Вэганства

Зьвесткі зь Вікіпэдыі — вольнай энцыкляпэдыі
Перайсьці да: навігацыі, пошуку
Ключавыя складнікі вэганскай дыеты - садавіна, гародніна, арэхі і насеньне.

Вэганства (вэганізм) — лад жыцьця, прыхільнікі якога ўжываюць у ежу толькі прадукты расьліннага паходжаньня (вэгетарыянства, пры якім не ўжываюцца таксама малочныя вырабы, яйкі, мёд і іншыя прадукты зьвязаныя з выкарыстаньнем жывёлаў), імкнуцца да поўнага невыкарыстаньня атрыманых у выніку забойства вырабаў (трупаў, то бок целаў забітых жывёлаў: цягліцы, органы, скура) альбо эксплуатацыі жывёлаў (яйкі, мёд, малако). Вэганы не наведваюць заапаркі, ня ўдзельнічаюць у паляваньнях, радэа. Людзі найчасьцей рашаюцца на пераход да вэганства праз спачуваньне жывёлам, дзеля паляпшэньня здароўя, з прычынаў этычных, экалягічных, філязофскіх, духоўных альбо рэлігійных. Веганы, якія ўжываюць у ежу толькі сырыя прадукты расьліннага паходжаньня зьяўляюцца адначасова сыраедамі.

Уплыў на здароўе[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Найбуйнейшая амэрыканская арганізацыя, якая аб'ядноўвае прафэсійных дыетолягаў Academy of Nutrition and Dietetics выдала ў 1994 годзе (апошняя актуалізацыя ў 2009 годзе) Пазыцыю на тэму вэгетарыянскіх дыетаў, якая грунтуецца на праглядзе вынікаў дасьледваньняў апублікаваных у некалькіх сотнях навуковых артыкулаў, дзе можна прачытаць[1][2] наступнае:

...заплянаваныя вэгетарыянскія дыеты, у тым ліку строга вэгетарыянскія, то бок вэганскія, зьяўляюцца здаровымі, задавальняюць харчовым патрабаваньням і могуць забясьпечваць карысьці пры прадухіленьні і лячэньні некаторых хваробаў. Добра заплянаваныя вэгетарыянскія дыеты зьяўляюцца дарэчнымі для асобаў на ўсіх этапах жыцьця, уключна зь перыядам цяжарнасьці і ляктацыі, немаўляцтва, дзяцінства, падрастаньня, а таксама і для спартоўцаў.

"Пераход на вэгетарыянскую дыету ў 90-97% выпадках прадухіляе разьвіцьцё сардэчна-сасудзістых захворваньняў".[3][4]

Доктар Яўген Зьбігнеў Сівік, гінэколяг і акушэр, стваральнік першай у Польшчы Клінікі і Школы Натуральных Родаў: "Мэдыцына сёньня бярэ ўдзел у адным з найбольшых ашуканстваў апошняга стагодзьдзя. Абслугоўвае канцэрны, якія не клапоцяцца аб здароўі дзяцей, але дбаюць аб грошах. Лекары набралі вады да вуснаў, бо так бясьпечней. Малако, насуперак распаўсюджанаму меркаваньню, не ўзмацняе косьці, але іх паслабляе. Малочны бялок вымывае кальц з арганізму. Кароўе малако — гэта найлепшы рэцэпт на інвалідзкі возак."[5]

Доктар біялягічных навук, кандыдат геаграфічных навук, прафэсар МДУ вэгетарыянец Мікалай Драздоў[6][7][8]:

"Я зразумеў, што ўжываць мяса не належыць з трох прычынаў: таму што яно кепска страўліваецца; маральнай – жывёлаў ня трэба крыўдзіць; духоўнай – расьлінная дыета робіць чалавека болей спакойным, добразычлівым, мірным".

На яго думку, многія алімпійскія спартоўцы дасягнулі сваіх рэкордаў дзякуючы пераходу на вэгетарыянства.

Шэраг дыетолягаў з розных рэгіёнаў сьвету займаюць досыць скэптычную пазыцыю ў стасунку да вэганства. Так, напрыклад, на думку кандыдаткі біялягічных навук і начальніцы аддзелу харчаваньня Навукова-практычнага цэнтру Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі па харчаваньні Людмілы Мельнікавай

"доўгае прымяненьне строгага вэгетарыянства, пры якім выключаюцца любыя віды мяса жывёлы, птушак, рыб, морапрадукты, а таксама малако і малочныя прадукты, яйкі, з гадамі прыводзіць да рэзкага дэфіцыту жалеза, цынку, кальцу, вітамінаў А, В2, В12, D, незаменных амінакісьляў. Хоць колькасьць жалеза, медзі, цынку ў рацыёнах строгіх вэгетарыянцаў можа быць дастатковай, але засваяльнасьць іх з расьлінных прадуктаў нізкая. Нават у здаровых людзей, якія выключылі са свайго рацыёну ўсе прадукты жывёльнага паходжаньня, могуць разьвівацца дысьбіёз, гіпавітаміноз і бялковая недастатковасьць. Улічваючы, што вэгетарыянства ня можа забясьпечыць павышаную патрэбнасьць у лёгказасваяльным кальцы, у жанчын у пэрыяд постмэнапаўзы і ў пажылых людзей высокая рызыка разьвіцьця астэапарозу. Таксама вядома, што лёгказасваяльнае жалеза знаходзіцца толькі ў прадуктах жывёльнага паходжаньня, недахоп яго ў вэгетарыянскай дыеце можа прыводзіць да разьвіцьця жалезадэфіцытнай анэміі. Такім чынам, строгае вэгетарыянства нельга лічыць рацыянальным харчаваньнем для дзяцей, падлеткаў, цяжарных жанчын, кормячых маці, пажылых людзей, спартоўцаў."[9]

У будызьме[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Паводле Дхамапады Гаўтама Буда цьвердзіў:

  • Тыя з вучняў Гатамы, якія ўдзень і ўначы бесьперастанку раскашоўваюцца невыкліканьнем крыўды ніводнай істоце, заўсёды будзяцца шчасьліва. (300)
  • Хто вызваліўся ад гвалту ў стасунку да любой жывой істоты, і слабой, і моцнай, хто ані не забівае, ані не выклікае забіцьця іншымі - таго заву сьвятым чалавекам. (405)
  • У адлеглых часах існавалі толькі тры хваробы: жаданьне, голад і сапсаваньне; але з прычыны забойстваў жывёлаў яны павялічыліся да дзевяноста васьмі. (Словы Буды з Сута Ніпата)

Пры гэтым Далай-лама ўжывае мяса.

Крыніцы[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]