Газэта

Зьвесткі зь Вікіпэдыі — вольнай энцыкляпэдыі
Перайсьці да: навігацыі, пошуку
Street Scene - Salta - Argentina.jpg

Газэ́та[1] (італ. gazetta) — від папяровага сродку масавай інфармацыі, пэрыядычнасьць выданьня якога, звычайна, часьцей чым раз на тыдзень. Назоў паходзіць ад манэты, якую ў 16 стагодзьдзі плацілі за рукапісны аркуш навінаў у Вэнэцыі. Сучасныя газэты з вялікімі накладамі, могуць мець рэгіянальныя дадаткі, ці проста рэгіянальныя адрозьненьні ў аб'явах, рэкляме і г.д. Існуюць газэты, якія выдаюцца нават у некалькіх краінах. Існуюць газэты, існаваньне якіх абмежавана часам ці накладам, напрыклад фэстывальныя газэты ці газэты якія распаўсюджваюцца на вялікіх (шматдзённых) выставах. Звычайная газэта — адзін, альбо некалькі лістоў друкаваных на газэтнай паперы, нават калі выдаюцца радзей чым раз на тыдзень.

Гісторыя[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

У Старажытным Рыме рукапісныя скруткі «Штодзённыя справы рымскага народу» пра падзеі ў месьце вывешваліся на пляцах і дастаўляліся урадоўцам ды патрыцыям. Газэты ў сучасным разуменьні гэтага слова ўзьніклі ў пачатку XVII стагодзьдзя на тэрыторыі Сьвятой Рымскай імпэрыі Нямецкай нацыі: спачатку ў 1605 годзе ў Страсбургу друкаром Ёганам Каролюсам была заснаваная газэта « Relation aller Fürnemmen und gedenckwürdigen Historien », вядомая таксама як « die Straßburger Relation »[2], а ў 1609 годзе ў Вольфэнбютэлі пабачыла сьвет Aviso — цяпер гэта найстарэйшая газэта, што захавалася да нашага часу. Крыху пазьней газэты зьявіліся і ў іншых краінах: La Gazette ў Францыі (1631, праіснавала да 1915)[3], Post och Inrikes Tidningar у Швэцыі (1645, першапачаткова называлася Ordinari Post Tijdender; зьяўляецца найстарэйшай у сьвеце газэтай, што выходзіць без перапынку з часу заснаваньня[4], з 2007 году — толькі ў электронным выглядзе)[5]. Першая штодзённая газэта (выдавалася 6 дзён у тыдзень) узьнікла ў Ляйпцыгу ў 1650 годзе.

Беларусь[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Першую беларускамоўную газэту «Мужыцкая праўда» выдавалі ў 18621863 гадах Кастусь Каліноўскі і яго паплечнікі[6]. У 1941 г. у Беларусі выходзіла 162 газэты з разавым накладам у 1067 тыс. асобнікаў[7]. У 2010 годзе з 713 найменьняў газэтаў толькі 185 (26%) выдавалася на беларускай мове. З гадавога накладу ў 510,3 млн. асобнікаў толькі крыху больш як чвэрць выходзіла па-беларуску. У разавым накладзе (8,1 млн. асобнікаў) на беларускамоўныя газэты прыпадала толькі 1,2 млн. асобнікаў (14,8%)[8].

Крыніцы[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  1. ^ у 70-ых гадах, пра аналізе мовы пісьменнікаў з Маладзечанскага раёну, быў зафіксаваны варыянт вымаўлення /Газэта/ (з выбухным г) (А.І. Падлужны, "Фанетыка беларускага слова")
  2. ^ http://www.gralon.net/articles/news-et-media/magazines/article-histoire-de-la-presse--des-premiers-journaux-a-nos-jours-1339.htm
  3. ^ Ivan Chupin, Nicolas Hubé et Nicolas Kaciaf, Histoire politique et économique des médias en France, La Découverte, 2009, 126 p. (ISBN 978-2-7071-5465-1), p. 12
  4. ^ Lönnroth Lars, Delblanc Sven, red (1999). Den svenska litteraturen. 1, Från runor till romantik : 800-1830. Stockholm: Bonnier. sid. 207. Libris 8233782. ISBN 91-0-056773-6
  5. ^ https://poit.bolagsverket.se/poit/PublikPoitIn.do)
  6. ^ Цікава ведаць // Кантакт. — 30 сьнежня 2010. — № 4 (4). — С. 7.
  7. ^ Цікава ведаць // Кантакт. — 25 лістапада 2010. — № 3 (3). — С. 4.
  8. ^ Беларускую мову лічаць роднай 5 млн. 58 тыс. жыхароў Беларусі // Беларускае тэлеграфнае агенцтва, 20 лютага 2012 г. Праверана 10 лістапада 2013 г.

Вонкавыя спасылкі[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Commons-logo.svg  Газэтасховішча мультымэдыйных матэрыялаў