Віетнам

Віетнам Cộng Hòa Xã Hội Chủ Nghĩa Việt Nam
(Сьцяг) (Герб)
Нацыянальны дэвіз: «Незалежнасьць, свабода, шчасьце»
Дзяржаўны гімн «Tien Quan Ca»
Афіцыйная мова	Віетнамская
Сталіца	Ханой
Найбуйнейшы горад	Хашымін
Форма кіраваньня Прэзыдэнт Прэм'ер-міністар	Камуністычная аднапартыйная дзяржава Нґуен Мінь Чыэт Нґуен Тан Зунґ
Плошча  • агульная  • адсотак вады	65-е месца ў сьвеце 331 690 км² 1,3%
Насельніцтва  • агульнае (2009)  • шчыльнасьць	13-е месца ў сьвеце 85 789 573 259/км²
СУП  • агульны (2008)  • на душу насельніцтва	44-е месца ў сьвеце $240,757 млрд $2793
Валюта	Донг (₫) (VND)
Часавы пас	+7 (UTC+7)
Незалежнасьць  - Абвешчаная  - Прызнаная	ад Францыі 2 верасьня 1945 1954
Дамэн верхняга ўзроўню	.vn
Тэлефонны код	+84

Віетнам, Віет Нам (па-віетнамску: Việt Nam) — краіна ў паўночна-ўсходняй Азіі. Віетнам мяжуе з Кітаем, Лаосам, Камбоджай. Поўная назва: Сацыялістычная Рэспубліка Віетнам (СРВ, Cộng Hoà Xã Hội Chủ Nghĩa Việt Nam).

Гісторыя

Гісторыя віетнамскай дзяржаўнасьці налічвае 2,5 тыс. гадоў, на працягу якіх захоўвалася адзіная культура з цэнтрам у дэльце ракі Чырвонай.

Найстаражытнай віетнамскай дзяржавай лічыцца Ванланг (сяр. 1 тыс. да н. э.). Аўлак і Намв'ет, якія зьмянілі яе ў 2 ст. да н. э. былі захопленыя Кітаем. Пэрыяд «паўночнай залежнасьці», які доўжыўся прыкладна 1 тыс. гадоў, завяршыўся толькі ў 10 ст. з абвяшчэньнем незалежнай дзяржавы Дайкав’ет (Дайв’ет), пасьпяхова адбіўшай спробы кітайцаў аднавіць сваё панаваньне.

Стаўшы адным з наймоцных дзяржаваў Паўднёва-Ўсходняй Азіі, Дайв’ет у 13 ст. адбіў тры ўварваньні манголаў, у 15 ст. пасьля шматвяковай барацьбы падпарадкаваў дзяржаву Чампа, якая знаходзілася ў цэнтральнай частцы сучаснага Віетнама, у 11, 15 і 18 ст. абараніў сваю незалежнасьць у войнах з кітайцамі.

У 17 ст. Дайв’ет распаўся на два княствы пад намінальнай уладай імпэратараў дынастыі Ле. У 19 ст. краіну аб’ядналі правіцелі дынастыі Нгуенаў, якія перанесьлі сталіцу з поўначы (Тхангланг — сучасны Ханой) у цэнтар (Хюэ).

У 1858—1884 Віетнам захапіла Францыя, падзяліўшы яго на тры часткі: Танкін (поўнач), Анам (цэнтр) і Кахінхіну (поўдзень). У Анаме была захаваная намінальная ўлада імпэратара.

Пасьля японскай акупацыі (1941—1945) у выніку перамогі Жнівеньскай рэвалюцыі Віетнам 2 верасьня 1945 быў абвешчаны незалежнай дзяржавай — Дэмакратычнай Рэспублікай Віетнам (ДРВ). Услед за гэтым больш васьмі гадоў (1945—1954) краіна адстойвала свой сувэрэнітэт у вайне з Францыяй. Першым прэм’ер-міністрам i прэзыдэнтам Паўночнага Віетнама стаў Ха Шы Мін.

У ліпені 1954 былі падпісаныя Жэнэўскія дамовы, якія замацавалі незалежнасьць, сувэрэнітэт, тэрытарыяльную цэласьць краіны і якія прадугледжвалі яе мірнае ўзьяднаньне. Аднак выкананьне дамоваў было сарванае паўднёва-віетнамскай адміністрацыяй пры падтрымцы ЗША. Амэрыканцы і іх саюзьнікі ўвялі свае войскі ў Паўднёвы Віетнам, а ў 1964—1968 і ў 1971—1972 падвяргалі ДРВ масіраваным бамбардаваньням з паветра і мора (гл.: Вайна ў Віетнаме). 27 студзеня 1973 у Парыжы была падпісаная Дамова аб спыненьні вайны і аднаўленьні міру. Войскі ЗША і воінскія кантынгенты іх саюзьнікаў пакінулі краіну. 30 красавіка 1975 у выніку наступу Віетнамскай народнай арміі і паўстаньня мясцовага насельніцтва паўднёва-вьетнамскі рэжым быў скінуты.

25 красавіка 1976 адбыліся ўсеагульныя выбары ў Нацыянальны Сход адзінай дзяржавы, які 2 ліпеня таго жа года абвясьціў аб узьяднаньні краіны і абвясьціў стварэньне Сацыялістычнай Рэспублікі В’етнам.

Палітыка

У Віетнаме дзейнічае аднапартыйная сыстэма. Ролю партыі ўлады выконвае камуністычная партыя. Першы прэм’ер-міністар i прэзыдэнт — Ха Шы Мін.

Эканоміка

На кантынэнтальным шэльфе Віетнама маюцца вялікія запасы нафты і газу. Пераважна на поўначы і паўночным-захадзе засяроджаныя радовішчы вугля, вальфраму, цынку, сьвінцу, апатытавых, жалезных і марганцавых руд, тытана, волава. Маюцца запасы баксітаў. Краіна багатая гідрарэсурсамі.

У апошнія гады эканоміка краіны разьвіваецца досыць высокімі тэмпамі. У 2007 прырост ВУП дасягнуў рэкорднага за апошняе дзесяцігодзьдзе паказчыку 8,5 %, у абсалютным вылічэньні — 71,2 млрд дал. ЗША або 835 дол. ЗША на душу насельніцтва.

У структуры ВУП пераважае прамысловасьць (41,8 %), значную ролю іграе сфэра паслугаў (38,2 %). У той жа час каля 75 % насельніцтва занята ў сельскай гаспадарцы.

Віетнам зьяўляецца адным з лідэраў па пастаўках на сусьветны рынак рысу, кавы, чая, чорнага перцу, натуральнага каучука і некаторых іншых відаў сельскагаспадарчых культураў.

Аснову прамысловай вытворчасьці складаюць электраэнэргетыка, нафтавая і вугальная прамысловасьць, актыўна разьвіваюцца электратэхнічная, хімічная, тэкстыльная, харчовая галіны, машынабудаваньне, вытворчасьць будматэрыялаў.

СРВ падтрымлівае зьнешнеэканамічныя сувязі з больш за 120 дзяржавамі і тэрыторыямі. Зьнешнегандлёвае абарачэньне ў 2007 перавысіла 109 млрд дал. ЗША (экспарт — 48,4 млрд дал., імпарт — 60,8 млрд дал.). Асноўныя лініі экспарту — сырая нафта, швейныя, трыкатажныя і абутковыя вырабы, морапрадукты, электроніка і вылічальная тэхніка, якая зьбіраецца на мясцовых прадпрыемствах зь імпартных камплектуючых, прадукцыя дрэваапрацоўчай прамысловасьці, рыс, натуральны каўчук, кава, чай; імпарту — машыны і абсталяваньне, ГЗМ, мэталапракат, сыравіна для лёгкай прамысловасьці, электроніка і камплектуючыя да яе, угнаеньні, хімікаты.

Дэмаграфія

Насельніцтва — 85,2 млн чал. (натуральны прырост у 2007 — 1,3 %), у гарадах пражываюць 23,3 млн чал. (27,3 %). Пераважная нацыянальнасьць — кінь (уласна віетнамцы). У краіне пражываюць таксама прадстаўнікі 54 народнасьцяў і некалькіх этнічных груп (таі, тхай, кітайцы, кхмеры, мыонгі, чамы і інш.). Сярэдняя працягласьць жыцьця — 71 год.

Асноўныя рэлігіі — будызм (10 млн вызнаўцаў) і каталіцтва (5,9 млн.). На поўдні краіны вельмі ўплывовыя сэкты каадай (2,3 млн.) і хоахаа (1,2 млн.).

Узброеныя сілы

Узброеныя сілы ўключаюць рэгулярны кампанэнт — Віетнамская народная армія (ВНА) і войскі Міністэрствы грамадзкай бяспекі (МОБ), а таксама нерэгулярны — сілы народнага апалчэньня і самаабароны (НАСА). Органы вышэйшага ваеннага кіраваньня — Цэнтральны ваенны партыйны камітэт (ЦВПК), Свает нацыянальнай абароны і бясьпекі (СНАІБ), Міністэрства нацыянальнай абароны, Генэральны штаб ВНА. Вярхоўны галоўнакамандуючы ўзброенымі сіламі і старшыня СНАІБ — прэзыдэнт СРВ Нгуен Мінь Чыет (чалец ЦВПК).

Вонкавыя спасылкі

 Віетнам — сховішча мультымэдыйных матэрыялаў

• Сумесная дэкларацыя прэзідэнтаў Беларусі і В’етнама // Беларускае тэлеграфнае агенцтва. 14 траўня 2010