Баруны

Баруны
Магдэбурскае права:	1705
Вобласьць:	Гарадзенская
Раён:	Ашмянскі
Сельсавет:	Барунскі
Насельніцтва:	525 (2001)
Часавы пас:	UTC+2
Геаграфічныя каардынаты:	54°19′1.6″ пн. ш. 26°8′17.1″ у. д.
Баруны на мапе Беларусі Баруны
Галерэя здымкаў у Wikimedia Commons

Бару́ны — вёска ў Беларусі, на рацэ Жылянка. Цэнтар сельсавету Ашмянскага раёну Гарадзенскай вобласьці. Насельніцтва 525 чал. (2001). Знаходзяцца за 22 км на паўднёвы ўсход ад места Ашмяны, за 42 км ад чыгуначнай станцыі Ашмяны.

Баруны — даўняе магдэбургскае мястэчка гістарычнай Ашмяншчыны, вядомае цудоўным абразам Маці Божай і базылянскім манастыром, у якім цягам XVIII—XIX стст. дзейнічала адна з найлепшых школаў на Літве.

Гісторыя

У 1613 мітрапаліт Язэп Руцкі спрыяў адкрыцьцю шэрагу ўстановаў адукацыі, у тым ліку пачатковай школы для манахаў і сьвятароў у Барунах, мястэчку Ашмянскага павету Віленскага ваяводзтва. У 1778—1793 тут вялося ўзьвядзеньне мураванага манастырскага корпусу, па сканчэньні якога школа пераўтварылася ў 6-клясную. У розны час у ёй навучаліся пісьменьнікі А. Адынец, Ю. Корсак, I. Ходзька; сярод настаўнікаў школы былі базыляны Ф. Бялдоўскі, М. Лебель, Б. Ляўковіч, Г. Лебель, Б. Гамалінскі, С. Катовіч, С. Ушацкі.

У выніку трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай (1795) Баруны апынуліся ў складзе Расейскай імпэрыі, у Куцавіцкай воласьці Ашмянскага павету Віленскай губэрні. Па здушэньні вызвольнага паўстаньня (1830—1831) расейскія ўлады ліквідавалі школу, пазьней гвалтоўна перарабілі грэка-каталіцкую царкву на праваслаўную. Станам на 1855 тут было 17 двароў. У кастрычніку 1884 у мястэчку пачала дзейнічаць царкоўнапрыходзкая школа (28 вучняў, настаўнік В. Завадзкі, выпускнік Маладэчанскай настаўніцкай сэмінарыі). У канцы XIX ст. Баруны былі ўласнасьцю ведамства духавенства Маскоўскага патрыярхату. У Першую сусьветную вайну мястэчка пэўны час займалі нямецкія войскі.

Згодна з Рыскай мірнай дамовай (1921) Баруны апынуліся ў складзе міжваеннай Польскай Рэспублікі, у Ашмянскім павеце Віленскага ваяводзтва. У пач. 1920-х у мястэчку дзейнічала беларуская настаўніцкая сэмінарыя, дырэктарам якой быў С. Рак-Міхайлоўскі. Жыхары Барунаў і вакольных вёсак бралі актыўны ўдзел у беларускім нацыянальна-вызвольным руху. Адзін зь ягоных кіраўнікоў — пасол сойму В. Станулевіч. Улетку 1928 і ў сьнежні 1929 тут адбыліся мітынгі, на апошнім сябры Беларускага сялянска-работніцкага пасольскага клюбу «Змаганьне» Я. Гаўрылік і Ф. Валынец распаўсюджвалі ўлёткі.

У 1939 Баруны ўвайшлі ў БССР, дзе зрабіліся цэнтрам сельсавету Ашмянскага раёну. Статус паселішча панізілі да вёскі. Станам на 1991 тут было 168 двароў.

• Мястэчка на старых здымках
• 

  Агульны выгляд

• 

  Панарама

• 

  У цэнтры мястэчка

• 

  Царква па перабудове МП

Насельніцтва

• XIX стагодзьдзе: 1855 — каля 120 чал.; 1880 — 165 чал.
• XX стагодзьдзе: 1905 — 229 чал.; 1925 — каля 260 чал.; 1991 — 516 чал..
• XXI стагодзьдзе: 2001 — 525 чал.

Інфраструктура

У Барунах працуюць сярэдняя школа, бібліятэка, дом культуры.

Эканоміка

Экспэрымэнтальная база і гравійна-сартавальны завод «Баруны».

Турыстычная інфармацыя

Выдатныя мясьціны

• Касьцёл Сьвятых апосталаў Пятра й Паўла і манастыр базылянаў (1747—1753; колішняя грэка-каталіцкая царква)
• Могілкі вайсковыя часоў I Сусьветнай вайны

Галерэя

• 

  Касьцёл Сьвятых апосталаў Пятра й Паўла

• 

  Бакавая вежа

• 

  Званіца

• 

  Абраз Маці Божай Барунскай

Літаратура

• Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 1: А — Беліца / Беларус. Энцыкл.; Рэдкал.: М. В. Біч і інш.; Прадм. М. Ткачова; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн.: БелЭн, 1993. — 494 с., [8] к.: іл. ISBN 5-85700-074-2.
• Boruny // Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich. Tom I: Aa — Dereneczna. — Warszawa, 1880. S. 330—331.

Вонкавыя спасылкі

 Баруны — сховішча мультымэдыйных матэрыялаў

Баруны ў сучасным адміністрацыйна-тэрытарыяльным падзеле Беларусі