Гарадзенскі Сойм (1793)
Гарадзенскі Сойм (1793) — апошні вальны сканфэдэраваны сойм Рэчы Паспалітай, які праходзіў з 17 чэрвеня да 23 лістапада 1793 г. у Гародні, у Новым Замку. Таксама вядомы як «нямы сойм» з прычыны прымусовых дзеяньняў расейскіх войскаў у дачыненьні да паслоў.
Зьмест |
Перадумовы [рэдагаваць]
На працягу 1788—1792 гг. у Рэчы Паспалітай былі праведзеныя шматлікія палітычныя і эканамічныя рэформы, што выклікала вялікае незадаволеньне ў кансэрватыўна настроенай магнатэрыі і Расейскай імпэрыі. Вынікам гэтага стала стварэньне Таргавіцкай канфэдэрацыі ў 1792 г. і ўвод расейскіх войскаў на тэрыторыю Рэчы Паспалітай. Неўзабаве польска-літоўскія войскі былі разьбітыя, а кароль далучыўся да Таргавіцкай канфэдэрацыі.
Ход падзеяў [рэдагаваць]
Арганізацыяй сойма займаўся расейскі пасол Якуб Сіверс. У Гародні разьмясцілася вялікая колькасьць расейскіх войскаў. Паслоў, што прыбылі на сойм, актыўна запужвалі ці прапаноўвалі хабар. Паводле задумкі Кацярыны II гэты сойм мусіў прызнаць тэрытарыяльныя прэтэнзіі Прусіі і Расеі, і такім чынам замацаваць другі падзел Рэчы Паспалітай. Таксама яна прапанавала заключыць саюзную дамову паміж Расейскай імпэрыяй і і Рэччу Паспалітай.
15 верасьня сойм быў завязаны ў канфэдэрацыю. Нягледзячы на ціск Сіверса, паслы доўгі час адмаўляліся падтрымаць патрабаваньні Расеі.
23 верасьня адбылося гэтак званае «нямое паседжаньне». На чарговы зварот Сіверса, прыняць прапанову Кацярыны ІІ, паслы маўчалі. Гэта працягвалася некалькі гадзінаў. Урэшце кракаўскі пасол Іосіф Анквіц сказаў, што маўчаньне азначае згоду. Дамова была прынятая.
Вынікі сойму [рэдагаваць]
- Расейская імпэрыя зноў станавілася пратэктарам Рэчы Паспалітай.
- Ліквідавалася Канстытуцыя 3 траўня, замест яе была прынята новая канстытуцыя[1].
- аднаўлялася Пастаянная Рада і кардынальныя правы.
- Войска Рэчы Паспалітай зьмяншалася да 15 тысячаў чалавек.
- Замацоўваліся правы мяшчанаў.
- Ліквідавалася Таргавіцкая канфэдэрацыя.
- Замацоўваўся другі падзел Рэчы Паспалітай.
Гарадзенскі Сойм у літаратуры [рэдагаваць]
Падзеі Сойма апісаныя ў рамане Ўладыслава Рэйманта «Апошні Сойм Рэчы Паспалітай» (па-польску: Ostatni Sejm Rzeczypospolitej)
Крыніцы [рэдагаваць]
- ^ Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя. У 2 т. Т. 2: Кадэцкі корпус — Яцкевіч / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) [і інш.]. — Мн.: БелЭн, 2006. — 792 с; іл., старонка 35
Літаратура [рэдагаваць]
- Howard Lord, Robert. Drugi rozbiór Polski. — Warszawa: PAX, 1984. — 411 stron. ISBN 83-211-0511-4
- Соловьёв С. М. История падения Польши // Соч.. — М.: 1995.
