Ганцавічы

Ганцавічы
Герб Ганцавічаў
Першыя згадкі:	1898
Вобласьць:	Берасьцейская
Раён:	Ганцавіцкі
Насельніцтва:	14 800 (2008)
Тэлефонны код:	+375 1646
Паштовы індэкс:	225432
Аўтамабільны код:	1
Геаграфічныя каардынаты:	52°51′27″ пн. ш. 26°26′23″ у. д.
Ганцавічы на мапе Беларусі Ганцавічы

Га́нцавічы — горад у Берасьцейскай вобласьці Беларусі, на рацэ Цна. Адміністрацыйны цэнтар Ганцавіцкага раёну. Насельніцтва 14,8 тыс. чал (2008).

Знаходзяцца за 250 км ад Берасьця. Чыгуначная станцыя на лініі Лунінец — Баранавічы.

Этымалёгія назвы

На думку беларускага тапаніміста В. Жучкевіча тапонім зьяўляецца вытворным ад прозьвішча Ганцэвіч.

Гісторыя

• сяр. XVII ст.: першыя згадкі, вёска ў Пінскім павеце Берасьцейскага ваяводзтва Вялікага Княства Літоўскага; шляхецкая ўласнасьць у Клецкай ардынацыі Радзівілаў.
• 1652: у Ганцавічах было 24 валокі зямлі.
• 1773: уладальнік фальварку Ганцавічы Г. Макавецкі вылучыў яго з маёнтку Круговічы і прадаў наваградзкаму падваяводу Ю. Абуховіча; у паселішчы было 15 сядзібаў, дзейнічала царква Сьв. Антонія.
• 1777: паводле падатковага тарыфу, знаходзіліся ў Клецкай парафіі і налічвалі 15 дымоў.
• 1793: у выніку другога падзелу Рэчы Паспалітай апынуліся ў складзе Расейскай імпэрыі.
• 2-я пал. ХІХ ст.: вёска Слуцкага павету Менскай губэрні, уладаньне графа С. Чапскага.
• 1884: з будаўніцтвам Палескай чыгункі зьявілася станцыя Ганцавічы, у ваколіцах якой пачалася прамысловая распрацоўка і перапрацоўка лесу, а таксама сыравіны па вытворчасьці шкла.
• 1888: ва ўрочышчы «Ельня» маёнтку Ганцавічы пры станцыі Ганцавічы пачалося будаўніцтва паравой лесапільні. Завод месьціўся тамака, дзе цяпер (2008) у Ганцавічах знаходзіцца аўтобусная станцыя.
• 1899: на тым месцы, дзе цяпер (2008) разьмяшчаецца Ганцавіцкі хлебазавод і Дом школьнікаў, дзейнічаў шклозавод прамыславікоў В. Краеўскага і Столя, дзе выраблялася аконнае, люстэркавае і высакаякаснае бэмскае шкло.

Касьцёл Зьвеставаньня Панне Марыі, зьнішчаны бальшавікамі ў 1957

• кастрычнік 1902: Менскае губэрнскае кіраваньне зацьвердзіла плян забудовы мястэчка пры станцыі Ганцавічы. У ім адзначалася, што першапачаткова паселішча месьцілася ва ўрочыўшчы «Ельня» пры станцыі Ганцавічы Палескай чыгункі Круговіцкай воласьці. Там жа маецца запіс, што паселішча утварылася ў 1898 року. Прычынай ўзьнікненьня, паводле дакумэнта, зьявілася пабудова завода Краеўскага і Столя, продаж лесу ў маёнтку Ганцавічы і Круговічы, а таксама ў маёнтку князя Радзівіла, разьмешчанага паблізу станцыі Ганцавічы і ўрочышча «Ельня». У паселішчы налічвалася 86 будынкаў, зь якіх адзін быў мураваны.
• 1921: у складзе міжваеннай Польскай Рэспублікі.
• 1930-я: у мястэчку знаходзіліся царква, касьцёл, дзьве сынагогі, пошта, тэлеграф, паліцэйскі пост, лекар і фэльчар. Меліся гасьцініцы Сачалава, Слуцкага, Ганцэвіча, Ліса і Ушэравіцкага (цана пакоя ў дзень ~1,5 злотага), быў рэстаран Красінскага (абед ~1 злоты), кавярня Грамбецкага.
• 1934: пажар зьнішчыў драўляны каталіцкі касьцёл (1921) і большую частку забудовы мястэчка.
• 1939: у БССР.
• 15 студзеня 1940: цэнтар раёну, гарадзкі пасёлак.
• 1962—1966: у Ляхавіцкім раёне.
• 6 сьнежня 1973: атрымалі статус места.

Насельніцтва

• 1897 — 633 чал.
• 1909 — 1026 чал.
• 1970 — 5,2 тыс. чал.
• 1973 — 6,9 тыс. чал.
• 1991 — 14,5 тыс. чал.
• 2006 — 14,7 тыс. чал.
• 2008 — 14,8 тыс. чал.

Адукацыя

У Ганцавічах функцыянуюць 3 сярэднія школы, гімназія і адзін ліцэй с/г вытворчасьці, а таксама адмысловая школа-інтэрнат.

Эканоміка

Прадпрыемствы харчовай, будаўнічых матэрыялаў і лясной прамысловасьці.

• ААТ «Модуль»
• Філія «Ганцавіцкі хлебазавод» РУВП «Берасьцехлебпрам»
• ААТ «Ганцавіцкі райаграсэрвіс»

На поўнач ад Ганцавічаў разьмяшчаецца РЛС «Волга» (52°51′27″ пн. ш. 26°28′55″ у. д.), што ўваходзіць у склад расейскай сыстэмы папярэджаньня аб ракетным нападзе. Пастаўленая на баявое дзяжурства 1 кастрычніка 2003 году. Станцыя дэцымэтровага дыяпазону дазваляе адсочваць пускі МБР на паўночна-заходнім ракетанебясьпечным кірунку. Паводле дамоваў, падпісаных 6 студзеня 1995 году, уся нерухомая маёмасьць і занятая «Волгай» ды яе інфраструктурай зямельная дзялянка перададзеныя расейскаму боку ў карыстаньне на 25 гадоў (да 2020 году).

Турыстычная інфармацыя

Дзейнічае Ганцавіцкі краязнаўчы музэй. Спыніцца можна ў мескай гасьцініцы.

Выдатныя мясьціны

• Могілкі габрэйскія.
• Сядзібна-паркавы комплекс Падарэўскіх (1840-я).

Страчаная спадчына

• Касьцёл Зьвеставаньня Панне Марыі (1934—1935).

Літаратура

• Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя. У 3 т. / рэд. Г. П. Пашкоў і інш. Т. 1: Абаленскі — Кадэнцыя. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2005. — 684 с.: іл. ISBN 985-11-0314-4.
• Ганцавічы // Нашы гарады: грамадска-палітычнае даведачнае выданне / У. А. Малішэўскі, П. М. Пабока. — Мн.: Народная асвета, 1991. — 303 с.: фота. — ISBN 5-341-00240-7.
• Ганцевичи // Туристская энциклопедия Беларуси / редкол. Г. П. Пашков [и др.]; под общ. ред. И. И. Пирожника. — Мн., 2007.— 648 с. ISBN 978-985-11-0384-9.

Вонкавыя спасылкі

• м. Ганцавічы на Radzima.org
• Фатаграфіі на «Глёбусе Беларусі»
• Ганцавіцкі краязнаўча-інфармацыйны партал
• Сайт газеты "Ганцавіцкі час"