Вэкша

	Вэкша
	Växjö
	; Катэдральны сабор Вэкша
Герб Вэкша
Першыя згадкі:	1342
Горад з:	1342
Плошча:	30,28 км²
Насельніцтва (2010); • колькасьць:; • шчыльнасьць:	; 60 887; 20,11
Часавы пас:; • летні час:	UTC+1; UTC+2
Геаграфічныя каардынаты:	56°52′42″ пн. ш. 14°48′33″ у. д. / 56.87833° пн. ш. 14.80917° у. д.Каардынаты: 56°52′42″ пн. ш. 14°48′33″ у. д. / 56.87833° пн. ш. 14.80917° у. д.
	Вэкша на мапе Швэцыі Вэкша
	Галерэя здымкаў у Wikimedia Commons

Вэ́кша (па-швэдзку: Växjö) — горад на паўднёвым усходзе Швэцыі ў ляндзкапе Смолянд, адміністрацыйны цэнтар лэну Крунубэрг і камуны Вэкша. Насельніцтва 60 887 чалавек (2010). Вэкша мае мянушку «Найзялёны горад Эўропы».

Гісторыя [рэдагаваць]

Замак Тэлеборг

Вэкша вырас з гандлёвага месца каля возера, дзе зьбягаліся некалькі шляхоў — адсюль і яго першапачатковая назва — «Vägsjö», у якой «Väg» азначае «шлях», а «sjö» — «возера». Паводле легенды, ангельскі місыянэр Зігфрыд прыбыў у Швэцыю і пабудаваў у Вэкша першую ў краіне біскупскую царкву. Такім чынам, легенда сьцьвярджае, што ўжо ў 1170 годзе Вэкша становіцца цэнтрам біскупства, а горад (ці гандлёвае месца) існаваў яшчэ ў XI стагодзьдзі. Аднак першыя пісьмовыя згадкі аб Вэкша адносяцца да 1342 году, калі кароль Магнус Эрыксан надаў Вэкша гарадзкі прывілей. У XV стагодзьдзі для абароны гораду быў пабудаваны замак Крунубэрг, ад якога пазьней пайшла назва лэну. У адрозьненьні ад Ёнчэпінгу, індустрыяльная рэвалюцыя XIX стагодзьдзя практычна не закранула Вэкша, і ў цяжкія годы канца стагодзьдзя горад і яго навакольле перажываюць хвалю эміграцыі. Толькі ў другой палове наступнага, XX стагодзьдзя горад пачынае даволі хутка расьці. Штуршком для гэтага стала адкрыцьцё ў 1967 годзе філіялу Люндзкага ўнівэрсытэту, які ў 1999 годзе быў пераўтвораны ва Ўнівэрсытэт Вэкша, а ў 2010 атрымаў назву Ўнівэрсытэт Лінэя.

Адукацыя [рэдагаваць]

Акрамя Ўнівэрсытэту Лінэя, у Вэкша дзейнічаюць Школа Паліцыі (пры ўнівэрсытэце), Вышэйшая Прафэсыйна-Тэхнічная школа і Вышэйшая народная школа Сьвятога Зігфрыда. А яшчэ ў сярэднявеччы, пры Катэдральным саборы дзейнічала школа, ў якой хлопчыкі маглі атрымаць адукацыю на адносна высокім узроўні.

Выдатныя мясьціны [рэдагаваць]

Парк Лінэя у Вэкша

Катэдральны сабор (XIII — XVIII стагодзьдзі, паводле легенды, на месцы царквы XII стагодзьдзя, рэстаўраваны ў XIX — XX стагодзьдзях)
Руіны замку Крунубэрг (XV стагодзьдзі, у 5 км на поўнач ад гораду)
Замак Тэлеборг (1897 — 1900)
Замак Бэргквара (канец XVIII стагодзьдзя, у 6 км на захад ад гораду)
Італьянскі палац
Парк Лінэя, у якім растуць прынамсі па адным відзе расьлінаў з 24 клясаў расьлінаў, вызначаных Лінэем
Дом Эмігрантаў — цэнтар памяці аб эміграцыі ў Амэрыку, які ўтрымлівае архівы, пісьмы, фатаграфіі па тэме
Скульптура «Легенда са шкла» (1978)
Музэй Смолянду (фактычна — Швэдзкі музэй шкла)
Музэй псыхіатрыі

Вядомыя асобы [рэдагаваць]

Скульптура «Легенда са шкла»

Нарадзіліся ў Вэкша [рэдагаваць]

Юнас Б’ёркман — тэнісіст
Карл-Біргер Блюмдаль — кампазытар
Юнас Юнасан — пісьменьнік
Пэр Лягерквіст — пісьменьнік, ляўрэат Нобэлеўскай прэміі па літаратуры (1951)
Ота Ліндблят — кампазытар
Матс Віляндэр — тэнісіст

Музычныя гурты з Вэкша [рэдагаваць]

Асобы, зьвязаныя з Вэкша [рэдагаваць]

Карл Лінэй — швэдзкі натураліст, вучыўся ў школе і гімназіі ў Вэкша
Эсаяс Тэгнэр — швэдзкі паэт
Караліна Клюфт — легкаатлетка, вучылася ў Вэкша
Рагнар Сканокер — алімпійскі чэмпіён па стральбе, жыве ў Вэкша
Гэнынг Манкель — тэатральны пастаноўца, пісьменьнік (вядомы дзякуючы раманам пра Камісара Валяндэра) — працаваў у тэатры Вэкша