Войстам

Войстам
Вобласьць:	Гарадзенская
Раён:	Смаргонскі
Сельсавет:	Войстамскі
Вышыня:	160-170 м н. у. м.
Насельніцтва:	238 (2004)
Колькасьць двароў:	106
Тэлефонны код:	+375 1592
Паштовы індэкс:	231003
Геаграфічныя каардынаты:	54°34′25.55″ пн. ш. 26°37′18.75″ у. д.
Войстам на мапе Беларусі Войстам
Галерэя здымкаў у Wikimedia Commons

Во́йстам — вёска ў Беларусі, на правым беразе ракі Нарачанка. Цэнтар сельсавету Смаргонскага раёну Гарадзенскай вобласьці. Насельніцтва 238 чал. (2004). Знаходзіцца за 20 км на паўночны ўсход ад Смаргоні.

Войстам — даўняе мястэчка гістарычнай Ашмяншчыны (частка Віленшчыны).

Гісторыя

Першы пісьмовы ўспамін пра Войстам (пад назвай Ушакова) датуецца 1460, калі Вайдыла і Ядалговічы заснавалі тут касьцёл. Пачынаючы з XVI ст. паселішча згадваецца пад сучаснай назвай. У розныя часы Войстам знаходзіўся ў валоданьні Зяновічаў, Радзівілаў, Пшазьдзецкіх, Талвошавічаў, Буцьвіловічаў, Рачыевічаў, Яновічаў, Зяновічаў. Згодна з адміністрацыйна-тэрытарыяльнай рэформай (1565—1566) мясьціна ўвайшла ў склад Ашмянскага павету Віленскага ваяводзтва.

На мапе Тамаша Макоўскага (1613) Войстам значыцца як мястэчка. Паводле прывілея караля і вялікага князя Міхала Вішнявецкага ад 1672 тут пачалі праводзіцца кірмашы. У XVIII ст. мясьціна знаходзілася ў валоданьні Храпавіцкіх, Бужынскіх.

У выніку трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай (1795) Войстам апынуўся ў складзе Расейскай імпэрыі, дзе зрабіўся цэнтрам воласьці Ашмянскага, з 1842 Сьвянцянскага павету Віленскай губэрні. У пач. XIX ст. мястэчка перайшло да Пшазьдзецкіх. У 1860 тут адкрылася земская народная вучэльня. Станам на 1886 — 17 двароў, касьцёл, царква, валасная ўправа, пошта, вінная крама, праводзілася два рэгулярныя кірмашы. Да мястэчка належала каля 360 дзесяцінаў землі, побач існавалі аднайменныя фальварак, які належаў каталіцкай царкве, і фэрма, уласнасьць Шпэрлінга. На 1906 у земскай народнай вучэльні налічвалася 117 вучняў (зь іх 18 дзяўчынак).

У 1920 Войстам апынуўся ў Сярэдняй Літве, з 1922 — у складзе міжваеннай Польскай Рэспублікі, у Сьвянцянскім павеце Віленскага ваяводзтва.

У 1939 Войстам увайшоў у БССР, дзе 12 кастрычніка 1940 зрабіўся цэнтрам сельсавету. Статус паселішча панізілі да вёскі. Станам на 1970 тут было 112 двароў, на 1992 — 118 двароў, на 1 студзеня 2004 — 106 двароў.

Насельніцтва

• XIX стагодзьдзе: 1886 — 189 чал. у мястэчку Войстам, 7 чал. у фальварку Войстам і 8 чал. на фэрме Войстам
• XX стагодзьдзе: 1970 — 306 чал.; 1992 — 346 чал.
• XXI стагодзьдзе: 1 студзеня 2004 — 238 чал.

Інфраструктура

У вёсцы працуюць сярэдняя школа, лякарня сястрынскага дагляду, мэдычная амбуляторыя, бібліятэка, сельскі дом культуры, пошта.

Эканоміка

Сялянска-фэрмэрская гаспадарка «Войстам». Працуюць 2 крамы, аддзяленьне АСБ «Беларусбанк».

Транспарт

Мае рэгулярнае аўтобуснае злучэньне са Смаргоньню. За некалькі кілямэтраў ад Войстама праходзіць рэспубліканская аўтамабільная дарога Р63.

Турыстычная інфармацыя

Стары касьцёл, фота пач. XX ст.

Дзейнічае краязнаўчы музэй Войстамскай сярэдняй школы — экспазыцыі прысьвячаюцца гісторыі вёскі, пэрыяду Другой сусьветнай вайны.

Выдатныя мясьціны

• За 1,5 км на паўднёвы захад ад вёскі, каля дарогі на Смаргонь, знаходзіцца гарадзішча VI—VIII ст. н. э. — пляцоўка дыямэтрам 50 мэтраў на ўзгорку вышынёй 5—6 мэтраў. Дасьледавалася Ф. Пакроўскім, У. Галубовічам і Г. Штыхавым. Культурны пласт 1,3 мэтры, знойдзена ляпная кераміка VII ст. да н. э. і гладкасьценная VI—VIII ст. н. э. (банцараўскай культуры). Вакол гарадзішча — паселішча таго ж пэрыяду, плошча каля 3 гектараў.
• Касьцёл Найсьвяцейшай Тройцы — пабудаваны ў 1927—1939 роках з цэглы і бутавага каменьня. Уяўляе сабою выцягнутае прастакутнае ў пляне збудаваньне, накрытае двухсхільным бляшаным дахам вальмай над алтарнай часткай. Галоўны фасад завяршае двух’ярусная шатровая вежа. Унутраны аб’ём пакрывае цыліндрычнае скляпеньне. Алтарная частка і хоры адкрываюцца шырокімі аркамі. Помнік архітэктуры стылю мадэрн.
• Старыя каталіцкія могілкі. На могілках пахаваны Ігнат Ходзька — пісьменьнік, мэмуарыст, грамадзкі дзяяч XIX ст.

Вядомыя асобы

• Генадзь Пашкоў — беларускі паэт, перакладнік, публіцыст. Сябар Саюзу беларускіх пісьменьнікаў (1977). З 1996 року галоўны рэдактар выдавецтва «Беларуская энцыкляпэдыя». Скончыў Войстамскую сярэднюю школу.

Літаратура

• Памяць: Гісторыка-дакументальная хроніка Смаргонскага раёна / Рэд. кал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш. — Мінск: БелЭн, 2004.— 640 с.
• Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 2: Беліцк — Гімн / Беларус. Энцыкл.; Рэдкал.: Б. І. Сачанка (гал. рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн.: БелЭн, 1994. — 537 с., [8] к.: іл. ISBN 5-85700-142-0.
• Wojstom // Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich. Tom XIII: Warmbrun — Worowo. — Warszawa, 1893. S. 761—762.

Вонкавыя спасылкі

 Войстам — сховішча мультымэдыйных матэрыялаў

• мяст. Войстам на Radzima.org
• Войстам на сайце Globus.tut.by

Войстам у сучасным адміністрацыйна-тэрытарыяльным падзеле Беларусі