Бярэзіна
Зьвесткі зь Вікіпэдыі — вольнай энцыкляпэдыі.
| Рака | |
| Бярэзіна | |
 |
|
| Рака Бярэзіна | |
| Агульныя зьвесткі | |
| Выток | каля г. Докшыцы |
| Вусьце | Дняпро |
| Краіны басэйну | Беларусь |
| Даўжыня | 613 км |
| Сярэднегадавы сьцёк | 142 м³/с |
| Плошча басэйну | 24,5 тыс. км² |
| Нахіл воднай паверхні | 0,11 ‰ |
| Месцазнаходжаньне | |
 |
|
Бярэ́зіна — рака ў Віцебскай, Менскай, Магілёўскай і Гомельскай абласьцях Беларусі, правы прыток Дняпра. Даўжыня 613 км. Плошча вадазбору 24,5 тыс. км². Сярэднярочны расход вады ў вусьці 142 м³/с. Агульнае падзеньне 69 м. Сярэдні нахіл воднай паверхні 0,11 ‰.
Зьмест |
[рэдагаваць] Асноўныя прытокі
- Праваруч: Гайна (даўжыня 93 км), Пліса, Вуша (даўжыня 89 км), Вуса, Сьвіслач (даўжыня 257 км).
- Леваруч: Сха (даўжыня 93 км), Бобр (даўжыня 124 км), Клява (даўжыня 80 км), Ольса (даўжыня 92 км), Ала (даўжыня 116 км).
[рэдагаваць] На рацэ
- Месты: Барысаў, Бярэзань, Бабруйск, Сьветлагорск.
- Зоны адпачынку:
-дзяржаўнага значэньня — Бярэзань і Асіповічы.
-мясцовага значэньня — Дрозьдзіна, Прырэчча і інш.
- Курорты: Бабруйск і Горваль.
- Вадасховішчы: Заслаўскае вадасховішча, каскад вадасховішчаў — Крыніца, Дразды, Чыжоўскае, Асіповіцкае вадасховішчы.
[рэдагаваць] Агульныя зьвесткі
Пачынаецца на паўднёвым захадзе ад места Докшыцы. Асаблівасьць воднага рэжыму Бярэзіны — высокія паводкі позьняй восеньню і іх спад у пэрыяд ледаставу. Значная прыродная зарэгуляванасьць сьцёку.
Агульная даўжыня рачной сыстэмы Бярэзіны (425 рэчак) 8490 км, шчыльнасьць рачной сеткі 0,35 км/км². Паводле будовы даліны, рэчышча і ўмоваў працяканьня Бярэзіна падзяляецца на 3 дзялянкі: высокая (ад вытоку да вусьця Гайны, 168 км), сярэдняя (паміж вусьцямі Гайны і Сьвіслачы, 205 км), нізкая (ад упадзеньня Сьвіслачы да вусьця 240 км).
Веснавое разводзьдзе звычайна праходзіць адной, пры зацяглым сьнегараставаньні — некалькімі хвалямі. Пад′ём узроўню (працягласьць 20—30 дзён) пачынаецца зь сярэдзіны сакавіка; сярэдняя вышыня 2,3—3,4 м над межанным узроўнем, найвялікшая 4,8 м (у нізоўі). Прабег хвалі разводзьдзя ад вытоку да вусьця на працягу 8 дзён. Спад узроўню ў вярхоўі 30—40 дзён, у нізкай пляні да 2 месяцаў. Замярзае Бярэзіна ў 1-й палове сьнежня, крыгалом пачынаецца ў канцы сакавіка. Найвялікшая таўшчыня лёду 30—60 см (канец лютага — пачатак сакавіка). Веснавы ледаход 4—7 дзён. Сярэдняя тэмпэратура вады ўлетку 18—20 °С. Рочны сьцёк завіслых наносаў каля Барысава 7,2 тыс. т.
[рэдагаваць] Высокая плынь
У высокай плыні рака цячэ праз Бярэзінскі біясфэрны запаведнік, перасякае азёры Медзазол і Пялік. Каналізаваныя 12,8 км рэчышча ў вярхоўі. Даліна невыразная, амаль на ўсім працягу зьліваецца з прылеглай забалочанай і аблесенай мясцовасьцю. Абалона забалочаная, купістая, шырынёй 2—3 км, у асобных месцах звужаецца да 0,5 або пашыраецца да 6 км. У разводзьдзе затапляецца на глыбіню 0,3—1,8 м, часам да 3 м. Рэчышча моцназьвілістае, багатае пратокамі і невялікімі пясчанымі выспамі. Шырыня ракі 15—20 м, найвялікшая 60 м. Берагі нізкія (да 0,5 м), на асобных дзялянках стромкія (вышыня да 1,5 м), пясковыя, забалочаныя.
[рэдагаваць] Сярэдняя плынь
У сярэдняй плыні даліна выразная, трапэцападобная, шырыня яе 2—3 км, месцамі — да 1 км. Схілы спадзістыя і ўмерана стромкія, месцамі абрывістыя (вышыня 10—35 м), парэзаныя ярамі і далінамі прытокаў, пад лесам і хмызьняком. Каля падэшвы схілаў багата выйсьцяў грунтавых водаў. Абалона да вусьця Бабра левабярэжная, ніжэй двухбаковая, шырынёй 1,5—2 км, хмызьнякова-лугавая. У разводзьдзе затапляецца на глыбіню 0,5—3 м, тэрмінам ад 10—20 дзён да 1,5—2 месяцаў. Рэчышча зьвілістае, разгалінаванае. Шырыня ракі 60—80 м, найвялікшая 100—300 м. Берагі стромкія, вышынёй 1—2 м.
[рэдагаваць] Нізкая плынь
У нізкай плыні да вусьця даліна пераважна трапэцападобная, шырынёй 2—8 км, месцамі звужаецца да 0,3—0,5 км. Схілы стромкія, вышынёй 6—15 м, месцамі 20—25 м, парэзаныя ярамі і далінамі прытокаў. Абалона вельмі забалочаная, купістая, пераважна левабярэжная, радзей двухбаковая; шырыня яе 1,5—5 км. У разводзьдзе затапляецца на глыбіню 0,2—3,5 м тэрмінам да 1,5 месяца. Рэчышча зьвілістае, шмат плаўных лукавінаў, адмелінаў, затокаў, рукавоў, старыцаў і абалонавых азёраў. Шырыня ракі 80—130 м. Берагі ад спадзістых да абрывістых, вышынёй ад 1—2 м да 15 м.
[рэдагаваць] Рэльеф
Басэйн Бярэзіны разьмешчаны на паўднёва-ўсходнім схіле Беларускай грады, якая зьяўляецца водападзелам паміж Балтыйскім і Чорным морамі. На поўначы ён мяжуе з басэйнам ракі Заходняя Дзьвіна, на захадзе, усходзе і поўдні – адпаведна з басэйнамі рэчак Пціч, Друць і Прыпяць. Найвялікшая даўжыня басэйну 320 км, сярэдняя шырыня — 77 км. У высокай плыні рака Бярэзіна перасякае Верхнебярэзінскую нізіну з марэннымі й дзюнавымі грудамі, што ўзвышаюцца на 10—15 м. Значную частку басэйну займае плоскахвалістая Цэнтральнабярэзінская раўніна (сярэдняя вышыня 150—180 м), дзе сустракаюцца дзялянкі марэнавых градаў вышынёй 20—30 м. У нізкай плыні Цэнтральнабярэзінская раўніна плыўна пераходзіць у забалочаную нізіну Гомельскага Палесься (сярэдняя вышыня 140—160 м) зь невялікімі пяшчанымі падвышэньнямі і неглыбокімі праточнымі лагчынамі. Тут знаходзіцца найніжэйшае (118 м над узроўнем мора) месца вадазбору. Найбольш прыпаднятая паўночна-заходняя частка вадазбору знаходзіцца на ўсходніх схілах моцна падзеленага Менскага ўзвышша з адноснымі вышынямі асобных грудоў да 80—100 м.
[рэдагаваць] Расьліннасьць
Значная частка басэйну (каля 35 %) занятая ляснымі масівамі. Вялікія лясныя масівы засяроджаныя ў верхняй частцы вадазбору (Бярэзінскі біясфэрны запаведнік), у басэйнах прытокаў рэчак Гайна, Ольса, Ала і ў нізоўях ракі Сьвіслач. Пераважаюць хвоя, елка, у далінах нярэдкія абалонавыя дубровы і асінава-бярозавыя гаі.
[рэдагаваць] Жывёльны сьвет
-каштоўныя віды — судак, мінога, галавень, падуст, сом, мянтуз.
[рэдагаваць] Гаспадарчая дзейнасьць
Суднаходства ад вёскі Броды Барысаўскага раёну (494 км ад вусьця). Лесасплаў. Выкарыстоўваецца як водапрыёмнік мэліярацыйных каналаў.
На вадазборы праведзеныя мэліярацыйныя працы. Па стане на 01.01.2006 р. мэліяраваныя каля 16% плошчы басэйну, здадзеныя ў эксплуатацыю каля 15700 км адкрытай асушальнай сеткі каналаў. Найбольш схільнымі да мэліярацыйных пераўтварэньняў зьяўляюцца вадазборы наступных прытокаў: Поня (29%), Пліса (27%), Ала (18%), Сьведзь (30%), Ведрыч (25%).[1]
[рэдагаваць] Крыніцы
- ^ Гідрамэтцэнтар Беларусі(рас.)
[рэдагаваць] Літаратура
- Блакiтная кнiга Беларусi: Энцыкл. / БелЭн; Рэдкал.: Н. А. Дзiсько i iнш. — Мн.: БелЭн, 1994.
- Ресурсы поверхностных вод СССР. Описание рек и озёр и расчёты основных характеристик их режима. Т. 5. Белоруссия и Верхнее Поднепровье. Ч. 1—2. — Л., 1971.
- Природа Белоруссии: Попул. энцикл. / БелСЭ; Редкол.: И.П. Шамякин (гл. ред.) и др. — Мн.: БелСЭ, 1986. — 599 с., 40 л. ил.
- Государственный водный кадастр: Водные ресурсы, их использование и качество вод (за 2004 год) / М-во природных ресурсов и охраны окружающей среды. — Мн., 2005. — 135 с.
