Герб Беларускай ССР

Зьвесткі зь Вікіпэдыі — вольнай энцыкляпэдыі
Перайсьці да: навігацыі, пошуку
Герб Беларускай ССР, 1981-1991 г.г.
Герб Беларускай ССР, 1937-1938 г.г. Дэвіз «Пралетары ўсіх краін, злучайцеся!» на чатырох мовах — беларускай, расейскай, польскай і ідыш

Герб Белару́скай ССР — дзяржаўны сымбаль Беларускай Савецкай Сацыялістычнай Рэспублікі. Герб Беларускай ССР грунтаваўся на гербе Савецкага Саюзу. Быў прыняты 30 сакавіка 1927 году на паседжаньні Саўнаркаму БССР.

Канстытуцыя ССРБ (3.2.1919) у ст. 31 апісвала герб Беларусі:

залатыя серп і молат на чырвоным фоне ў прамянях узыходзячага сонцу, вакол — вянок з каласоў і надпісы: «Сацыялістычная Савецкая Рэспубліка Беларусь» і «Пралетары ўсіх краін, злучайцеся!».

А. Н. Лупол і Е. І. Каменцава ў Савецкай Гістарычнай Энцыкляпэдыі (т.4, М, 1963) прыводзяць малюнак дзяржаўнага гербу Беларускай ССР 1919 году, які практычна цалкам супадае з гербам РСФСР і адрозьніваецца ад яго толькі надпісамі «Б.С.С.Р.» і дэвізам «Пролетарыі ўсіх краёў, злучайцеся!».

У 1924 годзе Сакратарыят ЦВК Беларускай ССР абвясьціў конкурс на лепшы праект дзяржаўнага гербу рэспублікі. Ён павінны быў адбіць прыродныя і гаспадарчыя асаблівасьці Беларусі, яе непарыўную сувязь з Савецкім Саюзам. 22 кастрычніка 1924 году былі прынятыя асноўныя палажэньні аб гербе. 24 лістапада 1926 году СНК БССР, разгледзеўшы прадстаўленыя праекты гербу, прапанаваў наркампрасу дапрацаваць праект. 27 сьнежня 1926 году СНК БССР прызнаў удалым малюнак гербу, выкананы кіраўніком Беларускага мастацкага тэхнікуму Віцебску Валянцінам Віктаравічам Волкавым. Саўнаркам занёс некаторыя папраўкі ў малюнак, тое ж было зроблена і Прэзыдыюмам ЦВК 5 лютага 1927 году.

У пастанове Саўнаркаму было сказана:

Прыняць праект дзяржаўнага гербу БССР, які складаецца з малюнку на чырвоным фоне ў прамянях узыходзячага сонцу сярпа і молата, зьмешчаных крыж-накрыж дзяржальнямі дадолу і акружаных вянком, якія складаюцца зьлева з жытніх каласоў, абвітых канюшынай, і справа − з дубовай галінкі; зьнізу — паміж абедзьвюма паловамі вянку знаходзіцца частка зямнога шару з тэрыторыяй Беларускай ССР. Абедзьве паловы вянка абвіты чырвонай стужкай, на якой зьмешчаныя надпісы на чатырох мовах: «Пралетары ўсіх краін, злучайцеся!» — і ніжэй «Б. С. С. Р.» Наверсе гербу — пяціканцовая зорка.

Тэкст дэвізу на беларускай мове з 1927 году выглядаў як: «Пролятары ўсіх краін, злучайцеся!» (да 1927 году было: «Пролетарыі ўсіх краёў, злучайцеся!»). З 1937 году дэвіз на беларускай мове выглядаў як: «Пролетарыі ўсіх краін, злучайцеся!»).

Акрамя таго, прынамсі з 1924 году за аўтарствам мастака Генадзя Змудзінскага вядомы праект гербу БССР, які ўяўляў сабою выцягнуты шчыт белага колеру, наверсе якога месьцілася кампазыцыя з выявамі сонца й расьлінных арнамэнтаў, пасярэдзіне дыяганальна праходзіла цёмна-чырвоная паласа з надпісам Беларуская соцыалістычная савецкая рэспубліка, на белым участку зьверху ад паласы знаходзіліся выявы двух снапоў, на белым участку зьнізу ад паласы — выявы двух дрэваў. Зь левага боку герб акаймлялі дзьве цёмна-жоўтыя літары С, справа — С і Р, складаючы надпіс СССР; у самым нізе гербу знаходзіўся стылізаваны сымбаль саветаў, серп і молат. Уздоўж краёў гербу праходзілі надпісы на тагачасных афіцыйных мовах БССР — беларускай (верх), расейскай (левы бок), ідышы (ніз) і польскай (справа)[1].

5 красавіка 1937 году пастановай Прэзыдыюму ЦВК БССР «Аб дзяржаўным гербе і сьцягу БССР» быў замацаваны афіцыйны малюнак гербу. У жніўні 1938 году быў зацьверджаны новы варыянт гербу БССР, у адпаведнасьці з рэкамэндацыямі Камісіі пры Прэзыдыюме ВС СССР дэвіз стаў адлюстроўвацца толькі на дзьвюх мовах: беларускай і расейскай (прыбралі надпісы на польскай і на ідыш), дубовая галіна была замененая каласамі іржы, пераплеценымі льном. Малюнак перапрацаваў В. В. Ваўкоў. Указам Прэзыдыюму ВС БССР ад 20 лістапада 1938 году быў удакладнены пераклад на беларускую мову дэвізу, ён стаў чытацца як: «Пролетарыі ўсіх краін, еднайцеся!», таксама былі занесеныя папраўкі ў малюнак (зьмененая групоўка сонечных прамянёў).

Ініцыятаркай зьменаў лёзунгу і наўмыснага ўвядзеньня ў яго артаграфічнай памылкі была Старшыня Вярхоўнага Савету БССР Надзея Грэкава. Аўген Калубовіч апісваў гэта наступным чынам:

« — Ну а Грэкава? — зноў перапыніў яго Я. Колас. Відаць было, што ён сьпяшаўся. Грэкава, працягваў К. Гурскі, загадала ўнесьці ў правапіс дзьве зробленыя ёю «папраўкі» ў лёзунг «Пролетарыі ўсіх краёў, злучайцеся!» Па-першае, слова «злучайцеся» замяніць на «еднайцеся», бо вось яна як сакратар ЦК часта падпісвае «дырэктывы» калгасам, што ўжо пара пачынаць «злучную кампанію для ската»; таму заклік «злучайцеся!» у дачыненьні да пралетарыяту «неяк нядобра гучыць». Па-другое, у слове «яднайцеся» пачатнае «я», хоць і стаіць у першым складзе перад націскам, павінна пісацца празь «е», бо могуць быць выпадкі, тлумачыла Грэкава, калі слова гэтае пры пісьме ці друку трэба пераносіць і тады пры падзеле яго можа выйсьці «яд-». Для палітычнага лёзунгу гэта недапушчальнае і ЦК партыі на гэта ня можа згадзіцца. Я.Колас нічога не адказаў.[2] »

—Аўген Калубовіч, Якуб Колас і Янка Купала. Крокі гісторыі

11 красавіка 1927 году малюнак дзяржаўнага гербу БССР і яго апісаньне былі прынятыя VIII зьездам Саветаў БССР і занесеныя ў Канстытуцыю. Паводле Канстытуцыі, прынятай XI зьездам Саветаў БССР 19 лютага 1937 году, геральдычная абрэвіятура рэспублікі «Б. С. С. Р.» стала расшыфроўвацца як Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка. 5 красавіка 1937 году пастановай Прэзыдыюму ЦВК БССР «Аб дзяржаўным гербе і сьцягу БССР» было замацавана афіцыйны малюнак гербу.

У 50-я гады народным мастаком Савецкага Саюзу Янам Дубасавым быў распрацаваны новы, зьлёгку зьменены праект гербу. Лён на гербе БССР стаў адлюстроўвацца не са скрыначкамі, а з колерамі. З 1956 году абрэвіятура назвы рэспублікі не падзяляецца кропкамі. 28 лютага 1958 году Прэзыдыюм Вярхоўнага Савету БССР прыняў указ аб чарговым удакладненьні беларускага тэксту дэвізу, з тых часоў ён выглядае як: «Пролетарыі ўсіх краін, яднайцеся!».

Апошняе ўдакладненьне гербу БССР рушыла ўсьлед у 1981 годзе, тады былі трохі зьменены малюнак колераў льна і сонечных прамянёў.

19 верасьня 1991 году быў заменены на герб «Пагоня», у мінулым — герб Вялікага княства Літоўскага й БНР.

Сучасны герб Беларусі, прыняты на рэфэрэндуме 1995 году, засноўваецца на гербе БССР з заменай малюнку сярпа і молата на контуры Беларусі.

Глядзіце таксама[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Крыніцы[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  1. ^ // Літаратура і Мастацтва. — 2013. — № 48. — С. 15.
  2. ^ Аўген Калубовіч. Якуб Колас і Янка Купала. Крокі гісторыі. Менск, 1993.

Вонкавыя спасылкі[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Commons-logo.svg  Герб Беларускай ССРсховішча мультымэдыйных матэрыялаў

Гербы рэспублік Савецкага Саюзу
Coat of arms of the Soviet Union.svg Азэрбайджанская ССР | Армянская ССР | Беларуская ССР | Грузінская ССР | Казаская ССР | Кіргіская ССР | Латвійская ССР | Летувіская ССР | Малдаўская ССР | Расейская СФСР | Таджыцкая ССР | Туркмэнская ССР | Узбэцкая ССР | Украінская ССР | Эстонская ССР

Карэла-Фінская ССР (1940—1956) | Закаўкаская СФСР (1922—1936)