Белавежа

Зьвесткі зь Вікіпэдыі — вольнай энцыкляпэдыі
Перайсьці да: навігацыі, пошуку
Белавежа
польск. Białowieża
Царква Сьвятога Мікалая Цудатворцы ў Белавежы
Царква Сьвятога Мікалая Цудатворцы ў Белавежы
POL gmina Białowieża COA.svg
Герб Белавежы
Першыя згадкі: 1639
Краіна: Польшча
Ваяводзтва: Падляскае
Павет: Гайнаўскі
Гміна: Белавежа
Плошча: 203 км²
Насельніцтва (2002)
колькасьць: 2670 чал.
шчыльнасьць: 13,15 чал./км²
Часавы пас: UTC+1
летні час: UTC+2
Тэлефонны код: (+48) 85
Паштовы індэкс: 17-230
TERYT: 0023076
Нумарны знак: BHA
Геаграфічныя каардынаты: 52°42′4″ пн. ш. 23°52′10″ у. д. / 52.70111° пн. ш. 23.86944° у. д. / 52.70111; 23.86944Каардынаты: 52°42′4″ пн. ш. 23°52′10″ у. д. / 52.70111° пн. ш. 23.86944° у. д. / 52.70111; 23.86944
Белавежа на мапе Польшчы
Белавежа
Белавежа
Белавежа
Commons-logo.svg Галерэя здымкаў у Вікісховішчы
http://www.bialowieza.pl

Белаве́жа (па-польску: Białowieża) — вялікая вёска ў Гайнаўскім павеце Падляскага ваяводзтва Польшчы. Знаходзіцца за 21 км на ўсход ад Гайнаўкі і за 66 км на паўднёвы ўсход ад Беластоку. Сядзіба гміны Белавежа.

У 1975—1998 роках уваходзіла ў склад Беластоцкага ваяводзтва.

Мінуўшчына[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Сьляды дзейнасьці чалавека на тэрыторыі сучаснае гміны Белавежа сьведчаць, што паселішча існавала тут у раньнім каменным веку. Найстарэйшыя сьляды дзейнасьці чалавека датаваныя нэалітам, прыкладна 5 тысячаў гадоў таму. У 1827 ва ўрочышчы Старая Белавежа было адкрытае масавае пахаваньне, а да 1976 року на тэрыторыі Белавескага нацыянальнага парку налічана 30 месцазнаходжаньняў курганоў.

У XIII стагодзьдзі ваколіцы Белавежы былі прыгранічнай тэрыторыяй Мазавецкага, Галіцка-Валынскага княстваў, Вялікага Княства Літоўскага і яцьвяскіх плямёнаў.

У часы Рэчы Паспалітай абодвух народаў абшар уваходзіў у склад Берасьцейскага ваяводзтва Вялікага Княства Літоўскага. Першыя згадкі пра паселішча ў Белавежы датаваныя 1639 рокам, калі тут існаваў фальварак і двор караля Уладзіслава IV Вазы. Наступны двор паўстаў у часы панаваньня Аўгуста III Саса. У 1775 року вёска налічвала 20 двароў.

Па трэцім падзеле ў 1795 року Белавежа адышла да Расеі. Падчас Лістападаўскага паўстаньня 1831 року ўся лясная варта далучылася да паўстанцаў, а ў 1863 року тут адбываліся сутычкі аддзелаў Рамана Рагінскага, Ануфрыя Духінскага і Валерыя Ўрублеўскага з расейскімі войскамі.

У 1915—1918 року Белавежа знаходзілася пад акупацыяй Другога райху, а ў 1919 сюды ўвайшлі польскія войскі.

Установа лясной адукацыі «Ягелонскае»

1 верасьня 1939 Белавежу бамбавалі лётчыкі Люфтвафэ, была пашкоджаная царква. Пасьля заняцьця Белавежы 3-й танкавай дывізіяй Трэцяга райху яна была перададзеная Саветам, якія заняліся высяленьнем мясцовага насельніцтва ў Сыбір. У часе нямецка-савецкай вайны 322-і батальён нямецкай паліцыі праводзіў у ваколіцах забойствы мясцовага насельніцтва. У 1943 року тут дзейнічала партызанскія брыгады, аддзелы Арміі Краёвай а ў 19441945 у раёне Белавескай пушчы дзейнічаў аддзел маёра Зыгмунта Шандаляжа «Лупашкі».

25 ліпеня 1944 Ёсіп Сталін з дэлегатамі ПКНВ (Эдвард Асубка-Мараўскі, Андрэй Вітас) у Маскве падзялілі Белавескую пушчу паміж ПНР і БССР. Белавежа адышла Польшчы.

Гаспадарка[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

У Белавежы знаходзіцца сядзіба Белавескага нацыянальнага парку, Белавеская геабатанічная станцыя (польск. Białowieska Stacja Geobotaniczna) Варшаўскага ўнівэрсытэту, Інстытут біялёгіі сысуноў Польскай Акадэміі навук[1] і Эўрапейскі цэнтар натуральных лясоў Інстытуту паляўнічага лясьніцтва.

Транспарт[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Ваяводзкая дарога 689 ад Бельску.

З 2005 у вёсцы Грудка за 4 км ад Белавежы дзейнічае пешаходна-роварны польска-беларускі памежны пераход.

Турызм[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Белавежа прыцягальная для турыстаў дзякуючы нацыянальнаму парку Белавеская пушча, уключанаму ў сьпіс Сусьветнай спадчыны UNESCO.

Палацава-паркавы ансамбаль XIX стагодзьдзя.

Дзейнічаюць аграсядзібы.

Крыніцы[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Літаратура[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Вонкавыя спасылкі[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Commons-logo.svg  Белавежасховішча мультымэдыйных матэрыялаў