Ворша
Зьвесткі зь Вікіпэдыі — вольнай энцыкляпэдыі.
- Гэты артыкул прысьвечаны гораду ў Віцебскай вобласьці. Калі вас цікавяць іншыя сэнсы, глядзіце таксама Ворша (неадназначнасьць).
Каардынаты: 
54°30′ пн. ш. 30°24′ у. д.
| Ворша | ||||
|
||||
| Вобласьць | Віцебская вобласьць | |||
| Горад з | 1067 | |||
| Плошча | 36 км² | |||
| Насельніцтва - з прыгарадамі - шчыльнасьць |
125 900 (2006) 140 000 (сумесна з горадам Барань) 3 525 |
|||
| Тэлефонны код | +375 216 | |||
| Паштовы індэкс | 211030, 211381 – 211394, 211396 – 211398 | |||
| Геаграфічныя каардынаты | 54°30′ пн. ш. 30°24′ у. д. | |||
| Часавы пас - улетку |
+2 +3 |
|||
|
Месцазнаходжаньне Воршы
  Ворша
|
||||
Во́рша (О́рша) — горад абласнога падпарадкаваньня ў Віцебскай вобласьці Беларусі, адміністрацыйны цэнтар Аршанскага раёну. Знаходзіцца на беразе верхняй плыні ракі Дняпро на упадзеньні прытока Аршыца.
Зьмест |
[рэдагаваць] Гісторыя
Першыя згадкі аб горадзе датуюцца 1067. Лічыцца, што менавіта аб ім ідзе гаворка ў "Аповесьці мінулых гадоў". Мясьціна ў гэтым творы завецца Ръша. Археалягічныя раскопкі на самой справе выявілі тут рэшткі невялікага паселішча. Найбольш верагодна, што паселішча было заснавана на шляху з вараг ў грэкі. Паміж 1101 і 1116 гадамі тут была пабудавана крэпасьць Глебам Усяслававічам Менскім. Адначасова павінен быў вырасьці і горад. У першай палове 14 стагодзьдзя вялікі князь Альґерд пабудаваў гарадзкія узмацненьні, ў 1398-1407 гадах ужо па указе князя Вітаўта быў пабудаваны каменны Аршанскі замак.
8 верасьня 1514 года тут адбылася выбітная бітва пад Воршай, у якой літоўскае войска атрымала перамогу над пераўзыходзячым маскоўскім войскам.
У 1555 годзе вядомы палітычны і рэлігійны дзеяч Мікалай Радзівіл Чорны заснаваў у Воршы першы на Беларусі пратэстанцкі закон кальвіністаў.
13 сьнежня 1620 горад атрымаў Магдэбурскае права і герб: "на блакітным полі барочнай тарчы сярэбраны крыж над залатым паўмесяцам вострымі краямі ўгору". Гэты герб зьяўляецца афіцыйным гербам горада і ў цяперашні час.
Пад час вайны Рэчы Паспалітай і Расеі 1654-1667 гадоў Ворша была значна зруйнавана, і ў Першы падзел Рэчы Паспалітай у 1772 годзе горад адышоў Расеі. У складзе Расеі Ворша стала цэнтрам аршанскай правінцыі (з 1777 года - уезду) Магілёўскай губэрні. У 1776 годзе горад быў пазбаўлены Магдэбурскага права.
У 1781 годзе 16 жніўня Ворша атрымала новы герб: "верхняя частка гербу на залатым полі герб Расеі, ніжняя частка - на блакітным полі пяць стрэл".
|
|
Пад час Айчыннай вайны 1812 года французы захапілі Воршу і пры адступленьні спалілі горад. Новы плян забудовы быў прыняты толькі ў 1848 годзе. Ужо у другой палове 19 стагодзьдзя Ворша становіцца буйным чыгуначным вузлом.
Пад час Першай сусьветнай вайны горад быў заняты немцамі з лютага па кастрычнік 1818 года. 2 студзеня 1919 года Ворша ўвайшла ў склад Гомельскай вобласьці Савецкай Расеі. З 1920 года - у склад Віцебскай вобласьці. А пасьля стварэньня СССР, горад у складзе Віцебскай вобласьці быў пераданы Беларускай ССР у 1924 годзе.
14 ліпеня 1941 года пад час Другой сусьветнай вайны вакол Воршы была пасьпяхова прыменена новая зброя - устаноўка залпавых стрэлаў "Кацюша". Камандаваў батарэяй "Кацюш" капітан Флёраў.
16 ліпеня 1941 года горад быў захоплены нямецкімі войскамі. Пад час вайны ў горадзе існавала група партызан-падпольшчыкаў пад кіраваньнем Канстанціна Заслонава, якая дзейнічала ў аршанскім чыгуначным дэпо. Гэтая група зрабіла 93 падрывы цягнікоў за 3 месяцы 1942 году. Пасьля сакавіка 1942 года Заслонаў быў вымушаны схавацца ў лесе ад ганеньня нямецкай акупацыйнай улады, але не спыніў партызанскую дзейнасьць. Партызан загінуў 14 лістапада 1942 года.
Вызваленьне Воршы ад захопнікаў адбылося 27 чэрвеня 1944 года войскамі Трэцяга Беларускага фронту. Пад час адступленьня немцы зьнішчылі усе прамысловыя будынкі і да 75% жыльлёвага фонду.
11 сакавіка 1971 годзе рашэньнем выканкама гарадзкога Савета дэпутатаў быў зацьверджаны новы герб Воршы. Аўтарамі гербу сталі Гаранскі і Янкоўскі.
У верасьні 2008 года у Воршы плянуецца правядзеньне штогадовага сьвяткаваньня "Дажынак". У рамках падрыхтоўкі да мерапрыемства горад значна упарадкоўваецца. Усяго мусіць пабудавана альбо рэканструктавана больш за 500 аб'ектаў. Рэканструкцыя гістарычных помнікаў пачалася яшчэ ў 2007 годзе. Праведзен рамонт даху ў езуіцкім калегіўме (помнік гісторыі 17 стагодзьдзя). Реканструявана 30 метровая вежа гэтага комплексу, на якой мусіць устанавіць копул і гадзіньнік. Паслья заканчэньня работ тут будзе працаваць гістарычны музэй і бібліятэка. Рэканструюцца гарадская гасцініца, мост праз Аршыцу, чыгуначны ды аутавакзалы. Будуюцца гарадскі стадыён і лазьня. Уздоўж берагу Дняпра будуецца дзіцячы парк з атракцыёнамі і невялікім паўкругам. Значна упарадкоўкваецца і жыльлевы фонд цэтру горада, плошчы Леніну (центральная плошча гораду) і гарадскога парку, дзе і будуць праходзіць асноўныя мерапрыемствы сьвята. Частка старых дамоў была разбурана, каб пашырыць цэнтральныя вуліцы. На падрыхтоўке гораду да сьвята працуе больш за 800 прадпрыемстваў з усёй краіны. [1]
Пад час реканструкцыі буданкаў езуіцкага калегіўма будаўнікі неаднаразова знаходзілі чалавечыя косьці и кумпалы. Доўгі час у СССР комплекс будынкаў калегіўма мяшчаў турму. Лічуць, што знойдзены астанкі ахвяр камуністычнага рэжыму. [2]
[рэдагаваць] Геаграфічнае становішча і клімат
Горад знаходзіцца на паўднёвым усходзе Віцебскай вобласьці прыкладна ў 180 км ад Менска на ўсход і ў 120 км ад Смаленску на захад. Горад стаіць на схілах аршанскага узвышша, у сярэднім на узроўні 180 мэтраў над морам. Найвышэйшая кропка знаходзіцца на пауночным усходзе горада і складае 192.14 м. Горад узнік на упадзеньні Аршыцы ў Дняпро.
[рэдагаваць] Дэмаграфія
[рэдагаваць] Эканоміка
[рэдагаваць] Прамысловасьць
Буйны прамысловы цэнтар Беларусі.
[рэдагаваць] Транспарт
Буйны транспартны і ў першую чаргу чыгуначны вузел Беларусі.
[рэдагаваць] Адукацыя
[рэдагаваць] Культура
[рэдагаваць] Спорт
- Футбольны клюб «Ворша»
[рэдагаваць] Гарады патнэры
[рэдагаваць] Вядомыя гараджане
Вядомыя асобы, якія нарадзіліся ў Воршы:
- Уладзімер Караткевіч, беларускі пісьменьнік
- Ігар Жалязоўскі, беларускі канькабежац
- Леў Выгоцкі, псыхоляг
- Дзьмітры Сьняжко, эспэрантыст, аўтар першага беларуска-эспэранцкага слоўніка
[рэдагаваць] Вонкавыя спасылкі
Ворша — сховішча мультымэдыйных матэрыялаў
- Старонка аб Воршы (рас.)
- «Орша - город мой!» (рас.)
- Афіцыйная старонка гарвыканкама Воршы (рас.)
|
|
Гэта — накід артыкула па геаграфіі. |
|---|
Віцебская вобласьць  |
||
|---|---|---|
| Раёны | Аршанскі • Бешанковіцкі • Браслаўскі • Віцебскі • Вушацкі • Гарадоцкі • Глыбоцкі • Докшыцкі • Дрысенскі (Верхнядзьвінскі) • Дубровенскі • Лепельскі • Лёзьненскі • Мёрскі • Пастаўскі • Полацкі • Расонскі • Сеньненскі • Талачынскі • Чашніцкі • Шаркоўшчынскі • Шумілінскі |  |
| Гарады абласнога значэньня | Віцебск • Ворша • Лепель • Наваполацак • Полацак | |
