Вайна за Кастыльскую Спадчыну

Зьвесткі зь Вікіпэдыі — вольнай энцыкляпэдыі
Перайсьці да: навігацыі, пошуку

Вайна за Кастыльскую спадчыну (альбо Другая вайна за Кастыльскую спадчыну) адбылася ў 1475 - 1479 гг. паміж прэтэндэнтамі на кастыльскую карону па сьмерці Генрыха IV: Хуанай, празванай гішпанцамі Бельтранэхай і падтрыманай каралямі Партугаліі, Альфонсо ды Францыі, Людовікам XI з аднаго боку і Ізабэлай, падтрыманай яе мужам Фердынандам і часткай кастыльслага шляхецтва.

Перадумовы[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Генрых ІV ажаніўся на Жаане Партугальскай, дачцэ Альфонсо V ў 1455 годзе. Да гэтага моманта неаднаразова караля падазравалі ў гомасэксуялізме альбо ў тым, што ён быў імпатэнтам. Так ці іначай, але ўласных дзяцей, якія б былі яго прамымі спадкаемцамі, у караля не было. Неўзабаве Жаана займела каханка ў асобе Бэльтрана дэ Куэва. Калі ў 1462 годзе нарадзілася Хуана, прынцэса Кастыльская, яе паходжаньне адразу было пастаўлена пад сумнеў, і яна атрымала мянушку «Ля Бельтранэха» (па-гішпанску: «La Beltraneja»). Генрых абвясьціў свайго зводнага брата Альфонсо сваім спадкаемцам у 1464 годзе, але Альфонсо памёр ў 1468-ым. Тады Генрых назваў сваім спадкаемцам Ізабэлу, Альфонсаву сястру і сваю зводную сястру. Паводле Дамовы ў Лос Торос дэ Гісандо, заключанай паміж каралём і прынцэсай, яна магла выйсьці замуж толькі з каралеўскага дазволу.

У 1469 годзе, нягледзячы на дамову, Ізабэла пабралася шлюбам са спадкаемцам Арагонскае кароны, Фердынандам. У адказ на зламаньне ўмоў пагадненьня Генрых абвясьціў Хуану наступнае каралевай. У час гэтых падзеяў бацька Фердынанда, Ян II, кароль Арагона і Наварры, толькі скончыў вайну супраць бунтаўнічых каталянцаў і пачаў барацьбу з каралём Францыі, які, у сваю чаргу, стаў хаўрусьнікам супернікаў сына і нявесткі Яна ІІ.

Прэтэндэнты[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Хуана.
Ізабэла.

Адразу па сьмерці Генрыха IV ў 1474 годзе Ізабэла абвясьціла сябе каралевай Кастыліі. Фердынанд, яе муж, абвясьціў сябе каралём як апошні прадстаўнік дынастыі Трастамара па мыжчынскае лініі. Паводле ўмоў Сэгавійскага пагадненьня 1475 года Фердынад і Ізабэла абвясьцілі, што будуць караляваць супольна. Напачатку 1475 года, Хуана, карыстаючыся падтрымкай сваіх прыхільнікаў, таксама абвясьціла сябе каралевай. У гэты ж час яна выйшла замуж за свайго дзяцьку, караля Партугаліі, які дамагаўся вуніі паміж яго каронай ды Кастыліяй. Неўзабаве, аднак, гэты шлюб быў ануляваны Папам Рымскім з-за блізкага радзтва яго удзельнікаў.

Хуану падтрымала вялікароднае шляхецтва, якое прагнула слабое і нядзейснае манархіі, якая б была пад іх кантролем. Таксама Хуана мела падтрымку свайго мужа і караля Францыі, ворага караля Арагона. Малое шляхецтва і гарады падтрымалі Ізабэлу, якая абяцала стаць моцнай гаспадарыняй. Яна таксама мела падтрымку свайго мужа і сьвёкра, а таксама Бургундыі, даўнішняга ворага каралёў Францыі. Такім чынам Ізабэла мела на сваім баку магутны хаўрус малога шляхецтва ды гараджанаў.

Вайна[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Напачатку вайны ў руках Ізабэлы апынулася цэнтральная раўніна, якая ўключала ў сябе Таледа, Сьюдад Рэаль ды Бадахас, якія яна ўмацавала супраць магчымага партугальскага нападу. Цэнтар улады Хуаны быў у даліне ракі Дуэра ля гораду Тора, які сьцеражэ шляхі да Кастыліі. Аднак войскі Ізабэлы хутка пазбавілі Хуану кантроля над гэтымі шляхамі.

Ізабэла заключыла пакт супраць французаў з каралевай Навары Элеянорай. У 1476 годзе Людовік Францускі узяў у аблогу Фуэнтэраббія, жыцьцёва важны пункт на шляху францускіх жаўнераў да Гіпускоа, але пацярпеў паразу і мусіў адступіць. Альфонсо Партугальскі напаў на Кастылію пад штандартамі сваёй жонкі, але вайна склалася для яго беспасьпяхова, і ён таксама вымушаны быў адступіць пасьля паразы ў бітве пры Тора ў 1476 годзе.

Фердынанд і Ізабэла стварылі Санта Эрмандад (Santa Hermandad), у літаральным перакладзе Сьвятое Брацтва, пад кіраўніцтвам біскупа Картахены, каб патруляваць гарады і камуны, якія поўнасьцю іх падтрымлівалі. Ва Укклесе, у тым жа самым годзе, памёр Радрыга Манрыке, Вялікі Майстар Закону Сант'яга. Ізабэла пасьпешліва прыехала на месца пахаваньня, каб яе муж быў абвешчаны наступным Вялікім Майстрам, што і сталася, такім чынам павялічыўшы вайсковую моц будучых Каталіцкіх Манархаў.

У 1478 годзе Ізабэла ўстанавіла Гішпанскую Інквізыцыю ў Кастыліі, каб умацаваць сваю ўладу. Таксама яна паслала свае войскі на Канарскія выспы для ўсталяваньня кантролю над імі. Нягледзячы на тое, што ад пачатку вайны посьпех заўжды быў на яе баку, яе канчатковая перамога была замацаваная ў бітве пры Альбурэа. У 1479 годзе Фердынанд стаў каралём Арагона такім чынам зьвяршыўшы вунію двух найвялікшых каралеўстваў Гішпаніі.

Дамовай у Алькасовас паміж дзьвюма жанчынамі вайна была скончана ў тым жа годзе.