Беларускі рубель

Беларускі рубель
100 000 беларускіх рублёў, авэрс
Краіна	Беларусь
Код ISO-4217	BYR
Скарачэньне	Br
Абменны курс: (20 красавіка 2011)	>4970 / $

Беларускі рубе́ль (код BYR, да 2000 году — BYB) — афіцыйная валюта Беларусі. Абрывіюецца як Br. Маюць хаджэньне банкноты наміналам 50, 100, 500, 1000, 5000, 10 000, 20 000, 50 000, 100 000 і 200 000 рублёў.

Назва

Назва беларускае валюты паходзіць ад расейскага рублю, была пакінутая пасьля адмовы Беларусі ад савецкага рублю і адмовы ад увядзеньня нацыянальнае грашовае адзінкі — талеру.

Гісторыя

Увядзеньне беларускае грашовае адзінкі

Картка спажыўца на 100 рублёў

Разьліковы білет нацыянальнага банку Беларусі ў 50 капеек, авэрс

Разьліковы білет нацыянальнага банку Беларусі ў 50 капеек, рэвэрс

У студзені 1992 году, у час распаду агульнае савецкае грашовае прасторы, у Беларусі была ўведзеная купонная сыстэма, каб абараніць унутраны рынак тавараў і харчаваньня. З траўню замест купонаў ў абарот былі ўведзеныя разьліковыя білеты Нацыянальнага банку Беларусі, знакамітыя «зайчыкі» ці «шушыкі», празваныя ў народзе гэтак за выяву бягучага зайца на купоне ў 1 рубель і па імені кіраўніка беларускай дзяржавы Станіслава Шушкевіча. Разьліковыя білеты былі дадатковым плацежным сродкам на тэрыторыі Беларусі, акрамя асноўнае грашовае адзінкі — савецкага рублю, чыім сурагатам яны па сутнасьці былі. У пастанове Нацыянальнага Банку Рэспублікі Беларусі ад 29 красавіка 1992 году «Аб выпуску ў абарачэньне разьліковых білетаў Нацыянальнага Банку Рэспублікі Беларусі» прадугледжвалася, што разьліковыя білеты будуць абарачацца самастойна, без суправаджэньня рубля. Яны прызначаліся для выплаты часткі грашовых даходаў насельніцтва, эквівалентнае аб’ёму тавараў і паслугаў, што рэалізаваліся па сьпісе, выдадзенаму Саветам Міністраў Беларусі. Адзінка разьліковага білету раўнялася 10 савецкім рублём.

З 1 ліпеня 1992 году пачалі ўжывацца безнаяўныя беларускія рублі. Яны азначалі грашовыя сродкі на карэспандэнцкім рахунку Беларусі ў Цэнтральным Банку Расеі, выручаныя беларускімі прадпрыемствамі ад продажу тавараў і паслугаў у Расею і ў рамках якіх можна было ажыцьцяўляць плацяжы расейскім прадпрыемствам за пастаўленыя тавары і аказаныя паслугі.

У сувязі з канчатковым выхадам Украіны, Летувы, Латвіі, Эстоніі з рублёвае зоны, 9 лістапада 1992 году Нацыянальны Банк пастанавіў перавесьці наяўныя разьлікі за прадукты харчаваньня, алькагольную і тытунёвую прадукцыю выключна на беларускія разьліковыя білеты. У ліпені 1993 году грашовы абарот быў цалкам пераведзены на беларускія рублі. З канцу ліпеня 1993 году пачаўся вывад з абароту расейскіх і савецкіх рублёў. Беларускі рубель стаўся адзіным законным сродкам плацяжу на тэрыторыі краіны.

Такім чынам, наяўныя разьлікі ў Беларусі ажыцьцяўляліся з дапамогай разьліковых білетаў Нацыянальнага банку Беларусі, а безнаяўныя — з дапамогай безнаяўных беларускіх рублёў. Пастановай Нацыянальнага банку Беларусі ад 18 траўня 1994 году «Аб плацёжным сродку Рэспублікі Беларусі» (безнаяўны) беларускі рубель прызнаны адзіным плацёжным сродкам Рэспублікі Беларусі, у наяўным абароце адзіным законным сродкам плацяжу стаўся разьліковы білет.

Курсы беларускага рублю і разьліковага білету не адпавядалі адзін аднаму. 12 жніўня 1994 году ўрадам Беларусі і Нацыянальным банкам была выдадзеная пастанова аб дэнамінацыі беларускага рублю, з мэтай прывядзеньня яго кошту ў адпаведнасьць з наміналам разьліковага білету Рэспублікі Беларусі.

Пастанаўлялася таксама, што пачынаючы з 20 жніўня 1994 году разьліковыя білеты Нацыянальнага банку абавязковыя да прыёму ўсімі юрыдычнымі і фізычнымі асобамі па ўсіх відах плацяжоў, для залічэньня на ўнёскі (дэпазыты) і на разьліковыя, бягучыя рахункі па іх намінале.

Рэфэрэндум 1996 году і грашовая сыстэма Беларусі

Беларускі ўрад узяў на ўзбраеньне рыторыку інтэграцыі з Расеяй, таму стала ў паветры вітала ідэя аб’яднаньня грашовых сыстэмаў абедзьвюх краінаў, дакладней, уліцьцё Беларусі ў расейскую рублёвую грашовую зону. Рэжым Аляксандра Лукашэнкі пачаў праводзіць пабудову плянавае эканомікі, былі згарнутыя эканамічны рэформы.

Ініцыяваны Лукашэнкам рэфэрэндум 1996 году падпарадкаваў Нацыянальны банк Беларусі Савету Міністраў. Такая мера супярэчыла прынцыпам пабудовы здаровае грашовае сыстэмы эканомікі, бо Нацыянальны банк пазбавіўся магчымасьці распрацоўваць незалежную фінансава-крэдытную палітыку.

Паводле вынікаў таго ж рэфэрэндуму Аляксандар Лукашэнка распусьціў Вярхоўны Савет 13 скліканьня. Замест яго быў заснаваны паўкішэнны «Нацыянальны Сход», які не абмяркоўвае палітыку Нацбанка і Саўміна. У далейшым шэраг законадаўчых актаў яшчэ болей абмежаваў кампэтэнцыю рэґулятара.

Напярэдадні гістарычнага рэфэрэндуму галава Нацбанку Станіслаў Багданкевіч падаў у адстаўку ў знак пратэсту супраць зьмены курсу ад праґрамы рынкавых рэформаў. Ягоную пасаду заняла Тамара Віньнікава, якая хутка таксама заявіла пра нязгоду з палітыкай прэзыдэнта і паспрабавала вярнуць сытуацыю ў старое рэчышча. Аднак уладам гэта было не даспадобы. Т. Віньнікава была пазбаўленая пасады, пасьля чаго ёй былі прад’яўленыя абвінавачваньні ў атрыманьні хабару. На ейнае месца быў прызначаны Пятро Пракаповіч, будаўнік па адукацыі. У ліпені 2011 году Пятро Пракаповіч падаў у адстаўку па стане здароўя. 18 ліпеня 2011 году Аляксандр Лукашэнка афіцыйна вызваліў Пятра Пракаповіча з пасады старшыні Нацбанку.

Адпаведна Ўказу прэзыдэнта № 330 ад 27 лiпеня 2011 году Надзея Ермакова прызначана Старшынёй праўленьня Нацыянальнага банку Рэспублiкi Беларусь. З 28 лiпеня яна прыступiла да выкананьня сваiх абавязкаў. Раней Ермакова займала пасаду Старшыні праўленьня ААТ «Беларусбанк».

Купюра ў 5000 рублёў, 1998 г., авэрс

Купюра ў 5000 рублёў, 1998 г., рэвэрс

Дэвальвацыі

Асноўны артыкул: Дэвальвацыя ў Беларусі

Дэвальвацыя 2009 году

1 студзеня 2009 году Нацыянальны банк Рэспублікі Беларусь правёў дэвальвацыю беларускага рубля, абвясьціўшы афіцыйныя курсы замежных валютаў на 2 студзеня ў сябе на сайце ўвечары 1 студзеня. У выніку ў параўнаньні з 1 студзеня афіцыйны курс даляра ЗША ўзьняўся з 2200 беларускіх рублёў да 2650 (на 20,45%), курс эўра падвысіўся з 3077,14 беларускіх рублёў да 3703 (на 20,34%), курс расейскага рубля — з 76,89 да 90,16 беларускіх рублёў (на 17,26%). Меркавалася, што дэвальвацыя беларускага рубля зьвязаная з адным зь меркаваных патрабаваньняў Міжнароднага валютнага фонду 20-адсоткавай дэвальвацыі беларускай валюты для магчымасьці атрыманьня ад МВФ стабілізацыйнага крэдыту ў памеры 2,5 мільярды даляраў ЗША, але начальнік кіраваньня інфармацыі Нацбанка Анатоль Драздоў сьцьвярджаў, што рашэньне пра зьніжэньне курсу беларускага рубля беларускі бок прыняў самастойна. Тым ня менш 9 студзеня Аляксандар Лукашэнка паведаміў, што дэвальвацыя адбылася па патрабаваньні МВФ.

Золатавалютныя рэзэрвы

Па мэтадалёгіі МВФ, міжнародныя рэзэрвовыя актывы Беларусі за 2004 год павялічыліся на 54,4 % і склалі на 1 студзеня 2005 году $770,2 млн. У 2004 годзе золатавалютныя рэзэрвы ў нацыянальным азначэньні выраслі на 17,1 % да $1,047 млрд.

Па стане на 1 студзеня 2006 году аб’ем міжнародных рэзэрвовых актываў Беларусі ў азначэньні адмысловага стандарту распаўсюджваньня зьвестак МВФ складаў $1296,5 млн. Валавыя актывы Нацбанку ў замежнай валюце, каштоўных мэталах і камянях складалі $1629,6 млн, павялічыўшыся за год на $449,7 млн. Залаты запас краіны складаў 25,02 тоны (у валютным эквіваленце — $412,7 млн).

Міжнародныя рэзэрвовыя актывы Беларусі, разьлічаныя па мэтодыцы МВФ па стане на сьнежань 2007, склалі $4182,2 млн, павялічыўшыся з пачатку году на 202,4 %. Міжнародныя рэзэрвовыя актывы Беларусі ў нацыянальным азначэньні склалі $4997,6 млн, павялічыўшыся з пачатку года на 185 %.

Па стане на 1 сакавіка 2008 году, міжнародныя рэзэрвовыя актывы Беларусі, разьлічаныя па мэтодыцы МВФ, склалі $4352,9 млн павялічыўшыся з пачатку году на 4,1 %. Міжнародныя рэзэрвовыя актывы ў нацыянальным азначэньні павялічыліся за гэты ж пэрыяд на 9,1 %, да $5446,6 млн.

Нацбанк праводзіць палітыку сталага павелічэньня золатавалютных рэзэрваў. Перад Нацбанкам стаіць задача павялічыць іх да 2010 году да $6 млрд.

Істотную ролю ў забесьпячэньні стабільнасьці нацыянальнай валюты згуляе павелічэньне дзяржаўных золатавалютных рэзэрваў, якое чакаецца ўжо ў студзені 2009 году за кошт паступленьня першай часткі крэдыту Міжнароднага валютнага фонду ў памеры больш за $800 млн. Агульны аб’ём гэтага крэдыту складае $2,5 млрд.

Стаўка рэфінансаваньня

Па меры паніжэньня інфляцыі ў 1990-х і першай палове 2000-х Нацбанк Беларусі паступова зьніжаў і стаўку рэфінансаваньня каб стымуляваць рост эканомікі. Да прыкладу на пачатак 2004 году яна складала 28 %, на пачатак 2005 — 17 %, на пачатак 2006 — 11 %, на пачатак 2007 — 10 %. У сувязі з ажыятажным попытам на валюту, які назіраліся ў пачатку 2007 году ва ўмовах рэзкага падвышэньня кошту на закупляны Рэспублікай Беларусь прыродны газ было прынята рашэньне падвысіць стаўку рэфінансаваньня з 10 % да 11 %, аднак пасьля стабілізацыі сытуацыі яна была ў некалькі этапаў паніжаная да 10 % (на 1 кастрычніка 2007). З 1 ліпеня 2008 году стаўка рэфінансаваньня была ізноў падвышаная да 10,25 %. З 13 верасьня 2008 году падвысіў стаўку рэфінансаваньня яшчэ на 0,25 адсоткавага пункта. Нацыянальны банк Беларусі з 15 кастрычніка 2008 году падвысіў стаўку рэфінансаваньня на 0,25 адсоткавага пункта з 10,5% да 10,75% гадавых. Стаўка рэфінансаваньня Нацыянальнага банка Беларусі з 12 лістапада падвышана на 0,25 адсоткавага пункта да 11% гадавых. З 17 сьнежня 2008 году стаўка рэфінансаваньня Нацбанка складала 12% гадавых. На працягу 2008 году яна падвышалася пяць разоў.

З 8 студзеня 2009 году стаўка рэфінансаваньня падвышаная да 14% гадавых.

Абменны курс

Афіцыйныя абменныя курсы беларускай валюты па стане на 2 студзеня 2009 году:

Замежная валюта	беларускіх рублёў
1 EUR	3703,00
1 USD	2650,00
1 GBP	3892,32
1 RUB	90,16
1 LTL	1073,48
1 PLN	889,89
1 UAH	329,19

Тэмпы інфляцыі

У параўнаньні зь іншымі краінамі

Афіцыйны курс даляра ЗША на 2 студзеня 2009 году складаў 2650 беларускіх рублёў. Без уліку дэнамінацыяў 1994 і 2000 гадоў курс роўны 26 500 000 рублёў.

Па ступені абясцэненьня нацыянальнай валюты да амэрыканскага даляра па стане на 2008 год Беларусь зьяўлася лідэрам сярод краін былога СССР. За Беларусьсю ў першай пяцёрцы разьмясьціліся Туркмэністан — 7 125 000, Грузія — 1 652 500, Узбэкістан — 1 377 730 і Ўкраіна — 748 680.

Адзнаку 1 млн беларускіх рублёў (без уліку дэнамінацыяў) курс даляра дасягнуў 17 сьнежня 1998 году, 5 млн — 11 траўня 2000 году, 10 млн — 12 верасьня 2000 году, 15 млн — 26 кастрычніка 2001 году, 20 млн — 3 красавіка 2003 году, 21 млн — 16 верасьня 2003 году.

У параўнаньні з далярам

Дынаміка зьмены кошту 1 амэрыканскага даляра.

Дата	беларускіх рублёў
02.01.1996	11 500
02.01.1997	15 500
02.01.1998	30 740
02.01.1999	107 000
02.01.2000	320 (пасьля дэнамінацыі ў 1000 разоў)
02.01.2001	1180
02.01.2002	1580
02.01.2003	1920
02.01.2004	2156
02.01.2005	2170
02.01.2006	2152
02.01.2007	2140
02.01.2008	2150
02.01.2009	2650

Банкноты

Банкноты беларускага рубля маюць 10 элемэнтаў абароны:

1. вадзяны знак;
2. ахоўная ніць;
3. сумяшчальны відарыс;
4. мэталаграфскі друк;
5. супрацькапіявальная сетка;
6. мікратэкст;
7. метка для людзей з аслабленым зрокам;
8. бясфарбнае цісьненьне;
9. люмінесцэнцыя ва ўльтрафіялетавых прамянях;
10. схаваны шматколерны вобраз.

1992 году

Асноўны артыкул: Разьліковыя білеты Нацыянальнага Банка Беларусі ўзору 1992 году

2000 году

Сэрыя 2000 [1]
Выява		Намінал	Памер	Колер	Авэрс	Рэвэрс	Дата друку	Увод у зварот	Выхад са звароту
		1 рубель	110 x 60 мм	Зялёны	Нацыянальная акадэмія навук Беларусі	Вялікая выява ліку 1	2000	1 студзеня 2000	1 студзеня 2004
		5 рублёў		Сьветла-чырвоны	Траецкае прадмесьце	Вялікая выява ліку 5			1 ліпеня 2005
		10 рублёў		Сьветла-фіялетавы	Стары будынак Нацыянальнай бібліятэкі Беларусі	Вялікая выява ліку 10
		20 рублёў	150 x 69 мм	Аліўкава-жоўты	Нацыянальны банк Беларусі	Нацыянальны банк Беларусі
		50 рублёў		Аранжава-чырвоны	Холмская брама Берасьцейскай крэпасьці	Мэмарыял Берасьцейская крэпасьць
		100 рублёў		Лёгкі зялёны	Нацыянальны Акадэмічны тэатар опэры і балета Рэспублікі Беларусь	Сцэна з балета «Выбраньніца»
		500 рублёў	150 x 74 мм	Лёгкі карычневы	Рэспубліканскі палац культуры прафзьвязаў у Менску	Скульптуры, умацаваныя на франтоне будынка
		1000 рублёў		Лёгкі блакітны	Нацыянальны мастацкі музэй Рэспублікі Беларусь	Фрагмэнт карціны І. Хруцкага «Партрэт жонкі з кветкамі і садавінай»
		5000 рублёў		Лёгкі фіялетавы	Палац спорту ў Менску	Спорткомплекс «Раўбічы»
		10 000 рублёў		Ружовы	Панарама Віцебску	Летні амфітэатар у Віцебску		16 красавіка 2001
		20 000 рублёў		Шэры	Палац Румянцавых-Паскевічаў у Гомлі	Гомель.		2002
		50 000 рублёў		Нябесны блакітны	Мірскі замак, Гарадзенская вобласьць	Дэкарацыі замка		20 сьнежня 2002
		100 000 рублёў		Аранжавы	Нясьвіскі замак	Фрагмэнт малюнка Напалеона Орды «Замак у Нясьвіжы»		15 ліпеня 2005
		200 000 рублёў	150 x 74 мм	Зялёна-шэры	Магілёўскі абласны мастацкі музэй імя Паўла Масьленікава	Калаж з дэкаратыўных элементаў будынка музэя	12 сакавіка 2012
якасьць выяваў — 0,7 піксэла на мілімэтар.

Цікавыя факты

Своеасаблівы выпадак дзьвюхмоўя прадстаўляе сабой банкнота вартасьцю 500 рублёў узору 1992 году.

Службовыя надпісы на банкноце выкананыя на беларускай мове. На авэрсе банкноты намаляваная плошча Перамогі ў Менску разам зь першымі двума словамі лёзунгу на расейскай мове «Подвиг народа бессмертен» («Подзьвіг народа несьмяротны»), выкладзенага на адным з паўкруглых будынкаў, якія разьмяшчаюцца вакол плошчы, і што зьяўляецца адной зь «візытных картак» Менску. Газэта «Гарадзенскі кірмаш», якая паведаміла пра дадзены факт у адным зь ліпеньскіх нумароў 1994 году, адзначыла, што дзякуючы гэтаму дзьвюхмоўю банкнота хутка ператвараецца ў каштоўны экспанат баністычных калекцыяў.

Вонкавыя спасылкі

•  Беларускі рубель — сховішча мультымэдыйных матэрыялаў
• Нацыянальны Банк Беларусі
• Праект Закону «Аб грашова-крэдытнай сыстэме Беларусі» на сайце Аб'яднанае Грамадзянскае Партыі
• IЗРОЙ Беларускi нумiзматычны партал
• Васіль Сямашка, 15 лет назад в Беларуси появились приденежные купоны^(рас.)
• БелаПАН, Беларусь — лидер по степени обесценения национальной валюты к доллару^(рас.)