Беларуская аўтакефальная праваслаўная царква

Зьвесткі зь Вікіпэдыі — вольнай энцыкляпэдыі
Перайсьці да: навігацыі, пошуку
Беларуская аўтакефальная праваслаўная царква
Япіскап Сьвятаслаў
Катэдральны горад Нью-Ёрк, ЗША
Катэдральны сабор Сабор Кірылы Тураўскага

Беларуская аўтакефальная праваслаўная царква (БАПЦ) першапачаткова належала да польскай праваслаўнай царквы, набыла аўтакефальнасьць ад Канстантынопалю пасьля Першай сусьветнай вайны. Дзейнасьць у штаце Нью-Ёрк парадкуецца Артыкулам 18 (Цэрквы Беларускай аўтакефальнай праваслаўнай царквы ў Амэрыцы, Сэкцыі 336-352) Закона пра рэлігійныя аб’яднаньні 2006 году[1][2]. З 11 траўня 2008 году прадстаяцелем БАПЦ зьяўляецца Япіскап Сьвятаслаў.

Мінуўшчына[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

23 ліпеня 1922 г. Менскі япіскап Мэлхісэдэк (Паеўскі) склікаў зьезд япархіі, які абвясьціў у катэдральным саборы аб стварэньні незалежнай ад Маскоўскай патрыярхіі Беларускай мітраполіі. Мітрапалітам абралі япіскапа Мэлхісэдэка. Адначасна высьвяцілі трох новых япіскапаў: 1) Філарэт Бабруйскі — былы прафэсар Менскай духоўнай сэмінарыі Хвядос Раменскі, 2) Ян Мазырскі, 3) Мікалай Слуцкі — былы настаяцель Слуцкага сабору Мікалай Шамяціла. У 1923 годзе кананічнасьць царквы прызнаў маскоўскі патрыярх Ціхан(en).

9 жніўня 1927 г. Бабруйскі япіскап Філарэт склікаў зьезд Беларускай праваслаўнай царквы (БПЦ) з удзелам прадстаўнікоў 333 прыходаў Бабруйскай, Барыскаўскай, Мазырскай, Менскай і Слуцкай япархіяў і адной акругі (благачыньня) Аршанскай япархіі. Сабор абвясьціў аўтакефалію і абраў самастойнае кіраўніцтва. На 1 студзеня 1928 г. 399 сьвятароў БАПЦ несьлі службу ў 344 прыходах, зь якіх 24 знаходзіліся ў Гомельскай акрузе Беларускай ССР, 12 — у Полацкай і 10 — Аршанскай. У выніку пашыраных з 1935 г. рэпрэсіяў супраць сьвятарства на 24 чэрвеня 1938 г. працягвалі дзейнічаць толькі 2 царквы — ў Воршы i Мазыры[3]. У выніку перасьледу сьвятароў да 22 чэрвеня 1941 г. ў БССР не засталося легальна адчыненых цэркваў[4]. Cьвятары Антон Севярын, Фёдар Альхімовіч, Рыгор Мядзьведзяў, Мікалай Сяўрук, Іван Савіцкі, а таксама вернікі Зьміцер Маеўскі, Іван Сьвірскі і скарбнік БАПЦ Раман Сокур працягвалі ладзіць набажэнствы падпольна[5].

3 кастрычніка 1941 г. нямецкі Генэральны камісарыят Беларусі дазволіў аднавіць Беларускую праваслаўную царкву пры ўмове яе аўтакефальнага кіраваньня. У сакавіку 1942 г. Сабор япіскапаў падзяліў Беларускую мітраполію на 6 япархіяў[6]. 30 жніўня2 верасьня адбыўся Ўсебеларускі царкоўны сабор з удзелам 3 япіскапаў, 65 сьвятароў і 65 прадстаўнікоў ад вернікаў, які неадкладна абвясьціў аўтакефалію БПЦ 128-мю галасамі пры 3-х устрыманых[7].

У 1944 г. Магілёўскі архіяпіскап Філафей разам зь Віцебскім япіскапам Апанас высьвяцілі ярэя Аляксандра Караткевіча ў япіскапы для кіраваньня царквой у падсавецкай Беларусі. У 1945—1974 гады царква налічвала ў Беларусі каля 35 высьвячаных сьвятароў і каля 15 абраных вернікамі выканаўцаў сьвятарскіх абавязкаў. У 1967 годзе Менскі мітрапаліт РПЦ Антон (Мельнікаў) правёў хіратонію айца Макара Хараненкі ў Полацкага япіскапа БАПЦ. На 1990 год у Беларусі налічвалася 5 прыходаў царквы[8].

У 1991 годзе Саратаўскі архіяпіскап РПЦ Пімен (Хмялеўскі) пры саслужэньні яшчэ аднаго япіскапа зьдзейсьніў у саборы Сьвятой Тройцы хіратонію айца Пятра Гушчы ў Полацкага япіскапа БАПЦ. У вёсцы Строчыцы (Менскі раён) набажэнствы ладзіліся ў царкве на тэрыторыі Музэя народнага дойлідзтва, якім кіраваў Георгі Ткацэвіч, да забароны міністрам культуры Аляксандрам Сасноўскім (19962000). У 1996—1998 гадох прыход сьвятога Панцеляймона на чале з айцом Васілём Мялешкам у Лідзе (Гарадзенская вобласьць) яднаў амаль усіх праваслаўных вернікаў горада і ваколіцаў.

Улетку 1996 году 2 сьвятары Аляксандар Шымбалёў і Аляксандар Шчагалюцін пачалі рэстаўрацыю Царквы Нараджэньня Найсьвяцейшай Багародзіцы ў вёсцы Сёмкаў Гарадок (Менскі раён)[9] і працягвалі яе прынамсі 5 год[10]. На 21 лістапада 2001 году сьвятар Ян Спасюк пачаў будоўлю першай царквы ў Рэспубліцы Беларусь у пасёлку Пагранічны (Бераставіцкі раён, Гарадзенская вобласьць)[11]. У пачатку жніўня 2002 г. на загад мясцовых уладаў узьведзены храм і дом сьвятара разбурылі[12].

На 2004 год царква налічвала 12 прыходаў у Беларусі[13]. На 2009 г. меліся прыходы ў беларускіх гарадах Вялейка (Менская вобласьць), Віцебск, Гомель, Горадня, Магілёў, Менск і Слуцак (Менская вобл.)[14].

За мяжой[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Мэтрапаліт Ізяслаў быў надзелены санам япіскапа 22 лютага 1981 году Мэтрапалітам Андрэем, разам з Патрыярхам Скрыпнык і Архібіскупам Арэстам Украінскай аўтакефальнай праваслаўнай царквы. Стаў наступнікам Мэтрапаліта Андрэя, які памёр у траўні 1983 году. Мэтрапаліт Ізяслаў быў абраны кіраўніком царквы на Трэцім Саборы БАПЦ за мяжою ў траўні 1984 году ў Манчэстэры, Ангельшчына.

Прадстаяцелі[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  1. Мэльхісэдэк (Мэтрапаліт Менскі), 1922—1931
  2. Філарэт (Япіскап Бабруйскі), 1931 — 1 лістапада 1937
  3. Панцеляймон Ражноўскі (Мэтрапаліт Менскі, у 1946 годзе перайшоў у РПЦЗ), 1942—1946
  4. Аляксандар Іназемцаў (Мэтрапаліт Пінскі і Палескі, апекаваў БАПЦ пасля пераходу япіскапату да РПЦЗ), 1946 — 9 лютага 1948
  5. Сяргей Ахатэнка (Мэтрапаліт Менскі), 1948 — 2 кастрычніка 1971
  6. Андрэй Крыт (Мэтрапаліт Гарадзенскі), 1972 — 21 траўня 1983
  7. Ізяслаў (Мэтрапаліт Полацкі), травень 1984 — 26 лістапада 2007
  8. Сьвятаслаў (Япіскап Навагрудзкі і Паўночна-Амэрыканскі), з 11 траўня 2008

Крыніцы[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  1. ^ Цікава ведаць // Юрась Зянковіч, 13 траўня 2012 г. Праверана 29 сакавіка 2013 г.
  2. ^ Нью-Ёрскі Закон пра рэлігійныя аб'яднаньні 2006 году: (336-352) Цэрквы Беларускай аўтакефальнай праваслаўнай царквы ў Амэрыцы // Кампанія «Джастыя» Праверана 29 сакавіка 2013 г.
  3. ^ Уладзімер Навіцкі. Палітыка расколу Расейскай праваслаўнай царквы ў Беларусі (1920-я гг.) // Беларускі гістарычны часопіс : часопіс. — 2003. — № 2-3 (46-47). — С. 40-48; 18-24. — ISSN 1993-1999.
  4. ^ Зянон Пазьняк. Аўтакефалія // Гутаркі з Антонам Шукелойцем. — Варшава: Беларускія ведамасьці, 2003. — С. 104-107. — 144 с. — 1150 ас. — ISBN 9955-9337-8-X
  5. ^ Часопіс «Голас Царквы беларускай» (2006 г., №24). Да гісторыі Беларускай праваслаўнай аўтакефаліі (ч.2) // Беларусь — наша зямля, 28 траўня 2006 г. Праверана 13 студзеня 2014 г.
  6. ^ Мітрапаліт Панцеляйман. № 16. Зварот герархаў Беларускай праваслаўнай царквы да Канстанцінопальскага патрыярха, прыняты на Ўсебеларускім праваслаўным саборы ў верасьні 1942 г. у Менску // Беларускія рэлігійныя дзеячы XX ст. / Юрась Гарбінскі. — Менск: Беларускі кнігазбор, 1999. — ISBN 985-6318-65-3
  7. ^ Барыс Данілюк. Усебеларускі праваслаўны царкоўны сабор 1942 г. у Менску // Беларуская аўтакефалія : часопіс. — 2009. — № 1 (1). — С. 15-17.
  8. ^ Часопіс «Голас Царквы беларускай» (2006 г., №24). Да гісторыі Беларускай праваслаўнай аўтакефаліі (ч.3) // Беларусь — наша зямля, 29 траўня 2006 г. Праверана 13 студзеня 2014 г.
  9. ^ Вадзім. Паважаная рэдакцыя // Наша Ніва : Газэта. — 17 лістапада 1997. — № 33 (94). — С. 2. — ISSN 1819-1614.
  10. ^ Антон Вахрамееў. У імя Айца, Сына і Сьвятога Духа // Наша Ніва : Газэта. — 26 чэрвеня 2000. — № 26 (183). — С. 8. — ISSN 1819-1614.
  11. ^ Альгерд Невяроўскі, Радыё «Свабода». Сьвятар Беларускай аўтакефальнай праваслаўнай царквы можа быць пазбаўлены сану гіерархіяй РПЦ // Tut.by, 21 лістапада 2001 г. Праверана 7 красавіка 2013 г.
  12. ^ Радыё «Рацыя». Рыхтуецца чарговая правакацыя // Tut.by, 4 верасьня 2002 г. Праверана 7 красавіка 2013 г.
  13. ^ Часопіс «Голас Царквы беларускай» (2006 г., №24). Да гісторыі Беларускай праваслаўнай аўтакефаліі (ч.4) // Беларусь — наша зямля, 29 траўня 2006 г. Праверана 13 студзеня 2014 г.
  14. ^ Анатоль Валахановіч. Леаніду Акаловічу — 70 // Наша Ніва : газэта. — 11 лістапада 2009. — № 42 (640). — С. 10. — ISSN 1819-1614.

Вонкавыя спасылкі[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]