Віцебск

Зьвесткі зь Вікіпэдыі — вольнай энцыкляпэдыі
Перайсьці да: навігацыі, пошуку
Віцебск
трансьліт. Viciebsk
Віцебск
Coat of Arms of Viciebsk, Belarus.svg Flag of Viciebsk, Belarus.svg
Герб Віцебску Сьцяг Віцебску
Першыя згадкі: 1021
Магдэбурскае права: 17 сакавіка 1597
Краіна: Беларусь
Вобласьць: Віцебская
Гарадзкі савет: Віцебскі
Плошча: 96,73 км² [1]
Насельніцтва (2014)
колькасьць: 370 645 чал.[2]
шчыльнасьць: 3831,75 чал./км²
Часавы пас: UTC+3
Тэлефонны код: +375 21 2
Паштовы індэкс: 210xxx
Нумарны знак: 2
Геаграфічныя каардынаты: 55°11′ пн. ш. 30°10′ у. д. / 55.183° пн. ш. 30.167° у. д. / 55.183; 30.167Каардынаты: 55°11′ пн. ш. 30°10′ у. д. / 55.183° пн. ш. 30.167° у. д. / 55.183; 30.167
Віцебск на мапе Беларусі ±
Віцебск
Віцебск
Віцебск
Віцебск
Віцебск
Віцебск
Commons-logo.svg Галерэя здымкаў у Вікісховішчы
Афіцыйны сайт(рас.)

Ві́цебск — места ў Беларусі, на рацэ Дзьвіна пры ўтоку ў яе рэчак Віцьба і Лучоса. Адміністрацыйны цэнтар Віцебскага гарсавету, раёну і вобласьці. Плошча 96,73 км². Насельніцтва 370 645[2] чал. (2014). Знаходзіцца за 300 км ад Менску, непадалёк ад граніцы з Расеяй. Вузел чыгунак на Маскву, Санкт-Пецярбург, Воршу, Полацак і аўтамабільных дарог. Аэрапорт (пункт пропуску празь дзяржаўную граніцу), рачны порт.

Віцебск — даўняе магдэбурскае места, адно з найбольш старажытных у Беларусі. Колішняя сталіца княства і цэнтар гістарычнага рэгіёну. У наш час прэтэндуе на неафіцыйны статус культурнай сталіцы краіны.

Назва[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Тапонім «Віцебск» ўтварыўся ад назвы ракі Віцьба, на беразе якой узьнікла сучаснае места. Існуе некалькі меркаваньняў датычна паходжаньня гідроніму «Віцьба». На думку беларускага географа В. Жучкевіча, у аснове назвы рэчкі паняцьце «віць» — вільготнае месца, багна — у спалучэньні з фармантам -ба, што надае прыналежнасьць да месца[3]. Гісторык А. Сапуноў сьцьвярджаў, што Віцьба атрымала назву ад уласных лукавінаў, паміж якімі яна мусіла «віцца»[4].

Варыянты назвы места ў гістарычных крыніцах: Витепск[5], Видбеск, Видебск, Витепеск, Витьбеск, у нямецкіх хроніках — Вітэнбеке (лац. Vitenbeke)[6].

Гісторыя[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Асноўны артыкул: Гісторыя Віцебску

Старажытнасьць[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Асноўны артыкул: Віцебскае княства

Датаваньне першага пісьмовага ўспаміну пра Віцебск няпэўнае. Паводле паданьня зь Віцебскага летапісу (XVIII ст.) горад у 974 годзе заклала княгіня кіеўская Вольга, аднак вядома, што яна памерла яшчэ ў 969 годзе. З гэтай прычыны на сёньняшні дзень паміж гісторыкамі вядзецца спрэчка: як імаверную дату заснаваньня называюць 947 год (паводле «Аповесьці мінулых часоў» у 947 годзе Вольга наведвала міжрэчча Дзьвіны і Дняпра і ўтварыла тут пагосты для збору даніны, у тым ліку на рэчках Мста і Луга, магчыма тады зьявіўся пагост і на Віцьбе — Віцебск), а таксама 914 год[7].

У ХХІІІ стагодзьдзях Віцебск займаў важнае месца на «шляху з варагаў у грэкі». У 1021 годзе князь кіеўскі Яраслаў Уладзімеравіч перадаў места разам з Усьвятам князю полацкаму Брачыславу Ізяславічу пры складаньні міру.

Па сьмерці князя полацкага Ўсяслава Чарадзея (1101) Віцебск зрабіўся сталіцай удзельнага княства. Першым князем віцебскім быў Сьвятаслаў Усяславіч, пазьней местам і княствам валодалі ягоныя нашчадкі Васількавічы. У 1167 годзе князь менскі Валадар Глебавіч узяў Віцебск у аблогу, а ў 1196 годзе каля места адбылася бітва аб’яднаных сілаў полацкіх і чарнігаўскіх князёў са смаленскімі князямі. Полацкія князі перамаглі і вярнулі сабе Віцебскае княства. З 1318 году тут княжыў Яраслаў Васільевіч, які аддаў сваю адзіную дачку Марыю замуж за князя крэўскага Альгерда.

Вялікае Княства Літоўскае[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Асноўны артыкул: Віцебскае ваяводзтва

Па сьмерці князя Яраслава (1320) Віцебск паводле спадчыны перайшоў да вялікага князя Альгерда і такім чынам далучыўся да Вялікага Княства Літоўскага. У 1341 годзе тутэйшыя жыхары на чале з Альгердам дапамаглі Пскову супраць крыжакоў[8]. З 1345 году места знаходзілася ў валоданьні Андрэя Альгердавіча.

Паводле гістарычных крыніцаў, у 1351 годзе ў Віцебску завяршылася будова княскага палаца і муравана-драўляных Верхняга і Ніжняга замкаў, даўжыня сьценаў якіх складала 1,75 км[8]. У кан. XІV ст. места апынулася ў цэнтры міжусобнай барацьбы паміж сынамі і суродзічамі Альгерда за права валоданьня гэтым важным стратэгічным пунктам. Верхні і Ніжні замкі неаднаразова супрацьстаялі шматлікім і працяглым аблогам. 15 ліпеня 1410 віцебская харугва ўзяла ўдзел у Грунвальдзкай бітве.

У XVXVІ стагодзьдзях Віцебск зрабіўся буйным гандлёвым і рамесным цэнтрам. Станам на 1441 год ён уваходзіў у шэрагі 15 найбуйнейшых местаў Вялікага Княства Літоўскага.

Паводле ўстаўной граматы вялікага князя Казімера (1444) Віцебск атрымаў абмежаванае самакіраваньне, таксама грамата фактычна зафіксавала аўтаномію Віцебскай зямлі[9]. Надалей у XVІ ст. места атрымала шэраг прывілеяў, якія гарантавалі недатыкальнасьць зямельных уладаньняў фэўдалаў і мяшчанаў, правы бязмытнага гандлю і вольнага выезду ў межах дзяржавы[9].

У 1508 годзе на базе Віцебскага намесьніцтва ўтварылася ваяводзтва[10]. 17 сакавіка 1597 году кароль і вялікі князь Жыгімонт Ваза надаў месту Магдэбурскае права і герб[11]: «у блакітным полі пагрудная выява Ісуса Хрыста, пад якой чырвоны меч». Вытрымка з адпаведнага вялікакняскага прывілею:

« Герб надаем месту нашему Витебскому в блакитном полю образ святого Спаса Збавителя нашего, а при том зараз трохи нижей меч голый червоный, што ся мает розуметь кровавый. »

У 2-й пал. XVІ — пач. XVІІ стагодзьдзяў у Віцебску ўтварылася супольнасьць кальвіністаў, у якую ўваходзілі заможныя месьцічы і чальцы магістрату. Адначасна ў месьце распачалі сваю дзейнасьць праваслаўныя брацтвы, якія спрыялі захаваньню беларускай мовы і культуры.

Ад пачатку XVІ ст. Віцебск неаднаразова (у 1502, 1516, 1519, 1534 і 1536 гадох) цярпеў ад агрэсіі Маскоўскай дзяржавы, войскі якой спусташалі ваколіцы места, забівалі і бралі ў палон ягоных жыхароў[12]. У Інфлянцкую вайну маскоўскія захопнікі двойчы бралі Віцебск у аблогу (у 1562 і 1568 гадох), зьнішчаючы ягоныя пасады і ваколіцы[12]. У 1602 годзе вяртаючыся дадому з вайны Рэчы Паспалітай са Швэцыяй места абрабавалі запароскія казакі[12]:

« Того ж року запорозкие козаки у Швецыи были, да ничого не помогли, толко великую шкоду господарю вчинили, бо место славное, место богатое Витебск звоевали, мещан побили, панны поплюгавили, скарбы побрали. »

Баркулабаўскі летапіс

У сяр. XVІІ ст. Віцебск быў буйным адміністрацыйным, рамесным і гандлёвым цэнтрам, у якім налічвалася больш за тысячу дамоў, насельніцтва складала каля 10 тыс. жыхароў. Тут разьвіваліся мэтала- і дрэваапрацоўка, гарбарнае, ганчарнае, васкабойнае рамёствы, а таксама мёдаварэньне.

З пачаткам Трынаццацігадовай вайны (16541667) Віцебскі замак па амаль 3-месячнай аблозе захапіла 20-тысячнае войска маскоўскіх ваяводаў і ўкраінскіх казакаў. У баях загінула большасьць месьцічаў, значная частка шляхты і габрэяў трапіла ў палон. Акупанты прымусова вывезьлі ў Маскву нямала тутэйшых рамесьнікаў[12]. Толькі ў 1667 годзе Віцебск, згодна з умовамі замірэньня, вярнулі Вялікаму Княству Літоўскаму. Паводле тагачаснага інвэнтару ў месьце было тры замкі — горны (верхні), дзе знаходзіўся палац ваяводы, дольны (ніжні) і ўзгорскі. Замкі атачалі муры з 20 вялікімі і 3 малымі вежамі. Неўзабаве ў Віцебску адкрыўся езуіцкі калегіюм (1682). У Вялікую Паўночную вайну (17001721) 28 верасьня 1708 году на загад Пятра I[13] места спалілі расейскія войскі[14]. Згарэлі замкі, ратуша, крамы, усе пасады, 12 цэркваў і 4 касьцёлы. 3 гэтага часу пачаўся заняпад эканомікі места[12].

Па аднаўленьні ў 2-й пал. XVІІІ ст. Віцебск сваёй велічынёю зрабіўся другім (пасьля Магілёва) местам на тэрыторыі сучаснай Беларусі. У 1764 годзе яго ўраўнавалі ў правох з сталіцай — Вільняй[15], тут распачалася будова новай мураванай ратушы (завяршылася ў 1775 годзе).

У складзе Расейскай імпэрыі[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

У выніку першага падзелу Рэчы Паспалітай (1772) Віцебск апынуўся ў складзе Расейскай імпэрыі, дзе зрабіўся цэнтрам правінцыі1796 годзе цэнтар Беларускай, з 1802 году Віцебскай губэрні). Расейскія ўлады зацьвердзілі новы герб места з «Пагоняй» на бел-чырвона-белым тле (1781). У 1803 годзе на загад з Санкт-Пецярбургу ўсе мескія прывілеі накіравалі ў Сэнат для рэвізіі, з тых часоў іх месца знаходжаньня невядомае[15]. У 1777 годзе ў Віцебску пачало працаваць першае прамысловае прадпрыемства — гарбарня, у 1797 годзе — губэрнская друкарня. У 1804 годзе адкрылася гімназія.

У вайну 1812 году з 16 ліпеня да 26 кастрычніка Віцебск займалі францускія войскі. Станам на 1825 год тут працавалі 10 прадпрыемстваў, 135 крамаў, 8 корчмаў, 150 шынкоў, 6 навучальных установаў, места ўпрыгожвалі 24 сакральныя збудаваньні розных канфэсіяў. У 1826 годзе ўтварылася Беларускае вольнае эканамічнае таварыства, з 1845 году распачаў сваю дзейнасьць мескі тэатар.

За часамі нацыянальна-вызвольнага паўстаньня ў 1863 група гімназістаў і канцылярскіх урадоўцаў спрабавала пакінуць Віцебск і далучыцца да паўстанцкіх аддзелаў, але іх затрымалі ўлады. Расейцы абвясьцілі ў месьце ваеннае становішча[15].

У 1866 годзе празь Віцебск прайшла Рыга-Арлоўская чыгунка, пазьней чыгуначныя лініі злучылі места з Масквой, Берасьцем, Санкт-Пецярбургам і Кіевам. З 1874 году пачало сваю дзейнасьць Віцебскае навуковае таварыства лекараў. У 18811882 гадох тутэйшы фатограф Жыгімонт Юркоўскі першым у сьвеце разьлічыў і сканструяваў імгненны фатаграфічны затвор, апісаньне якога апублікаваў у часопісе «Фатограф».

На 1891 год у Віцебску налічвалася 22 навучальныя ўстановы, 5 бібліятэк, чытальня. У 1893 годзе тут адкрыўся царкоўна-археалягічны музэй, заснаваны з ініцыятывы Е. Раманава і А. Сапунова. Паводле зьвестак за 1895 год у Віцебску налічвалася 650 мураваных і 7200 драўляных будынкаў, 2 тэатры, 3 друкарні, 8 кнігарань, 4 бібліятэкі і каля 80 прамысловых прадпрыемстваў. У 1897 годзе Бэльгійскае акцыянэрнае таварыства збудавала электрастанцыю, а ў 1898 годзе — першую на Беларусі трамвайную лінію з электрычнай цягай. Апроч таго, у цэнтры места праклалі водаправод.

XX стагодзьдзе[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

У 1905 годзе ў Віцебску адкрыўся першы кінатэатар. З 1910 году распачаў сваю дзейнасьць першы на Беларусі настаўніцкі інстытут. 20 красавіка (3 траўня) 1917 году жыхары места ўпершыню змаглі ўрачыста адзначыць гадавіну прыняцьця Канстытуцыі 3 траўня[16].

1 студзеня 1919 году згодна з пастановай І зьезду КП(б) Беларусі Віцебск увайшоў у склад Беларускай ССР, аднак 16 студзеня Масква адабрала места разам зь іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі ў склад РСФСР. У 1924 годзе Віцебск вярнулі БССР, дзе ён зрабіўся цэнтрам раёну (з 1938 году — цэнтар вобласьці). У 1926 годзе ў месьце адкрыўся Тэатар імя Якуба Коласа, які сьпярша зваўся II Беларускім дзяржаўным тэатрам.

У 1920-я гады сфармавалася творчая мастацкая школа, якая ў сусьветнай мастацтвазнаўчай літаратуры атрымала назву «Віцебскай школы абстракцыянізму» (Ю. Пэн, М. Шагал, К. Малевіч).

Цягам некалькіх дзесяцігодзьдзяў Віцебск пераўтварыўся ў буйны прамысловы і культурны цэнтар. Станам на 1938 год тут было 209 прадпрыемстваў, 3 ВНУ, 42 агульнаадукацыйныя школы, 40 бібліятэк, 11 лякарань, 3 кінатэатры.

У Другую сусьветную вайну з 11 ліпеня 1941 да 26 ліпеня 1944 Віцебск знаходзіўся пад нямецкай акупацыяй.

Геаграфія[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Віцебск — самы паўночны абласны цэнтар Беларусі, ён знаходзіцца ў межах 55—56 пн. ш. Клімат умерана-кантынэнтальны, адметны ўмерана цёплым летам (сярэдняя тэмпэратура ліпеня +17°, +20 °C) і ўмерана халоднай зімой (сярэдняя тэмпэратура студзеня −8°, −10 °C).

Nuvola apps kweather.svg Кліматычныя зьвесткі для Віцебску Weather-rain-thunderstorm.svg
Паказьнік Сту Лют Сак Кра Тра Чэр Ліп Жні Вер Кас Ліс Сьн
Сярэдняя t, °C −8 −6,5 −2 5,5 12,5 16 17 16 11,5 6 0 −5
Норма ападкаў, мм 38 30 39 39 52 79 92 73 65 48 56 52
Крыніца: Клімат Віцебску(рас.). МетеоновостиПраверана 25 ліпеня 2011 г.

Віцебск разьмяшчаецца на пагорыстай мясцовасьці, парэзанай ярамі. Рака Дзьвіна цячэ ў межах места ў выглядзе падковы з паўночнага захаду на паўднёвы захад і падзяляе яго на левабярэжную, пагорыстую з глыбокімі ярамі, частку і правабярэжную, з больш роўным рэльефам. У нетрах прымескай зоны залягае цэлы шэраг карысных выкапняў. Да асноўных прыродных рэсурсаў Віцебску можна аднесьці артэзіянскія крыніцы, што маюць вялікія запасы пітной вады і мінэральную крыніцу, на базе якой працуе курорт «Летцы».

Віцебск мае выгоднае геаграфічнае становішча праз сваё разьмяшчэньне на шляхох з Расеі ў Прыбалтыйскія дзяржавы, з Прыбалтыкі ў паўднёвыя раёны Расеі, ува Ўкраіну і Каўказ, у краіны Цэнтральнай і Заходняй Эўропы.

Насельніцтва[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  • XVIII стагодзьдзе: 1784 — 10 289 чал. (4955 муж. і 5334 жан.), у тым ліку купцоў 473 хрысьціянаў і 1386 юдэяў, мяшчанаў — 6218 хрысьціянаў і 1386 юдэяў, 652 юдэяў сталых жыхароў павету, 552 працоўнага люду, 635 шляхты[17]; 1785 — 10,5 тыс. чал.
  • XIX стагодзьдзе: 1808 — 10 803 чал. (5398 муж. і 5405 жан.), у тым ліку 110 духоўнага стану, 222 урадоўцаў, 71 шляхты, 1180 купцоў-хрысьціянаў, 128 купцоў-юдэяў, 6242 мяшчанаў-хрысьціянаў, 2850 мяшчанаў-юдэяў[18]; 1817 — 3340 чал.[15]; 1825 — 16,9 тыс. чал.[19]; 1860 — 29 496 чал. (у тым ліку 14 315 муж.); зь іх паводле стану: 3207 шляхты, 325 купцоў, 23 745 мяшчанаў, 561 чальцоў цэхаў; паводле веры: 10 383 праваслаўных, 3769 каталікоў, 156 адзінаверцаў, 124 раскольнікаў, 70 пратэстантаў, 15 004 юдэі[18]; 31 сьнежня 1863 — 27 868 чал. (13 301 муж. і 14 567 жан.); паводле веры 9416 праваслаўных, 2741 каталікоў, 405 раскольнікаў, 375 адзінаверцаў, 195 пратэстантаў, 14 736 юдэяў[18]; 1881 — 48 206 чал. (26 462 муж. і 21 744 жан.), у тым ліку 16 954 праваслаўных, 5567 каталікоў, 633 адзінаверцаў, 497 пратэстантаў, 384 раскольнікаў, 24 171 юдэй[18]; 1885 — 54 916 чал. (29 317 муж. і 25 599 жан.), у тым ліку праваслаўных 10 205 муж. і 7697 жан., каталікоў — адпаведна 3344 і 3432, адзінаверцаў — 378 і 386, пратэстантаў 227 і 219, раскольнікаў — 252 і 231, юдэяў — 14 911 і 13 394[18]; 1888 — 58 179 (31 417 муж. і 26 762 жан.)[18]; 1891 — 59 403, у тым ліку 24 597 праваслаўных, 6749 каталікоў, 832 адзінаверцаў, 813 раскольнікаў, 24 945 юдэяў, 288 магамэтанаў, 12 інш. веры[18]; 1897 — 65 871 чал., у тым ліку 34 429 габрэяў[20].
  • XX стагодзьдзе: 1913 — 109 тыс. чал.[21]; 1923 — 90 918 тыс. чал.[22]; 1926 — 98 808 тыс. чал.[22]; 1939 — 167 тыс. чал.[23]; 1959 — 148 тыс.[23]; 1970 — 231 тыс. чал.[23]; 1995 — 359 тыс. чал.[24]; 1993 — 367,7 тыс. чал.[25]; 1996 — 365 тыс. чал.[26]
  • XXI стагодзьдзе: 2005 — 342,7 тыс. чал.; 2006 — 343,6 тыс. чал.; 2009 — 356 тыс. чал.[27]; 1 студзеня 2014 — 370 645 чал.[2]

Адукацыя[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Віцебскі дзяржаўны мэдычны ўнівэрсытэт

У Віцебску працуе больш за 50 школаў, ліцэяў ды гімназіяў, 8 сярэдніх спэцыяльных навучальных установаў, 11 прафэсыйна-тэхнічных вучэльняў. Вышэйшую адукацыю атрымліваюць у чатырох дзяржаўных ВНУ:

Пры Віцебскай дзяржаўнай музычнай вучэльні імя І. Салерцінскага працуе філія Беларускай дзяржаўнай акадэміі музыкі, апроч таго працуе філія недзяржаўнага Інстытуту сучасных ведаў імя А. М. Шырокава.

Мэдыцына[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Асноўны артыкул: Ахова здароўя Віцебску

Ахову здароўя віцьбічаў ажыцьцяўляе сетка мэдычных установаў, у якіх працуе каля 2800 лекараў. Агульная магутнасьць стацыянараў складае 4960 ложкаў, магутнасьць амбуляторна-паліклінічных установаў складае каля 10 000 наведваньняў у зьмену.

Лекавальна-прафіляктычныя ўстановы ўлучаюць чатыры мескія тэрытарыяльна-мэдычныя аб’яднаньні. У іх ліку дарослыя і дзіцячыя паліклінікі, жаночыя кансультацыі і мескі стацыянар. Функцыянуюць таксама 16 асобных лекавальна-прафіляктычных установаў, 5 абласных мэдычных дыспансэраў, 2 цэнтры санітарна-гігіенічнага і прафіляктычнага кірунку, Абласны дыягнастычны цэнтар, разгалінаваная сетка дзяржаўных і прыватных апатэк.

Пашыраецца сетка прыватных мэдычных установаў, у якіх працуюць высокакваліфікаваныя адмыслоўцы.

Культура[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Летні амфітэатар

Віцебск — буйны культурны цэнтар Беларусі. У ім праводзяцца штогадовыя фэстывалі «Славянскі базар у Віцебску», «Белая амфара», «Art-sessio», музычны конкурс імя І. Салерцінскага, музычны фэстываль «Менестрэль». У горадзе дзейнічаюць філярмонія, 24 бібліятэкі, 6 музэяў, 2 школы мастацтваў, 14 выстаўных заляў, палацаў ды дамоў культуры, 2 тэатры:

Маюцца кінатэатры, клюбы. Выдаюцца рэгіянальныя газэты ды часопісы.

Спорт[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

У Віцебску разьмяшчаецца больш за 780 фізкультурна-спартовых збудаваньняў, у тым ліку: Цэнтральны спартовы комплекс, палац спорту для зімовых відаў спорту, 167 спартовых заляў, 41 плавальны басэйн (у тым ліку міні-басэйны), больш за 340 спартовых пляцовак, 12 лыжных базаў, 17 стралковых ціраў, 32 спартовыя палі для гульняў.

У наш час у месьце працуе 23 спартовыя ўстановы (ДЮСШ і СДЮШАР), дзе праходзяць агульнафізычную й спэцыялізаваную падрыхтоўку 9130 навучэнцаў па 50 відах спорту, зь якіх 37 зьяўляюцца Алімпійскімі.

Эканоміка[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Прадпрыемствы машынабудаваньня і мэталаапрацоўкі, лёгкай, хімічнай, харчовай, дрэваапрацоўчай прамысловасьці, па вытворчасьці будаўнічых матэрыялаў і іншыя.

Транспарт[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Віцебск — буйны транспартны вузел на паўночным усходзе Беларусі. За 5 км на ўсход праходзіць магістраль М8E95. У самім месьце знаходзіцца скрыжаваньне наступных аўтамабільных шляхоў: магістраль М3 (Менск — Віцебск), дарогі: Р20 (Віцебск — Полацак — пункт пропуску Бігосава (граніца Латвіі)), Р21 (Віцебск — Лёзна — Завольша), Р25 (Віцебск — Сянно — Талачын), Р87 (Віцебск — Ворша), Р112 (Віцебск — Сураж — Стайкі), Р115 (Віцебск — Гарадок). У наш час вядзецца будова заходняй дзялянкі аб’язной колцавай аўтамабільнай дарогі вакол Віцебску.

Віцебскі вакзал па рэканструкцыі

Віцебск зьяўляецца вузлом чыгунак на Смаленск, Санкт-Пецярбург, Гомель, Полацак. Чыгуначны вакзал абслугоўвае пасажыраў як далёкага, так і прымескага кірункаў. У 2010 годзе завяршылася рэканструкцыя будынка чыгуначнага вакзала і прылеглай тэрыторыі.

У Віцебску знаходзяцца аўтавакзал і прымеская аўтастанцыя. Аўтобусныя маршруты злучаюць места з Бэрлінам, Дзьвінскам, Масквой, Рыгай, Санкт-Пецярбургам, а таксама шматлікімі мясьцінамі Беларусі.

Мескі грамадзкі транспарт Віцебску:

  • Аўтобусны (26 маршрутаў), аўтобусны парк № 1 (вул. Церашковай, 7)
  • Тралейбусны (8 маршрутаў)
  • Трамвайны (9 маршрутаў) — паступова скарачаецца
  • Маршрутныя таксі.

За 10 км на ўсход ад места знаходзіцца аэрапорт Віцебск. У мінулым зь яго праводзіліся рэгулярныя авіярэйсы на Менск і Маскву.

Турыстычная інфармацыя[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Віцебск — пэрспэктыўны цэнтар турызму міжнароднага значэньня[28]. У пач. XX ст. тут жылі і працавалі Марк Шагал, Казімер Малевіч. Цяпер у месьце працуе дом-музэй ды мастацкі музэй М. Шагала з сталай экспазыцыяй. Цікавасьць складае штогадовы міжнародны фэстываль «Славянскі базар у Віцебску».

  • Гатэлі: «Ветразь», «Дзьвіна», «Лучоса», «Эрыдан», гасьцініца навучальнага цэнтру прафсаюзаў; гасьцінічны комплекс «Віцебск». У межах мескай забудовы Віцебска функцыянуюць 5 санаторыяў-прафілякторыяў, у тым ліку «Бадзёрасьць». Апроч таго, у Віцебску месьціца першы ў Беларусі хостэл — «Джаз».

Выдатныя мясьціны[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Касьцёл Апекі Найсьвяцейшай Панны Марыі пры кляштары трынітарыяў: на старым здымку XIX ст. (леваруч) і ў наш час як маёмасьць БЭМП (праваруч)

Страчаная спадчына[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

10 рымска-каталіцкіх бажніцаў, зь якіх захаваліся толькі касьцёлы Сьв. Барбары (у цэнтры) і трынітарыяў
Даўні Ратушны пляц
  • Сынагога Вялікая
  • Царква Сьвятых Апосталаў Пятра й Паўла (1780, грэка-каталіцкая)
  • Царква Сьвятога Прарока Ільлі (1746, грэка-каталіцкая)
  • Царква Сьвятой Тройцы (XVII ст., грэка-каталіцкая)
  • Царква Ўваскрэшаньня Хрыстова (Заручаўская) (XVI ст., грэка-каталіцкая)
  • Царква Нараджэньня Божай Маці (1886)
  • Царква Праабражэньня Гасподняга (XIX ст.)
  • Царква Раства Хрыстова (1807—1810)
  • Царква Сьвятога Георгія (1876)
  • Царква Сьвятога Дзьмітрыя (XIX ст.)
  • Царква Сьвятога Духа (XVII—XVIII стагодзьдзі)
  • Царква Сьвятога Апостала Іаана Багаслова (XIV ст.)
  • Царква Сьвятога Іаана Прадцечы (XV—XVI стагодзьдзі)
  • Царква Сьвятога Іаана Хрысьціцеля (1903)
  • Царква Сьвятога Мікалая (1791—1799)
  • Царква Сьвятога Міхала Арханёла (1796)
  • Царква Сьвятога Сімеона (XVIII ст.)
  • Царква Сьвятых Барыса й Глеба (XVI ст.)
  • Царква Ўзвышэньня Сьвятога Крыжа (1806—1816)

Вядомыя асобы[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Асноўны артыкул: Вядомыя асобы Віцебску

Ураджэнцы[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Месты-сябры[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Глядзіце таксама[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Крыніцы[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  1. ^ Государственный земельный кадастр Республики Беларусь(рас.) (па стане на 1 студзеня 2010 г.)
  2. ^ а б в [1](рас.) Нацыянальны статыстычны камітэт Рэспублікі Беларусь
  3. ^ Жучкевич В. А. Краткий топонимический словарь Белоруссии. — Мн.: Изд-во БГУ, 1974. С. 53.
  4. ^ Сапунов А. Историко-статистический очерк города Витебска / Комис. по работе в архивах Витебской епархии; Подг. интернет-публ. свящ. Владимира Горидовца. — Изд. отд. Витебской епархии. — Витебск, 2006.
  5. ^ ПСРЛ. Т. 1. — М., 1962. С. 413.
  6. ^ Хроніка Вартбэрга
  7. ^ Шишанов В. 974, 947 или 914? // «Витебский проспект» № 45, 10 ноября 2005. С. 3.
  8. ^ а б Калядзінскі Л., Ткачоў М. Віцебск // Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя. У 3 т. / рэд. Г. П. Пашкоў і інш. Т. 1: Абаленскі — Кадэнцыя. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2005. С. 448.
  9. ^ а б Калядзінскі Л., Ткачоў М. Віцебск // Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя. У 3 т. / рэд. Г. П. Пашкоў і інш. Т. 1: Абаленскі — Кадэнцыя. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2005. С. 449.
  10. ^ Насевіч В. Тэрыторыя, адміністрацыйны падзел // Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя. У 3 т. / рэд. Г. П. Пашкоў і інш. Т. 1: Абаленскі — Кадэнцыя. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2005. С. 34—39.
  11. ^ Ткачев М. А. Замки Беларуси / М. А. Ткачев. — Мн.: Беларусь, 2002. С. 126.
  12. ^ а б в г д Калядзінскі Л., Ткачоў М. Віцебск // Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя. У 3 т. / рэд. Г. П. Пашкоў і інш. Т. 1: Абаленскі — Кадэнцыя. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2005. С. 450.
  13. ^ Памяць: Гіст.-дакум. хроніка Віцебска: у 2-х кн. Кн. 1-я. — Мн.: БелЭн, 2002. С. 74.
  14. ^ Ткачев М. А. Замки Беларуси / М. А. Ткачев. — Мн.: Беларусь, 2002. С. 132.
  15. ^ а б в г Віцебск // Цітоў А. Геральдыка беларускіх местаў (XVI — пачатак XX ст.). — Мн.: Полымя, 1998.
  16. ^ Tarasiuk D. Między nadzieją a niepokojem: Działalność społeczno-kulturalna i polityczna Polaków na wschodniej Białorusi w latach 1905–1918. — Lublin: Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej, 2007. S. 114—115.
  17. ^ Witebsk // Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich(пол.). Tom XIII: Warmbrun — Worowo. — Warszawa, 1893. S. 633.
  18. ^ а б в г д е ё Witebsk // Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich(пол.). Tom XIII: Warmbrun — Worowo. — Warszawa, 1893. S. 634.
  19. ^ Калядзінскі Л., Ткачоў М., Космач В., Сяргеева В. Віцебск // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 2: Беліцк — Гімн / Беларус. Энцыкл.; Рэдкал.: Б. І. Сачанка (гал. рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн.: БелЭн, 1994. С. 313.
  20. ^ Witebsk // Napoleon Rouba. Przewodnik po Litwe i Białejrusi. — Wilno, 1909; — Gdańsk, 1995.
  21. ^ Калядзінскі Л., Ткачоў М., Космач В., Сяргеева В. Віцебск // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 2: Беліцк — Гімн / Беларус. Энцыкл.; Рэдкал.: Б. І. Сачанка (гал. рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн.: БелЭн, 1994. С. 314.
  22. ^ а б Калядзінскі Л., Ткачоў М., Космач В., Сяргеева В. Віцебск // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 2: Беліцк — Гімн / Беларус. Энцыкл.; Рэдкал.: Б. І. Сачанка (гал. рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн.: БелЭн, 1994. С. 315.
  23. ^ а б в Витебск // Большая советская энциклопедия, 3-е изд.: в 30 т. / Гл. ред. А.М. Прохоров. — М.: Сов. энциклопедия, 1969—1978.
  24. ^ Viciebsk // Zaprudnik J. Historical dictionary of Belarus. — Lamham. — London: Scarecrow Press, 1998. P. 217.
  25. ^ Калядзінскі Л., Ткачоў М., Космач В., Сяргеева В. Віцебск // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 2: Беліцк — Гімн / Беларус. Энцыкл.; Рэдкал.: Б. І. Сачанка (гал. рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн.: БелЭн, 1994. С. 309.
  26. ^ Витебск // Большой энциклопедический словарь / Гл. ред. В. П. Шишков. — М.: НИ «Большая Российская энциклопедия», 1998. — 640 с.: ил. ISBN 5-85270-262-5.
  27. ^ У 14 гарадах Беларусі колькасць насельніцтва перавышае 100 тыс. чалавек // «Наша Ніва», 26 сакавіка 2009 г.
  28. ^ Витебск // Туристская энциклопедия Беларуси / редкол. Г. П. Пашков [и др.]; под общ. ред. И. И. Пирожника. — Мн., 2007.

Літаратура[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Вонкавыя спасылкі[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Commons-logo.svg  Віцебсксховішча мультымэдыйных матэрыялаў