, М. Ф. Спірыдонаў. Барань // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 1: А — Беліца / Беларус. Энцыкл.; Рэдкал.: М. В. Біч і інш.; Прадм. М. Ткачова; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн.: БелЭн, 1993. С. 303.
  6. ^ Барань // Большой энциклопедический словарь / Гл. ред. В. П. Шишков. — М.: НИ «Большая Российская энциклопедия», 1998. — 640 с.: ил. ISBN 5-85270-262-5.
  7. ^ Барань // Туристская энциклопедия Беларуси / редкол. Г. П. Пашков [и др.]; под общ. ред. И. И. Пирожника. — Мн., 2007.

Літаратура[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Вонкавыя спасылкі[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Commons-logo.svg  Бараньсховішча мультымэдыйных матэрыялаў