Віцебск

Зьвесткі зь Вікіпэдыі — вольнай энцыкляпэдыі.

Віцебск
Герб Віцебску Сьцяг Віцебску
Першыя згадкі:	1021
Магдэбурскае права:	17 сакавіка 1597
Вобласьць:	Віцебская
Плошча:	96 км² км²
Насельніцтва:	356 000 (2009)
Часавы пас: • летні час	UTC+2 UTC+3
Тэлефонны код:	+375 212
Паштовы індэкс:	210xxx
Аўтамабільны код:	2
Геаграфічныя каардынаты:	55°11′ пн. ш. 30°10′ у. д. / 55.183° пн. ш. 30.167° у. д. / 55.183; 30.167 (G)Каардынаты: 55°11′ пн. ш. 30°10′ у. д. / 55.183° пн. ш. 30.167° у. д. / 55.183; 30.167 (G)
Віцебская меская ратуша
Месцазнаходжаньне Віцебску Віцебск
Галерэя здымкаў у Wikimedia Commons
Афіцыйны сайт(рас.)

Ві́цебск — горад у Беларусі, на рацэ Заходняя Дзьвіна пры ўпадзеньні ў яе рэчак Віцьба і Лучоса. Адміністрацыйны цэнтар Віцебскага раёну і Віцебскай вобласьці. Геаграфічныя каардынаты 55° 11' пн. ш., 30° 10' у. д. Насельніцтва 356 тыс. чал. (2009).

Знаходзіцца за 300 км ад Менску. Вузел чыгунак на Маскву, Санкт-Пецярбург, Воршу, Полацак і аўтамабільных дарогаў. Порт на р. Заходняя Дзьвіна. Аэрапорт (пункт пропуску празь дзяржаўную мяжу). У паўночна-ўсходняй частцы Беларускага Паазер’я, непадалёк ад мяжы з Расеяй.

Зьмест 1 Этымалёгія назвы 2 Гісторыя 2.1 Панарама места (1912) 3 Геаграфія 4 Насельніцтва 4.1 Адукацыя 4.2 Мэдыцына 4.3 Культура 4.4 Спорт 5 Эканоміка 6 Транспарт 7 Інфармацыя для турыстаў 7.1 Гісторыка-архітэктурныя каштоўнасьці 7.2 Страчаная спадчына 8 Галерэя 9 Выбітныя асобы 9.1 Ураджэнцы 9.2 Жыхары 10 Месты-сябры 11 Глядзіце таксама 12 Крыніцы 13 Літаратура 14 Вонкавыя спасылкі

[рэдагаваць] Этымалёгія назвы

Назва места паходзіць ад рэчкі Віцьба, на беразе якой яно ўзьнікла.

У летапісах згадваецца як Видбеск, Видебск, Витепеск, Витьбеск, у нямецкіх летапісах — Вітэнбеке (па-лацінску: Vitenbeke)^[1].

[рэдагаваць] Гісторыя

• 974: афіцыйная дата заснаваньня гораду. Паводле паданьня зь Віцебскага летапісу, Віцебск быў заснаваны вялікай князёўнай Кіеўскай Вольгай, аднак Вольга памёрла 11 ліпеня 969 году. Таму на сёньняшні дзень паміж гісторыкамі вядзецца спрэчка: называюцца таксама 947 (паводле «Аповесьці мінулых гадоў» у 947 годзе Вольга наведвала міжрэчча Дзьвіны і Дняпра і заснавала тут павосты для збору даніны, у тым ліку на рэчках Мста і Луга, магчыма тады быў заснаваны павост і на Віцьбе — Віцебск) і 914 гг.^[2]

• 1021: першыя згадкі ў старажытнарускіх летапісах, калі Віцебск разам з Усьвятам быў перададзены вялікім князем кіеўскім Яраславам Уладзіміравечам полацкаму князю Брачыславу Ізяславічу пры заключэньні міру.
• 1101: цэнтар Віцебскага княства, першы князь Сьвятаслаў Усяславіч, пазьней местам і княствам валодалі яго нашчадкі Васількавічы.
• ХІІ—ХІІІ стст.: цэнтар на гандлёвым шляху па Дзьвіне.
• 1321: у складзе Вялікага княства Літоўскага, Рускага, Жамойцкага, адзін з сыноў вялікага князя Гедыміна Альгерд пабраўся шлюбам (1318) з адзінай дачкой апошняга віцебскага князя Марыяй, а пасьля сьмерці цесьця (1321) сам стаў віцебскім князем.

• да 1351: у Віцебску пабудаваныя мураваныя Верхні і Ніжні замкі, княскі палац.
• XІV—XVІІІ стст.: у Віцебску пры праваслаўных, каталіцкіх і пратэстанцкіх храмах і кляштарах дзейнічалі школы.
• XV—XVІ стст.: буйны гандлёвы і рамесны цэнтар.
• 1410: віцебская харугва брала ўдзел у Грунвальдзкай бітве.
• 1441: названы ў ліку 15 найбуйнейшых местаў Вялікалітвы.
• 1508: цэнтар Віцебскага ваяводзтва (дагэтуль — намесьніцтва).^[3]
• XVІ—XVІІІ стст.: неаднаразова спалены і зруйнавы ў выніку набегаў з усходу.
• 17 сакавіка 1597: атрымаў Магдэбурскае права і герб «в блекитном полю образ святого Спаса Збавителя нашего, а при том зараз трохи нижей меч голый червоный, што ся мает розуметь кровавый».^[4]

• 1623: адбылося Віцебскае паўстаньне, пасьля якога места было пазбаўленае Магдэбурскага права (адноўленае ў 1644) і іншых прывілеяў.
• 1654: Віцебскі замак ня вытрымаў 14-тыднёвую аблогу маскоўскім войскам.
• 18 верасьня 1708: войскі Пятра I спалілі места.^[5]
• 2-ая пал. XVІІІ ст.: другое паводле велічыні (пасьля Магілёва) места на тэрыторыі сучаснай Беларусі.
• 1772: у выніку першага падзела Рэчы Паспалітай Абодвух Народаў апынуўся ў складзе Расейскай імпэрыі.
• 1772—1777: цэнтар Віцебскай правінцыі.
• 1775: скончылася будаўніцтва мураванай Віцебскай ратушы.
• 1781: зацьверджаны новы герб Віцебску з «Пагоняй» на бел-чырвона-белым тле.
• 1789: у месьце адкрыліся некалькі 4- і 2-клясных народных вучэльняў.
• 1796: цэнтр Беларускай, з 1802 — Віцебскай губэрні.
• 1804: у Віцебску адкрылася гімназія.

• 16 ліпеня — 26 кастрычніка 1812: заняты францускімі войскамі.
• ХІХ ст.: паскорылася разьвіцьцё рамяства.
• 1881—1882: віцебскі фатограф Жыгімонт Юркоўскі першым у сьвеце разьлічыў і сканструяваў імгненны фатаграфічны затвор, апісанне якога было затым апублікаванае ў часопісе «Фотограф».
• 1866: празь места прайшла Рыга-Арлоўская чыгунка, пазьней чыгуначныя лініі злучылі места з Масквой, Бярэсьцем, Пецярбургам і Кіевам.
• 1874: утворанае Віцебскае навуковае таварыства лекараў.
• 1905: у Віцебску адкрыўся першы кінатэатар.
• 1919: пасьля акупацыі тэрыторыі Беларускай Народнай Рэспублікі войскамі Савецкай Расеі апынуўся ў складзе РСФСР.
• 1924: павернуты ў БССР, цэнтар раёну.
• 1926: у Віцебску заснаваны Тэатар імя Якуба Коласа, які першапачаткова зваўся другім Беларускім дзяржаўным тэатрам.
• 1924—1930: цэнтар акругі.
• 1938: цэнтар Віцебскай вобласьці.
• 27 ліпеня 1990: у складзе незалежнай Беларусі.

[рэдагаваць] Панарама места (1912)

[рэдагаваць] Геаграфія

Віцебск — самы паўночны абласны цэнтар Беларусі, ён знаходзіцца ў межах 55—56 пн. ш. Клімат умерана-кантынэнтальны, характарызуецца ўмерана цёплым летам (сярэдняя тэмпэратура ліпеня +17°, +20°С) і ўмерана халоднай зімой (сярэдняя тэмпэратура студзеня −8°, −10°С).

Віцебск знаходзіцца на пагорыстай мясцовасьці, прарэзанай ярамі. Рака Заходняя Дзьвіна цячэ ў межах места ў выглядзе падковы з паўночнага захаду на паўднёвы захад і падзяляе места на левабярэжную, пагорыстую з глыбокімі ярамі, частку і правабярэжную, з больш роўным рэльефам. У нетрах прымескай зоны залягае цэлы шэраг карысных выкапняў. Да асноўных прыродных рэсурсаў места можна аднесьці артэзіянскія крыніцы, што маюць вялікія запасы пітной вады і мінэральную крыніцу, на базе якога працуе курорт «Летцы».

Віцебск мае выгоднае геаграфічнае становішча, бо разьмешчаны на шляхох з Расеі ў Прыбалтыйскія дзяржавы, з Прыбалтыкі ў паўднёвыя раёны Расеі, ува Ўкраіну і Каўказ, у краіны Цэнтральнай і Заходняй Эўропы.

[рэдагаваць] Насельніцтва

Зьмяненьне колькасьці насельніцтва Віцебску (18—21 стст.)

• 1784 — 10289 чал. (зь іх 4955 мужчынаў і 5334 жанчын), у тым ліку купцоў 473 хрысьціянаў і 1386 юдаістаў, мяшчанаў 6218 хрысьціянаў і 1386 юдаістаў, 652 юдаістаў сталых жыхароў павету, 552 працоўнага люду, 635 шляхцічаў.^[6]
• 1785 — 10,5 тыс. чал.
• 1808 — 10803 чал. (зь іх 5398 мужчынаў і 5405 жанчын), у тым ліку 110 духавенства, 222 урадоўцаў, 71 шляхцічаў, 1180 купцоў-хрысьціянаў, 128 купцоў-юдаістаў, 6242 мяшчанаў-хрысьціянаў, 2850 мяшчанаў-юдаістаў.^[7]
• 1860 — 29496 чал. (у тым ліку 14315 мужчынаў); паводле стану 3207 шляхцічаў, 325 купцоў, 23745 мяшчанаў, 561 чальцоў цэхаў; паводле веравызнаньня 10383 праваслаўных, 3769 каталікоў, 156 адзінаверцаў, 124 раскольнікаў, 70 пратэстантаў, 15004 юдаістаў.^[7]
• 31.12.1863 — 27868 чал. (13301 мужчынаў і 14567 жанчын); паводле веравызнаньня 9416 праваслаўных, 2741 каталікоў, 405 раскольнікаў, 375 адзінаверцаў, 195 пратэстантаў, 14736 юдаістаў.^[7]
• 1881 — 48206 чал. (26462 мужчынаў і 21744 жанчын), у тым ліку 16954 праваслаўных, 5567 каталікоў, 633 адзінаверцаў, 497 пратэстантаў, 384 раскольнікаў, 24171 юдаістаў.^[7]
• 1885 — 54916 чал. (29317 мужчынаў і 25599 жанчын), у тым ліку праваслаўных 10205 мужчынаў і 7697 жанчын, каталікоў — адпаведна 3344 і 3432, адзінаверцаў — 378 і 386, пратэстантаў 227 і 219, раскольнікаў — 252 і 231, юдаістаў — 14911 і 13394.^[7]
• 1888 — 58179 (31417 мужчынаў і 26762 жанчын)^[7]
• 1891 — 59403, у тым ліку 24597 праваслаўных, 6749 каталікоў, 832 адзінаверцаў, 813 раскольнікаў, 24945 юдаістаў, 288 магамэтанаў, 12 інш. веравызнаньня.^[7]
• 1897 — 65871 чал., у тым ліку 34429 габрэяў.^[8]
• 1913 — 106,5 тыс. чал.^[9]
• 1939 — 167 тыс. чал.^[9]
• 1959 — 148 тыс.^[9]
• 1970 — 231 тыс. чал.^[9]
• 1996 — 365 тыс. чал.^[10]
• 2005 — 342,7 тыс. чал.
• 2006 — 343,6 тыс. чал.

На 1 студзеня 2009 году насельніцтва складала 356 тысячаў жыхароў^[11].

[рэдагаваць] Адукацыя

У Віцебску больш за 50 школ, ліцэяў ды гімназіяў, 8 сярэдніх спэцыяльных навучальных устаноў, 11 прафэсыйна-тэхнічных вучэльняў. Вышэйшую адукацыю атрымліваюць у чатырох дзяржаўных ВНУ:

• Віцебскі дзяржаўны мэдыцынскі ўнівэрсытэт
• Віцебскі дзяржаўны тэхналягічны ўнівэрсытэт
• Віцебскі дзяржаўны ўнівэрсітэт імя П. М. Машэрава
• Віцебская дзяржаўная акадэмія вэтэрынарнай мэдыцыны

Таксама пры Віцебскай дзяржаўнай музычнай вучэльні імя І. Салерцінскага працуе філія Беларускай дзяржаўнай акадэміі музыкі, працуе філія недзяржаўнага Інстытуту сучасных ведаў імя А. М. Шырокава.

[рэдагаваць] Мэдыцына

Ахова здароўя віцяблянаў ажыцьцяўляецца сеткай мэдычных установаў, у якіх працуе каля 2 800 лекараў. Агульная магутнасьць стацыянараў складае 4 960 ложкаў, магутнасьць амбуляторна-паліклінічных установаў складае каля 10 000 наведваньняў у зьмену.

Лекавальна–прафіляктычныя ўстановы ўлучаюць чатыры мескія тэрытарыяльна–мэдычныя аб'яднаньні. У іх ліку дарослыя і дзіцячыя паліклінікі, жаночыя кансультацыі і мескі стацыянар. Функцыянуюць таксама 16 асобных лекавальна-прафілактычных установаў, 5 абласных мэдычных дыспансэраў, 2 цэнтры санітарна-гігіенічнага і прафіляктычнага кірунку, Абласны дыягнастычны цэнтар, разгалінаваная сетка дзяржаўных і прыватных апатэк.

Пашыраецца сетка прыватных мэдычных установаў, у якіх працуюць высокакваліфікаваныя адмыслоўцы.

[рэдагаваць] Культура

Віцебск — буйны культурны цэнтар Беларусі. У ім праводзяцца штогадовыя фэстывалі «Славянскі Базар у Віцебску», «Белая амфара», «Art-sessio», музычны конкурс імя І. Салерцінскага, музычны фэстываль «Менестрэль». У горадзе працуе філярмонія, 24 бібліятэкі, 6 музэяў, 2 школы мастацтваў, 14 выстаўных заляў, Палацаў ды Дамоў культуры, 2 тэатры:

• Беларускі дзяржаўны акадэмічны драматычны тэатар імя Якуба Коласа
• Беларускі тэатар «Лялька»

Маюцца кінатэатры, клюбы. Выдаюцца рэгіянальныя газэты ды часопісы.

[рэдагаваць] Спорт

У месьце размешчаныя больш за 780 фізкультурна-спартовых збудаваньняў, у тым ліку: Цэнтральны спартовы комплекс, палац спорту для зімовых відаў спорту, 167 спартовых заляў, 41 плавальны басэйн (у тым ліку міні-басэйны), больш за 340 спартовых пляцовак, 12 лыжных базаў, 17 стралковых ціраў, 32 спартовыя палі для гульняў.

У цяперашні час у месьце працуе 23 спартовыя ўстановы (ДЮСШ і СДЮШАР), дзе праходзяць агульнафізычную й спэцыялізаваную падрыхтоўку 9130 навучэнцаў па 50 відам спорту, зь якіх 37 зьяўляюцца Алімпійскімі.

[рэдагаваць] Эканоміка

Прадпрыемствы машынабудаваньня і мэталаапрацоўкі, лёгкай, хімічнай, харчовай, дрэваапрацоўчай прамысловасьці, па вытворчасьці будаўнічых матэрыялаў і інш.

Найвялікая ўдзельная вага ў экспарце складаюць кабэльна-правадніковая прадукцыя ТАА "ВА «Энэргакамплект»", прадпрыемства зьяўляецца асноўным беларускім вытворцам саманясучых правадоў для паветраных лініяў электраперадачы і сілавых кабеляў вялікіх перасекаў (да 500 мм, кв.) на напругу да 1000 В, валаконна-аптычны кабэль для розных умоваў пракладкі і эксплюатацыі (ІТАА «Зьвяз-Кабель»), скураны абутак (ААТ «Марка», СП «Белвест», ААТ «Чырвоны Кастрычнік», СТАА «Сан Марка»), тэлевізары, DVD прайгравальнікі, пыласмокі і мэдтэхніка (РУП «Віцязь»), вымяральныя прыборы і сродкі (РУП «ВЗЭП», ТАА «Эўрапрыбор»), кандэнсатары, рэзыстары, тэрмарэзыстары (РУНПП «ВЗРД «Маналіт»), мэталарэзныя і дрэваапрацоўчыя станкі, станкі зь лікавым праграмным кіраваньнем (заводы «Вістан», «Візас»), драўнянавалакністы і жоаўнянастругавыя пліты і піламатэрыялы (ААТ «Віцебскдрэў»), будаўнічая цэгла і камень керамічны (АТ «Кераміка»), помпы, абсталяваньне і камплектаваньне для аўтатрактарнай тэхнікі і сельгасмашын (завод «Эвістор»), прадукцыя мяса-малочнай галіны (ААТ «Малако», ААТ «Віцебскі мясакамбінат», ІП «Глёбал Віцебск»), кандытарскія вырабы (УПП ВКК «Віцьба»), вэтэрынарныя прэпараты (ІПВУП «ВІК-здароўе жывёл», ТАА «Рубікон») дываны і дывановыя вырабы (ААТ «Віцебскія дываны»), кравецкія вырабы (ААТ «Сьцяг індустрыялізацыі», ВА «Віцяблянка», ТАА «Бель Бімба плюс», ПВУП «Нартэкс», ААТ «КІЦ», ТАА «Грацыя»), трыкатажныя і панчошна-шкарпэткавыя вырабы (ААТ «КІМ»), рапсовое масла (ААТ «Віцебскі маслаэкстракцыйны завод»), вокны з ПВХ і натуральнага дрэва (СТАА «Вокныінвэст», ІПВУП «Канадзкія тэхналёгіі», ПВУП «Квант», ТАА «Вытворчая кампанія «Эгіда», ЗАТ «Рускі клюб», СТАА «Погляд») і іншая прадукцыя адмысловага і масавага попыту.

[рэдагаваць] Транспарт

Мескі грамадзкі транспарт:

• Аўтобусны (26 маршрутаў), аўтобусны парк № 1 (вул. Церашковай, 7)
• Тралейбусны (8 маршрутаў)
• Трамвайны (9 маршрутаў) — паступова скарачаецца
• Маршрутныя таксі.

[рэдагаваць] Інфармацыя для турыстаў

Віцебск — пэрспэктыўны цэнтар турызму міжнароднага значэньня. Напачатку XX ст. тут жылі і працавалі Марк Шагал, Казімер Малевіч. Створаныя дом-музэй М. Шагала ды мастацкі музэй М. Шагала з пастаяннай экспазыцыяй. Вялікую цікавасьць для гасьцей гораду прадстаўляе штогадовы міжнародны фэстываль «Славянскі Базар у Віцебску».

• Гатэлі: «Ветразь», «Дзьвіна», «Лучоса», «Эрыдан», гасьцініца навучальнага цэнтру прафсаюзаў; гасьцінічны комплекс «Віцебск». У межах мескай забудовы Віцебска функцыянуюць 5 санаторыяў-прафілякторыяў, у тым ліку «Бадзёрасьць».

[рэдагаваць] Гісторыка-архітэктурныя каштоўнасьці

• Будынак былога Пазямельна-сялянскага банку (1917).
• Былая вунияцкая, цяпер праваслаўная царква Ўваскрэшаньня Хрыстова (Рынкавая) (1772—1777, 2000-я).
• Былая вуніяцкая, цяпер праваслаўная царква Ўсьпеньня Прасьв. Багародзіцы (1743—1785, 2000-я).
• Гістарычная забудова места (XVIII — пач. ХХ стст.).
• Могілкі габрэйскія.
• Могілкі Старасямёнаўскія.
• Манастыр базыльянаў (1743—1785).
• Палац (XIX ст.).
• Палац губэрнатара (1772).
• Ратуша (1775).
• Саляныя склады (1774).

[рэдагаваць] Страчаная спадчына

• Вуніяцкая царква Сьв. Пр. Ільлі (1746).
• Вуніяцкая царква Сьв. Тройцы (XVII ст.).
• Замкі (Х, XIV стст.).
• Касьцёл Сьв. Антонія і кляштар бэрнардынаў (1700).
• Касьцёл Сьв. Міхала Арханёла.
• Касьцёл Сьв. Язэпа і кляштар езуітаў (1716—1751).
• Касьцёл і кляштар дамініканаў (1682).
• Кляштар марыявітак (XVIII ст.).
• Комплекс кляштарны піяраў (XVIII ст.).
• Манастыр Сьв. Тройцы (1576).
• Сынагога.
• Сынагога Вялікая.
• Царква Нараджэньня Божай Маці (1886).
• Царква Праабражэньня Гасподняга (XIX ст.).
• Царква Раства Хрыстова (1807—1810).
• Царква Сьв. Георгія (1876).
• Царква Сьв. Дзьмітрыя (XIX ст.).
• Царква Сьв. Духа (XVII—XVIII стст.).
• Царква Сьв. ап. Іаана Багаслова (XIV ст.).
• Царква Сьв. Іаана Прадцечы (XV—XVI стст.).
• Царква Сьв. Іаана Хрысьціцеля (1903).
• Царква Сьв. Мікалая (1791—1799).
• Царква Сьв. Міхала Арханёла (1796).
• Царква Сьв. Сімеона (XVIII ст.).
• Царква Сьвв. апп. Пятра й Паўла (1780).
• Царква Сьвв. Барыса й Глеба (XVI ст.).
• Царква Ўваскрэшаньня Хрыстова (Заручаўская) (XVI ст.).
• Царква Ўзвышэньня Сьв. Крыжа (1806—1816).

[рэдагаваць] Галерэя

Манастыр базыльянаў	Царква Траецкага Маркава манастыра	Манастыр Сьв. Духу	Былая вуніяцкая Рынкавая царква
Царква Дабравешчаньня Прасьв. Багародзіцы	Арт-цэнтар Марка Шагала	Колішняя Япархіяльная вучэльня	Гістарычная забудова Старога места

[рэдагаваць] Выбітныя асобы

[рэдагаваць] Ураджэнцы

• Жарэс Алфёраў (нар. 1939) — расейскі фізык, ляўрэат Нобэлеўскай прэміі па фізыцы 2000 году.
• Арцём Арашонак (нар. 1981) — беларускі пісьменьнік, перакладнік, сябра Саюзу беларускіх пісьменьнікаў
• Анатоль Багатыроў (1913—2003) — народны артыст Беларусі, кампазытар.
• Анатоль Бонч-Асмалоўскі (1857—1930) — грамадзка-палітычны дзеяч, публіцыст, мэмуарыст.
• Восіп Вайніловіч (1860—1890) — беларускі рэвалюцыянэр-народнік, публіцыст.
• Ялегі Пранціш Вуль (1835—1880-я) — беларускі паэт.
• Еўзэль Ґінцбурґ (1812—1878) — расейскі філянтроп, фінансіст, барон.
• Уладыслаў Даркевіч (нар. 1934) — беларускі археоляг, гісторык.
• Тацяна Дзягілева (нар. 1991) — беларуская фотамадэль.
• Самуіл Жытлоўскі (1870 — ?) — беларускі палітычны й габрэйскі грамадзкі дзеяч.
• Залман Капыскі (1916—1996) — беларускі гісторык.
• Марыя Кежа (нар. 1973) — пераможца апошняга конкурсу прыгажосьці Міс СССР-1990, «Пані Беларусь-1989».
• Леў Клейн (нар. 1927) — беларускі і расейскі археоляг.
• Францішак Дыянізі Князьнін (1750—1807) — польскі паэт, адзін зь першых зьбіральнікаў беларускага фальклёру.
• Мікалай Кухто (1919—2006) — савецкі канструктар газатурбінавых рухавікоў.
• Лазар Лагін (1903—1979) — савецкі пісьменьнік.
• Дзьмітры Лугаўской (1918—1989) — лётнік Савецкіх ВПС, Герой Савецкага Саюзу (1944).
• Марыя Віцебская (? — да 1349) — жонка вялікага князя Альгерда.
• Аркадзь Маўзон (1918—1977) — беларускі савецкі драматург.
• Вячаслаў Насевіч (нар. 1957) — беларускі гісторык, кіраўнік аддзелу Дзяржаўнай геральдычнай службы, дырэктар Беларускага навукова-дасьледніцкага цэнтру электроннай дакумэнтацыі.
• Віталь Радзівонаў (нар. 1983) — беларускі футбаліст.
• Аркадзь Розенгольц (1889—1938) — савецкі дзяржаўны дзеяч, ахвяра сталінскіх рэпрэсіяў.
• Іван Салярцінскі (1902—1944) — савецкі музыказнавец, тэатральны і музычны крытык.
• Арон Трайнін (1883—1957) — савецкі навуковец-правазнавец.
• Марк Фрадкін (1914—1990) — савецкі кампазытар.
• Усяслаў Васількавіч (~1100 — пасьля 1180) — князь полацкі.
• Марк Шагал (1887—1985) — францускі мастак-авангардыст.
• Леў Шапялевіч (1863—1909) — гісторык літаратуры і археоляг.
• Леанід Шчамялёў (нар. 1923) — народны мастак Беларусі.
• Мікалай Яроменка (малодшы) (1949—2001) — народны артыст Расеі, актор.

[рэдагаваць] Жыхары

• Канстанцін Бязрукі (? — 1270-я) — князь полацкі.
• Фёдар Вясна (? — 1396) — набліжаны баярын Вітаўта, сакольнічы, староста віцебскі.
• Альгерд (каля 1295—1377) — вялікі князь літоўскі
• Ульляна Цьвярская (1325—1392) — жонка вялікага князя літоўскага Альгерда.
• Язафат Кунцэвіч (1580—1623) — царкоўны і палітычны дзеяч Вялікага княства Літоўскага, Рускага, Жамойцкага, прылічаны каталіцкай царквой да ліку сьвятых.
• Міхал Анцаў (1865—1945) — кампазытар, харавы дырыгент і пэдагог; адзін з арганізатараў Народнай кансэрваторыі ў Віцебску
• Мікалай Багародзкі (1877—1937) — беларускі гісторык, краязнавец, публіцыст; ахвяра сталінскіх рэпрэсіяў.
• Яўген Бартніцкі (нар. 1976) — беларускі паэт, каталіцкі сьвятар.
• Міхаіл Бахцін (1895—1975) — расейскі філёзаф, літаратуразнавец і тэарэтык мастацтва.
• Міхась Адзярыха (1904—1938) — беларускі краязнавец, пэдагог, ахвяра сталінскіх рэпрэсіяў.
• Заір Азгур (1908—1994) — беларускі скульптар.
• Сьвятлана Акружная (нар. 1947) — народная артыстка Беларусі, акторка.
• Афанасій Белабародаў (1903—1990) — савецкі вайскавод, двойчы Герой Савецкага Саюзу.
• Андрэй Бембель (1905—1986) — беларускі скульптар.
• Антон Брадоўскі (1859—1928) — расейскі й беларускі нумізмат.
• Васіль Быкаў (1924—2003) — беларускі пісьменьнік, грамадзкі дзеяч.
• Станіслаў Костка Бялінскі (?—1812) — маршалак надворны каронны, маршалак апошняга сойму Рэчы Паспалітай Абодвух Народаў.
• Язэп Васілевіч (1870—1934) — беларускі грамадзка-палітычны дзеяч, пэдагог, археоляг, публіцыст.
• Арцём Вярыга-Дарэўскі (1816—1884) — беларускі паэт, драматург, публіцыст і дасьледнік фальклёру, адзін з пачынальнікаў новай беларускай літаратуры.
• Іван Гарбачэўскі (1800—1869) — дзекабрыст, мэмуарыст.
• Карл-Філіп Врангель фон Гібенталь (1786—1860) — вынаходнік гіпсавай імабілізацыі ў мэдыцыне, вядомы практык-эпідэміёляг.
• Карл Грыгаровіч (1868—1921) — беларускі скрыпач і пэдагог; інтэрпрэтатар скрыпічнай і квартэтнай клясыкі.
• Хацкель Дунец (1897—1937) — крытык, публіцыст, ахвяра рэпрэсіяў сталінізму.
• Сьцяпан Жабінскі (1894— ?) — рэдактар газэты Звязда, грамадзкі дзеяч, ахвяра рэпрэсіяў сталінізму.
• Іван Казак (нар. 1946) — беларусі скульптар.
• Міхаіл Казінік (нар. 1951) — скрыпач, экспэрт Нобелеўскага канцэрта
• Навум Кісьлік (1925—1998) — беларускі пісьменьнік і перакладнік.
• Генадзь Кісялёў (1931—2008) — беларускі літаратуразнавец, архівіст і пісьменьнік.
• Уладзімер Красьнянскі (1863—1930) — беларусі музэязнавец, архівіст.
• Тадэвуш Лада-Заблоцкі (1811—1847) — беларускі паэт, перакладнік.
• Казімер Малевіч (1878—1935) — мастак-авангардыст.
• Пётар Машэраў (1918—1980) — савецкі партыйны дзеяч, Герой Савецкага Саюзу.
• Мікалай Нікіфароўскі (1845—1910) — беларускі этнограф і фалькларыст
• Сяргей Парсюкевіч (нар. 1967) — беларускі прадпрымальнік, палітычны вязань.
• Алесь Пушкін (нар. 1965) — беларускі мастак.
• Юры Пэн (1854—1937) — мастак, пэдагог, адна з ключавых постацяў «габрэйскага рэнэсансу» ў беларускім мастацтве першай траціны ХХ ст.
• Еўдакім Раманаў (1855—1922) — беларускі этнограф, фальклярыст і археоляг.
• Ільля Рэпін (1844—1930) — расейскі мастак.
• Аляксей Сапуноў (1851—1924) — беларускі гісторык, археограф, краязнавец, дасьледнік помнікаў старажытнай культуры.
• Казімер Семяновіч (~1600 — ~1651) — беларускі інжынэр і тэарэтык артылерыі, мысьляр-гуманіст.
• Аляксандар Семянтоўскі-Курыла (1821—1893) — беларускі і ўкраінскі гісторык.
• Франц Сіўко (нар. 1953) — беларускі пісьменьнік.
• Алег Скавародка (нар. 1948) — беларускі мастак.
• Стэфанія Станюта (1905—2000) — беларуская акторка.
• Уладзімер Стукаліч (1856—1918) — беларускі літаратуразнавец, гісторык, юрыст.
• Вацлаў Федаровіч (1848—1911) — беларускі краязнавец, калекцыянэр, юрыст.
• Вера Харужая (1903—1942) — дзяячка камуністычнага руху ў Заходняй Беларусі, адна з арганізатараў падпольля ў Віцебску, публіцыстка.
• Аляксандар Шлюбскі (1897—1941) — беларускі літаратуразнаўца, этнограф, фальклярыст, бібліёграф.
• Павал Шэйн (1826—1900) — беларускі пэдагог, этнограф, фальклярыст.
• Пётар Явіч (1918—2008) — беларускі мастак, вучань Ю. Пэна.
• Мікалай Яроменка (старэйшы) (1923—2000) — народны артыст СССР, актор.

[рэдагаваць] Месты-сябры

• Геленджык, Расея
• Зялёна Гура, Польшча
• Нінбург, Нямеччына
• Франкфурт-на-Одары, Нямеччына
• Харбін, КНР

[рэдагаваць] Глядзіце таксама

• Сьпіс культавых будынкаў Віцебску
• Віцебскае ваяводзтва
• Віцебскі павет

[рэдагаваць] Крыніцы

[рэдагаваць] Літаратура

• Замки Витебска // Ткачев М. А. Замки Беларуси / М. А. Ткачев. — Мн.: Беларусь, 2002. — 200 с.: ил. ISBN 985-07-0418-7
• Любезный мне город Витебск…. Мемуары и документы. Конец XVIII — начало XIX в. / Вступ. ст., науч., коммент., сост., публ. В. А. Шишанова. Мн.: Асобны Дах, 2005. 40 с.[1]
• Шишанов В. А. Витебский Музей современного искусства: история создания и коллекции. 1918—1941.[2] Минск: Медисонт, 2007. 144 с.
• Витебск // Туристская энциклопедия Беларуси / редкол. Г. П. Пашков [и др.]; под общ. ред. И. И. Пирожника. — Мн., 2007. — 648 с ISBN 978-985-11-0384-9
• Віцебск // Нашы гарады : [грамадска-палітычнае даведачнае выданне] / У. А. Малішэўскі, П. М. Пабока. — Мн. : Народная асвета, 1991. — 303 с : фота. — ISBN 5-341-00240-7
• Witebsk // Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich. Tom XIII, s. 631—635^(пол.)
• Witebsk // Napoleon Rouba. Przewodnik po Litwe i Białejrusi. — Wilno, 1909; — Gdańsk, 1995.[3]^(пол.)

[рэдагаваць] Вонкавыя спасылкі

 Віцебск — сховішча мультымэдыйных матэрыялаў

• м. Віцебск на Radzima.org
• Віцебская LJ суполка
• Новы партал Віцебска
• Новы форум Віцебска
• Народныя навіны Віцебска
• Віцебскі інтэрнэт-партал
• Віцебскі форум
• Афіцыйны сайт горада Віцебска^(рас.)
• Афіцыйны сайт УУС віцебскага аблвыканкама
• Віцебск // Гарады Беларусі: паводле Малішэўскі У. А., Пабока П. М. Нашы гарады^(бел.)
• Гістарычны сайт гораду Віцебск^(бел.)
• Фатаграфіі на «Глёбусе Беларусі»^(рас.)

п • а • р Віцебская вобласьць
Раёны	Аршанскі • Бешанковіцкі • Браслаўскі • Віцебскі • Вушацкі / Ушацкі • Гарадоцкі • Глыбоцкі • Докшыцкі • Дрысенскі (Верхнядзьвінскі) • Дубровенскі • Лепельскі • Лёзьненскі • Мёрскі • Пастаўскі • Полацкі • Расонскі • Сеньненскі • Талачынскі • Чашніцкі • Шаркоўшчынскі • Шумілінскі
Гарады / Месты	Барань • Браслаў • Віцебск (абл. зн.) • Ворша (абл. зн.) • Гарадок • Глыбокае • Дзісна • Докшыцы • Дрыса (Верхнядзьвінск) • Дуброўна • Лепель • Мёры • Наваполацак (абл. зн.) • Новалукомаль • Паставы • Полацак (абл. зн.) • Талачын • Сянно • Чашнікі
Мястэчкі	Арэхаўск • Асьвея • Багушэўск • Баравуха • Баўбасаў • Бешанковічы • Бягомль • Варапаева • Ветрына • Відзы • Вушачы / Ушачы • Езярышча • Копысь • Коханаў • Лёзна • Лынтупы • Обаль • Падсьвільле • Расоны • Руба • Сураж • Шаркоўшчына • Шуміліна • Янавічы