Вальтэр

Зьвесткі зь Вікіпэдыі — вольнай энцыкляпэдыі
Перайсьці да: навігацыі, пошуку
Вальтэр
франц. Voltaire
Atelier de Nicolas de Largillière, portrait de Voltaire, détail (musée Carnavalet) -002.jpg
Асабістыя зьвесткі
Імя пры нараджэньні Франсуа-Мары Аруэ
Псэўданімы Вальтэр
Нарадзіўся 21 лістапада 1694
Парыж
Памёр 30 траўня 1778
Парыж
Грамадзянства Францыя
Літаратурная дзейнасьць
Род дзейнасьці філёзаф, паэт, празаік, гісторык, публіцыст, праваабаронца
Напрамак Асьветніцтва, клясыцызм
Жанр філязоўская аповесьць, сатыра, памфлет, трагедыя

Вальтэ́р (21 лістапада 1694, Парыж30 траўня 1778, там жа; імя пры нараджэньні Франсуа-Мары Аруэ, фр. François Marie Arouet; Voltaire — анаграма «Arouet le j(eune)» — «Аруэ малодшы») — адзін з найбуйнейшых францускіх філёзафаў-асьветнікаў XVIII ст., паэт, празаік, сатырык, гісторык, публіцыст, праваабаронца; заснавальнік вальтэрыянства.

Біяграфія[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Сын (судзьдзі) чыноўніка Франсуа Мары Аруэ, Вальтэр вучыўся ў езуіцкім коледжы «латыні і ўсялякім дурасьцям», зь ініцыятывы бацькі быў прызначаны да прафэсіі юрыста, аднак упадабаў праву літаратуру; пачаў сваю літаратурную дзейнасьць у палацах арыстакратаў у якасьці паэта-нахлебніка; за сатырычныя вершаваньні ў адрас рэгента і яго дачкі патрапіў у Бастылію (куды потым быў адпраўлены ў другі раз, ужо за чужыя вершы); быў зьбіты дваранінам, якога абсьмяяў, жадаў выклікаць яго на дуэль, але з прычыны інтрыгі крыўдніка зноў апынуўся ў турме, быў вызвалены на ўмовах выезду за мяжу; зьехаў у Ангельшчыну, дзе пражыў тры гады (17261729), вывучаючы яе палітычны лад, навуку, філязофію і літаратуру.

Вярнуўшыся ў Францыю, Вальтэр апублікаваў свае ангельскія ўражаньні пад загалоўкам «Філязофскія лісты»; кніга была канфіскаваная (1734), выдавец паплаціўся Бастыліяй, а Вальтэр зьбег у Лятарынгію, дзе знайшоў прытулак у маркізы дзю Шатле (зь якой пражыў 15 гадоў). Быўшы абвінавачаны ў зьдзекаваньні над рэлігіяй (у паэме «Сьвецкі чалавек»), Вальтэр зноў зьбег, гэтым разам у Нідэрлянды.

У 1746 Вальтэр быў прызначаны прыдворным паэтам і гістарыёграфам, але, узбудзіўшы незадаволенасьць маркізы дэ Пампадур, парваў з дваром. Вечна падазраваемы ў палітычнай недабранадзейнасьці, не адчуваючы сябе ў Францыі ў бясьпецы, Вальтэр рушыў усьлед (1751) па запрашэньні прускага караля Фрыдрыха II, зь якім даўно (з 1736) знаходзіўся ў перапісцы, і пасяліўся ў Бэрліне (Патсдаме), але, выклікаўшы незадаволенасьць караля непрыстойнымі грашовымі спэкуляцыямі, а таксама сваркай з прэзыдэнтам Акадэміі Мапэрцюі (карыкатурна намаляваным Вальтэрам у «Дыятрыбу доктара Акакія»), быў змушаны пакінуць Прусію і пасяліўся ў Швайцарыі (1753). Тут ён купіў маёнтак каля Жэнэвы, пераназваўшы яго ва «Ўцешнае» (Delices), набыў затым яшчэ два маёнтка: Турнэ і — на мяжы з Францыяй — Фэрнэй (1758), дзе жыў амаль да самой сьмерці. Чалавек зараз багаты і суцэль незалежны, капіталіст, які ссуджваў грашыма арыстакратаў, землеўладальнік і ў той жа час уладальнік ткацкай і гадзіньнікавай майстэрняў, Вальтэр — «фэрнэйскі патрыярх» — мог зараз вольна і бязбоязна прадстаўляць сабой «грамадзкую думку», усемагутнае меркаваньне, супраць старога стагодзьдзя сацыяльна-палітычнага парадку, якое дажывала свой век.

Цытаты[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  • Усе рэлігіі звышнатуральнага пабудаваны на невуцтве і няведаньні.
  • Людзі не павінны наказвацца за сваі перакананьні.

Вонкавыя спасылкі[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Commons-logo.svg  Вальтэрсховішча мультымэдыйных матэрыялаў