Бярэзіна
| Рака | |
| Бярэзіна | |
 |
|
| Бярэзіна каля Асіповічаў | |
| Агульныя зьвесткі | |
| Выток | каля м. Докшыцы |
| Вусьце | Дняпро |
| Краіны басэйну | Беларусь |
| Даўжыня | 613 км |
| Сярэднегадавы сьцёк | 142 м³/с |
| Плошча басэйну | 24,5 тыс. км² |
| Нахіл воднай паверхні | 0,11 ‰ |
| Месцазнаходжаньне | |
 |
|
 Галерэя здымкаў у Вікісховішчы |
|
Бярэ́зіна — рака ў Віцебскай, Менскай, Магілёўскай і Гомельскай абласьцях Беларусі, правы прыток Дняпра. Даўжыня 613 км. Плошча вадазбору 24,5 тыс. км². Выдатак вады ў вусьці 142 м³/с. Агульнае падзеньне 69 м. Сярэдні нахіл воднай паверхні 0,11 ‰.
Зьмест |
Асноўныя прытокі [рэдагаваць]
- Праваруч: Гулянка (даўжыня 10 км), Асовіна (даўжыня 6 км), Гайна (даўжыня 93 км), Пліса (даўжыня 64 км), Чапа (даўжыня 10 км), Вуша (даўжыня 89 км), Вуса (даўжыня 55 км), Каменка (даўжыня 19 км), Сьвіслач (даўжыня 257 км), Капчанка (даўжыня 11 км), Ваўчанка (даўжыня 37,5 км), Рудзянка (даўжыня 30 км), Жардзянка (даўжыня 25 км)
- Леваруч: Астраўлянка (даўжыня 9 км), Сха (даўжыня 93 км), Бобр (даўжыня 124 км), Клява (даўжыня 80 км), Крапівенка (даўжыня 14 км), Жалінка (даўжыня 6 км), Ольса (даўжыня 92 км), Ала (даўжыня 116 км)
На рацэ [рэдагаваць]
- Месты: Барысаў, Бярэзань, Бабруйск, Сьветлагорск
- Зоны адпачынку:
- дзяржаўнага значэньня — Бярэзань і Асіповічы
- мясцовага значэньня — Дрозьдзіна, Прырэчча і інш.
- Курорты: Бабруйск і Горваль
- Вадасховішчы: Заслаўскае вадасховішча, каскад вадасховішчаў — Крыніца, Дразды, Чыжоўскае, Асіповіцкае вадасховішчы
Агульныя зьвесткі [рэдагаваць]
Пачынаецца на паўднёвым захадзе ад места Докшыцы. Агульная даўжыня рачной сыстэмы (425 рэчак) 8490 км, шчыльнасьць рачной сеткі 0,35 км/км². Паводле будовы даліны, рэчышча і ўмоваў працяканьня падзяляецца на 3 дзялянкі: высокая (ад вытоку да вусьця Гайны, 168 км), сярэдняя (паміж вусьцямі Гайны і Сьвіслачы, 205 км), нізкая (ад упадзеньня Сьвіслачы да вусьця 240 км).
Асаблівасьць воднага рэжыму — высокія паводкі позна ўвосень і іхны спад у пэрыяд ледаставу. Значная прыродная зарэгуляванасьць сьцёку. Веснавое разводзьдзе звычайна праходзіць адной, пры зацяглым сьнегараставаньні — некалькімі хвалямі. Пад′ём узроўню (працягласьць 20—30 дзён) пачынаецца зь сярэдзіны сакавіка; сярэдняя вышыня 2,3—3,4 м над межанным узроўнем, найбольшая 4,8 м (у нізоўі). Прабег хвалі разводзьдзя ад вытоку да вусьця на працягу 8 дзён. Спад узроўню ў вярхоўі 30—40 дзён, у нізкай плыні да 2 месяцаў. Замярзае ў 1-й палове сьнежня, крыгалом пачынаецца ў канцы сакавіка. Найбольшая таўшчыня лёду 30—60 см (канец лютага — пачатак сакавіка). Веснавы ледаход 4—7 дзён. Сярэдняя тэмпэратура вады ўлетку 18—20 °С. Сярэдні сьцёк завіслых наносаў каля Барысава 7,2 тыс. т.
Высокая плынь [рэдагаваць]
У высокай плыні цячэ празь Бярэзінскі біясфэрны запаведнік, перасякае азёры Медзазол і Пялік. Мае 12,8 км каналізаванага рэчышча ў вярхоўі. Даліна невыразная, амаль на ўсім працягу зьліваецца з прылеглай забалочанай і аблесенай мясцовасьцю. Абалона забалочаная, купістая, шырынёй 2—3 км, у асобных месцах звужаецца да 0,5 або пашыраецца да 6 км. У разводзьдзе затапляецца на глыбіню 0,3—1,8 м, часам да 3 м. Рэчышча моцназьвілістае, багатае пратокамі і невялікімі пясковымі выспамі. Шырыня ракі 15—20 м, найбольшая 60 м. Берагі нізкія (да 0,5 м), на асобных дзялянках стромкія (вышыня да 1,5 м), пясковыя, забалочаныя.
Сярэдняя плынь [рэдагаваць]
У сярэдняй плыні даліна выразная, трапэцападобная, шырыня яе 2—3 км, месцамі — да 1 км. Схілы спадзістыя і ўмерана стромкія, месцамі абрывістыя (вышыня 10—35 м), парэзаныя ярамі і далінамі прытокаў, пад лесам і хмызьняком. Каля падэшвы схілаў багата выйсьцяў грунтавых водаў. Абалона да вусьця Бабра левабярэжная, ніжэй двухбаковая, шырынёй 1,5—2 км, хмызьнякова-лугавая. У разводзьдзе затапляецца на глыбіню 0,5—3 м, тэрмінам ад 10—20 дзён да 1,5—2 месяцаў. Рэчышча зьвілістае, разгалінаванае. Шырыня ракі 60—80 м, найбольшая 100—300 м. Берагі стромкія, вышынёй 1—2 м.
Нізкая плынь [рэдагаваць]
У нізкай плыні да вусьця даліна пераважна трапэцападобная, шырынёй 2—8 км, месцамі звужаецца да 0,3—0,5 км. Схілы стромкія, вышынёй 6—15 м, месцамі 20—25 м, парэзаныя ярамі і далінамі прытокаў. Абалона вельмі забалочаная, купістая, пераважна левабярэжная, радзей двухбаковая; шырыня яе 1,5—5 км. У разводзьдзе затапляецца на глыбіню 0,2—3,5 м тэрмінам да 1,5 месяца. Рэчышча зьвілістае, шмат плаўных лукавінаў, адмелінаў, затокаў, рукавоў, старыцаў і абалонавых азёраў. Шырыня ракі 80—130 м. Берагі ад спадзістых да абрывістых, вышынёй ад 1—2 м да 15 м[1].
Рэльеф [рэдагаваць]
Вадазбор на паўднёва-ўсходнім схіле Беларускай грады, якая зьяўляецца водападзелам паміж Балтыйскім і Чорным морамі. На поўначы мяжуе з басэйнам ракі Дзьвіна, на захадзе, усходзе і поўдні — адпаведна з басэйнамі рэчак Пціч, Друць і Прыпяць. Найбольшая даўжыня басэйну 320 км, сярэдняя шырыня — 77 км. У высокай плыні перасякае Верхнебярэзінскую нізіну з марэннымі й дзюнавымі грудамі, што ўзвышаюцца на 10—15 м. Значную частку басэйну займае плоскахвалістая Цэнтральнабярэзінская раўніна (сярэдняя вышыня 150—180 м), дзе сустракаюцца дзялянкі марэнавых градаў вышынёй 20—30 м. У нізкай плыні Цэнтральнабярэзінская раўніна плыўна пераходзіць у забалочаную нізіну Гомельскага Палесься (сярэдняя вышыня 140—160 м) зь невялікімі пясковымі падвышэньнямі і неглыбокімі праточнымі лагчынамі. Тут знаходзіцца найніжэйшае (118 м над узроўнем мора) месца вадазбору. Найбольш прыпаднятая паўночна-заходняя частка вадазбору знаходзіцца на ўсходніх схілах моцна падзеленага Менскага ўзвышша з адноснымі вышынямі асобных узгоркаў да 80—100 м.
Расьліннасьць [рэдагаваць]
Значную частку басэйну (каля 35%) займаюць лясныя масівы. Вялікія масівы засяроджваюцца ў верхняй частцы вадазбору (Бярэзінскі біясфэрны запаведнік), у басэйнах прытокаў рэчак Гайна, Ольса, Ала і ў нізоўях ракі Сьвіслач. Пераважаюць хвоя, елка, у далінах нярэдка сустракаюцца абалонавыя дубровы і асінава-бярозавыя гаі.
Жывёльны сьвет [рэдагаваць]
Гаспадарчая дзейнасьць [рэдагаваць]
Суднаходства ад вёскі Броды Барысаўскага раёну (494 км ад вусьця). Лесасплаў. Выкарыстоўваецца як водапрыёмнік мэліярацыйных каналаў.
На вадазборы праводзіліся мэліярацыйныя працы. На 1 студзеня 2006 мэліяраваныя каля 16% плошчы басэйну, здадзеныя ў эксплюатацыю каля 15 700 км адкрытай асушальнай сеткі каналаў. Найбольш схільнымі да мэліярацыйных пераўтварэньняў зьяўляюцца вадазборы наступных прытокаў: Поня (29%), Пліса (27%), Ала (18%), Сьведзь (30%), Ведрыч (25%)[2].
Крыніцы [рэдагаваць]
- ^ Блакiтная кнiга Беларусi: энцыкл. / Рэдкал.: Н. А. Дзісько, М. М. Курловіч, Я. В. Малашэвіч і інш.; Маст. В. Г. Загародні. — Мн.: БелЭн, 1994.
- ^ Гідрамэтцэнтар Беларусі(рас.)
Літаратура [рэдагаваць]
- Блакiтная кнiга Беларусi: энцыкл. / Рэдкал.: Н. А. Дзісько, М. М. Курловіч, Я. В. Малашэвіч і інш.; Маст. В. Г. Загародні. — Мн.: БелЭн, 1994. — 415 с. ISBN 5-85700-133-1.
- Ресурсы поверхностных вод СССР. Описание рек и озёр и расчёты основных характеристик их режима. Т. 5. Белоруссия и Верхнее Поднепровье. Ч. 1—2. — Л., 1971.
- Природа Белоруссии: Попул. энцикл. / БелСЭ; Редкол.: И. П. Шамякин (гл. ред.) и др. — Мн.: БелСЭ, 1986. — 599 с., 40 л. ил.
- Государственный водный кадастр: Водные ресурсы, их использование и качество вод (за 2004 год) / М-во природных ресурсов и охраны окружающей среды. — Мн., 2005. — 135 с.
Вонкавыя спасылкі [рэдагаваць]
Бярэзіна — сховішча мультымэдыйных матэрыялаў
