Валянсьен

	Валянсіен
	Valenciennes
Герб Валянсіену
Першыя згадкі:	693
Дэпартамэнт:	Нор
Рэгіён:	Нор-Па-дэ-Кале
Плошча:	13,84 км²
Насельніцтва:	42 656 (2008)
Часавы пас:; • летні час:	UTC+1; UTC+2
Геаграфічныя каардынаты:	50°21′29″ пн. ш. 3°31′24″ у. д. / 50.35806° пн. ш. 3.52333° у. д.Каардынаты: 50°21′29″ пн. ш. 3°31′24″ у. д. / 50.35806° пн. ш. 3.52333° у. д.
	Валянсіен на мапе Францыі Валянсіен
	Галерэя здымкаў у Wikimedia Commons
	http://www.valenciennes.fr/

Валянсіен (па-француску: Valenciennes, па-пікардзку: Valinsien, па-нідэрляндзку: Valencijn) — горад у Францыі, супрэфэктура дэпартамэнта Нор рэгіёна Нор-Па-дэ-Кале. Насельніцтва гораду складае 42 656 чалавек, паводле дедзеных на 2008 год.

Геаграфія [рэдагаваць]

Валянсіен разьмешчаны на беразе ракі Шэльда, у 52 кілямэтрах на пазднёвы-ўсход ад Лілю, і ў 200 кілямэтрах на паўночны-захад ад Парыжу.

Гісторыя [рэдагаваць]

Горад упершыню згадваецца ў 693 годзе ў адным з дакумэнтаў Хлёдвіга II. У 843 годзе па Вэрдэнскай дамове вызначаны статус Валянсіена як нэўтральнага горада паміж Нэйстрыей і Аўстразіі. У IX стагодзьдзі горад, як і ўсе навакольныя тэрыторыі, быў заваяваны нарманамі, а ў 923 годзе стаў часткай герцагства Ніжняя Лятарынгія, які ўваходзіў у склад Сьвятой Рымскай імпэрыі. Валянсіен хутка разьвіваўся, стаўшы цэнтрам адной з памежных марак імпэрыі.

У 1008 годзе па Эўропе пракацілася эпідэмія чумы. Паводле мясцовым паданьням Дзева Марыя ўстанавіла вакол Валянсіена кардон, які абараніў горад ад эпідэміі. З гэтага часу кожны год жыхары Валянсіену праходзяць па крузе працягласьцю 14 км вакол горада, гэтак званаму шляху Сьвятога кардона. У XIV стагодзьдзі Альбэрт Баварскі пабудаваў у горадзе Вежу Дадэн, у якой быў усталяваны звон, які да гэтага часу штодня б'е ў гонар Дзевы Марыі Сьвятога кардона.

У Сярэднявеччы Валянсіен быў квітнеючым цэнтрам графства Эно. Пасьля 1433 году горадам валодалі Філіп III Добры і ягоныя спадчыньнікі, спачатку з Бургундзкай дынастыі, а потым з Габсбургаў. У 1560-я гады Валянсіен стаў адным з цэнтраў кальвінізма й супраціву прыгнёту пратэстантаў у Гішпанскіх Нідэрляндах. Пасьля жорсткай барацьбы ў 1570 годзе войска герцага Алясандра Фарнэзэ захапіла горад і зладзіла масавы гвалт пратэстантаў.

Францускія каралі пачынаючы з Людовіка XI не аднойчы спрабавалі авалодаць горадам. У 1656 годзе ў ходзе бітвы ля Валянсіена гішпанская армія пад камандаваньнем прынца Хуана Аўстрыйскага разграміла французаў. Толькі ў 1677 годзе Людовік XIV дамогся захопу гораду. Па ўмовах Нэймэгенскай дамовы 1678 году тэрыторыя былога графства Эно было падзелена паміж Францыяй і Габсбургамі, і ягоная паўднёвая частка, у тым ліку і Валянсіен, адышла да Францыі, пасьля чаго горад быў значна ўмацаваны Сэбастыянам Вабанам. Горад стаў адным з найважнейшых фарпостаў на паўночным усходзе Францыі.

У 1793 годзе падчас вайны першай кааліцыі супраць рэвалюцыйнай Францыі горад быў абложаны, а француская ўлада скачавана. Француская армія адваявала яго толькі ў жніўні 1794 году. У 1890 годзе Валянсіен страціў статус крэпасьці, і ягоныя магутныя прыгонныя сьцены былі разбураныя. У 1900 годзе горад быў узнагароджаны Ордэнам Ганаровага легіёна.

Падчас абедзьвюх сусьветных войнаў горад быў разбураны, ягоная цэнтральная частка была адбудавана зноўку пасьля Другой сусьветнай вайны.

Славутасьці [рэдагаваць]

Музэй вытанчаных мастацтваў захоўвае працы як выхадцаў гораду, як то Антуан Вато, Жан-Батыст Карпо, гэтак і іншых флямандзкіх мастакоў, як то Пітэр Паўль Рубэнс, Антаніс ван Дэйк.
Некалькі гатычных цэркваў (найстарэйшая — францысканская, асьвечана ў 1233 годзе) і вежа Дадэн (XIV стагодзьдзе).
«Гішпанскі асабняк» XVI стагодзьдзя, г. з. бібліятэка езуітаў таго ж часу (нядаўна адрэстаўравана) і шпіталь Эно часоў Людовіка XV.