Брагін

Брагін
Герб Брагіна
Першыя згадкі:	1147
Вобласьць:	Гомельская
Раён:	Брагінскі
Насельніцтва:	3954 (2009)
Часавы пас:	UTC+2
Тэлефонны код:	+375 2344
Паштовы індэкс:	247630–247632
Геаграфічныя каардынаты:	51°47′ пн. ш. 30°16′ у. д.
Брагін на мапе Беларусі Брагін

Бра́гін — колішняе места, цяпер мястэчка ў Гомельскай вобласьці, на беразе рэчкі Брагінка. Адміністрацыйны цэнтар Брагінскага раёну. Насельніцтва 3954 чал. (2009).

Знаходзіцца за 119 км на паўднёвы захад ад Гомелю, за 357 км ад Менску, за 28 км ад чыгуначнай станцыі Хойнікі. Аўтамабільныя дарогі злучаюць мястэчка з Хойнікамі, Рэчыцай, Лоевам, Камарынам.

Этымалёгія назвы

На думку навукоўцаў, назва мястэчка паходзіць ад асабістага імя або прозьвішча Брага (мянушка ад распаўсюджанага ў старажытнай Русі хмельнага напоя брагі).

Таксама існуе народнае паданьне пра паходжаньне назвы мястэчка, зьвязанае з багністым характарам мясцовасьці. Яно апавядае пра двух братоў, якія некалі заснавалі гэты населены пункт. Калі адзін зь іх патрапіў у багну, то другі, ня маючы магчымасьці выратаваць яго і выцягнуць з балота, у роспачы крыкнуў «Бра-а-а, гі-нь!».

Гісторыя

• 1147: першы ўспамін у Іпацьеўскім летапісе, горад Кіеўскага княства.
• 1241/42: спусташэньне Брагіна Ардой.
• 1360-я—1370-я: у складзе Вялікага Княства Літоўскага, цэнтар воласьці; належаў вялікаму князю.
• XV—XVII стст.: на месцы старажытнага дзядзінца, на пясковым пагорку сярод балот, на правым беразе рэчкі Брагінка, пры ўпадзеньні ў яе ручая, існаваў Брагінскі замак.
• 1506: праз Брагін прайшлі крымскія татары.
• 1509: вялікі князь пацьвердзіў князю М. В. Збараскаму права на пажыцьцёвае валоданьне Брагінскай воласьцю.
• 1511: вялікі князь выдаў грамату, паводле якой жыхары Брагіну мелі права плаціць падаткі непасрэдна ў дзяржаўны скарб.
• 1535: у час вайны Вялікага Княства Літоўскага з Маскоўскай дзяржавай (1534—1537) Брагін спаліла маскоўскае войска.
• 1569: згодна з умовамі Люблінскай уніі Брагінская воласьць як частка Кіеўскага ваяводзтва ўвайшла ў склад Каралеўства Польскага.
• травень 1574: перайшоў да князёў Вішнявецкіх, якія стварылі ў Брагінскім замку сваю рэзыдэнцыю і прывялі яго ў належны стан.
• 1601—1603: у Брагіне пры двары А. Вішнявецкі знаходзіўся Дзьмітры-Самазванец І.
• 1648: у антыфэўдальную вайну (1648—1651) жыхары Брагіна адчынілі замкавую браму перад войскам Б. Хмяльніцкага, якім кіраваў палкоўнік Нябаба і Хвясько; брагінцы і сяляне навакольных вёсак утварылі полк, які выступіў пад кіраўніцтвам казацкага галавы Магеры. За здраду места разбурыла войска Рэчы Паспалітай; замак больш не аднаўляўся, на ягоным месцы ўзьнік гаспадарчы двор Вішнявецкіх.
• 1744: спадчына Вішнявецкіх, у тым ліку і Брагін, адышла да Агінскіх, Замойскіх, потым Плятараў, Пшаздзецкіх (Праздзецкіх), Бжастоўскіх і Вяльгорскіх.
• XVII—XVIII стст.: у Брагіне і побач зь ім існавалі базылянскія жаночы і мужчынскія кляштары.
• 1770-я: у месьце дзейнічала місія езуітаў з касьцёлам.
• 1793: у выніку другога падзелу Рэчы Паспалітай Абодвух Народаў апынуўся ў складзе Расейскай імпэрыі; валоданьне Ракіцкіх.
• 1860: у мястэчку было 260 двароў; дзейнічалі 2 цэрквы, касьцёл; праводзілася 2 кірмашы.
• 1873: уласнасьць А. Канопліна, купца 1-й гільдыі.
• 1897: у Брагіне існавалі валасная ўправа, 3 царквы, капліца, 4 габрэйскія малітоўныя дамы, царкоўнапрыходзкая школа, народная вучэльня, паштова-тэлеграфнае аддзяленьне, хлебазапасны магазын, млын, броварня, 6 крупадзёрак, 3 маслабойні, 5 гарбарняў, 5 цагельных прадпрыемстваў, 82 крамы, 2 заезныя дамы; штотыднёва праводзіліся базары, 2 разы на год адбываліся кірмашы.
• 1 студзеня 1919: згодна з пастановай І зьезду КП(б) Беларусі ўваходзіў у склад Беларускай ССР, аднак 16 студзеня Масква адабрала Брагін разам зь іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі ў склад РСФСР; цэнтар воласьці Гомельскай губэрні.
• 18 сьнежня 1926: вярнуўся ў БССР, цэнтар раёну.
• 27 верасьня 1938: атрымаў афіцыйны статус гарадзкога пасёлку.
• 1986: у выніку катастрофы на Чарнобыльскай АЭС апынуўся ў зоне радыяктыўнага забруджваньня.

Геаграфія

Каля Брагіна ёсьць паклады жалезьняку, гліны і суглінкаў.

Насельніцтва

• 1860 — 2628 чал.
• 1897 — 4519 чал.
• 1969 — 3,6 тыс. чал.
• 2004 — 3,6 тыс. чал.
• 2006 — 3,7 тыс. чал.
• 2008 — 3,7 тыс. чал.
• 2009 — 3954 (перапіс)

Інфраструктура

У Брагіне функцыянуюць вэтэрынарная лякарня, аптэка, музычная школа, гістарычны музэй з мастацкай галерэяй, бібліятэкі, дом культуры, лякарня, пошта, гідрамэтэастанцыя.

Мэдыі

Вядзецца радыёвяшчаньне, выходзіць газэта «Маяк Палесься».

Забудова

Сучасны Брагін плянавальна складзены зь сеткі кварталаў, выцягнутых уздоўж ракі. Асноўныя адміністрацыйныя і гандлёвыя будынкі сканцэнтраваныя вакол плошчы. У цэнтральнай частцы разьмешчаныя 2-, 4- і 5-павярховыя жылыя дамы. Астатняя забудова пераважна аднапавярховая, драўляная.

Эканоміка

Прадпрыемствы харчовай прамысловасьці, мэтэастанцыя.

Турыстычная інфармацыя

Дзейнічае гістарычна-этнаграфічны музэй (з 1987).

Страчаная спадчына

• Замак (XIV—XVIII стст.).
• Касьцёл і кляштар езуітаў (XVIII ст.).
• Манастыр Дабравешчаньня Прасьв. Багародзіцы (1609).
• Манастыр Праабражэньня Гасподняга (XVIII ст.).
• Царква Нараджэньня Божай Маці (1790).
• Царква Сьв. Мікалая (XVII ст.).
• Царква Сьв. Тройцы (1786).

Вядомыя асобы

• Сяргей Палуян (1890—1910) — беларускі публіцыст, празаік і літаратуразнавец пач. ХХ ст.

Літаратура

• Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя. У 3 т. / рэд. Г. П. Пашкоў і інш. Т. 1: Абаленскі — Кадэнцыя. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2005. — 684 с.: іл. ISBN 985-11-0314-4.
• Брагін // Нашы гарады: грамадска-палітычнае даведачнае выданне / У. А. Малішэўскі, П. М. Пабока. — Мн.: Народная асвета, 1991. — 303 с.: фота. — ISBN 5-341-00240-7.
• Brahin // Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich. Tom I: Aa — Dereneczna. — Warszawa, 1880. S. 348
• Брагин // Туристская энциклопедия Беларуси / редкол. Г. П. Пашков [и др.]; под общ. ред. И. И. Пирожника. — Мн., 2007.— 648 с. ISBN 978-985-11-0384-9.
• Брагин // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона. Санкт-Петербург, 1890—1907.

Вонкавыя спасылкі

• мяст. Брагін на Radzima.org