Вальтэр

Вальтэр
фр. Voltaire
Асабістыя зьвесткі
Імя пры нараджэньні	François Marie Arouet
Псэўданімы	Вальтэр
Нарадзіўся	21 лістапада 1694, Парыж
Памёр	30 траўня 1778, Парыж
Літаратурная дзейнасьць
Род дзейнасьці	філёзаф, паэт, празаік, гісторык, публіцыст, праваабаронца
Напрамак	Асьветніцтва, клясыцызм
Жанр	філязоўская аповесьць, сатыра, памфлет, трагедыя

Вальтэр (па-француску: Voltaire; 21 лістапада 1694, Парыж — 30 траўня 1778, там жа; імя пры нараджэньні Франсуа-Мары Аруэ, фр. François Marie Arouet; Voltaire — анаграма «Arouet le j(eune)» — «Аруэ малодшы») — адзін з найбуйнейшых францускіх філёзафаў-асьветнікаў XVIII ст., паэт, празаік, сатырык, гісторык, публіцыст, праваабаронца; заснавальнік вальтэрыянства.

Біяграфія

Сын (судзьдзі) чыноўніка Франсуа Мары Аруэ, Вальтэр вучыўся ў езуіцкім коледжы «латыні і ўсялякім дурасьцям», зь ініцыятывы бацькі быў прызначаны да прафэсіі юрыста, аднак упадабаў праву літаратуру; пачаў сваю літаратурную дзейнасьць у палацах арыстакратаў у якасьці паэта-нахлебніка; за сатырычныя вершаваньні ў адрас рэгента і яго дачкі патрапіў у Бастылію (куды потым быў адпраўлены ў другі раз, ужо за чужыя вершы); быў зьбіты дваранінам, якога абсьмяяў, жадаў выклікаць яго на дуэль, але з прычыны інтрыгі крыўдніка зноў апынуўся ў турме, быў вызвалены на ўмовах выезду за мяжу; зьехаў у Ангельшчыну, дзе пражыў тры гады (1726—1729), вывучаючы яе палітычны лад, навуку, філязофію і літаратуру.

Вярнуўшыся ў Францыю, Вальтэр апублікаваў свае ангельскія ўражаньні пад загалоўкам «Філязофскія лісты»; кніга была канфіскаваная (1734), выдавец паплаціўся Бастыліяй, а Вальтэр зьбег у Лятарынгію, дзе знайшоў прытулак у маркізы дзю Шатле (зь якой пражыў 15 гадоў). Быўшы абвінавачаны ў зьдзекаваньні над рэлігіяй (у паэме «Сьвецкі чалавек»), Вальтэр зноў зьбег, гэтым разам у Нідэрлянды.

У 1746 Вальтэр быў прызначаны прыдворным паэтам і гістарыёграфам, але, узбудзіўшы незадаволенасьць маркізы дэ Пампадур, парваў з дваром. Вечна падазраваемы ў палітычнай недабранадзейнасьці, не адчуваючы сябе ў Францыі ў бясьпецы, Вальтэр рушыў усьлед (1751) па запрашэньні прускага караля Фрыдрыха II, зь якім даўно (з 1736) знаходзіўся ў перапісцы, і пасяліўся ў Бэрліне (Патсдаме), але, выклікаўшы незадаволенасьць караля непрыстойнымі грашовымі спэкуляцыямі, а таксама сваркай з прэзыдэнтам Акадэміі Мапэрцюі (карыкатурна намаляваным Вальтэрам у «Дыятрыбу доктара Акакія»), быў змушаны пакінуць Прусію і пасяліўся ў Швайцарыі (1753). Тут ён купіў маёнтак каля Жэнэвы, пераназваўшы яго ва «Ўцешнае» (Delices), набыў затым яшчэ два маёнтка: Турнэ і — на мяжы з Францыяй — Фэрнэй (1758), дзе жыў амаль да самой сьмерці. Чалавек зараз багаты і суцэль незалежны, капіталіст, які ссуджваў грашыма арыстакратаў, землеўладальнік і ў той жа час уладальнік ткацкай і гадзіньнікавай майстэрняў, Вальтэр — «фэрнэйскі патрыярх» — мог зараз вольна і бязбоязна прадстаўляць сабой «грамадзкую думку», усемагутнае меркаваньне, супраць старога стагодзьдзя сацыяльна-палітычнага парадку, якое дажывала свой век.

Цытаты

Усе рэлігіі звышнатуральнага пабудаваны на невуцтве і няведанні

Людзі не павінны наказвацца за сваі перакананні

Вонкавыя спасылкі

 Вальтэр — сховішча мультымэдыйных матэрыялаў