Герб Беларусі

Зьвесткі зь Вікіпэдыі — вольнай энцыкляпэдыі
Перайсьці да: навігацыі, пошуку
Герб Беларусі
Беларускі нацыянальны герб Пагоня

Герб Беларусі — афіцыйны сымбаль Рэспублікі Беларусь. Уяўляе сабой зялёны контур тэрыторыі Рэспублікі Беларусь у залатых промнях сонца над зямною куляй. Над контурам знаходзіцца чырвоная зорка, зьлева і справа контур абкружае вянок з залатых каласоў, пераплеценых кветкамі канюшыны і льну. Каласы абвіваюць стужкі колераў сьцягу Беларусі, унізе на стужцы бачны залаты надпіс «Рэспубліка Беларусь». Ужываецца як дзяржаўны герб пасьля ўказу А. Лукашэнкі ад 12 чэрвеня 1995 году[1]. Шэраг аўтараў (праўнікі, гісторыкі і інш.) паказваюць на незаконнасьць дзяржаўнага статусу гэтай сымболікі з прычыны парушэньня Канстытуцыі і заканадаўства Беларусі пры прызначэньні і правядзеньні рэфэрэндуму 14 траўня 1995 году[1][2][3][4][5][6]. На гэтай падставе апазыцыйныя да ўлады А. Лукашэнкі грамадзкія, культурніцкія і палітычныя арганізацыі працягваюць выкарыстоўваць беларускі нацыянальны герб Пагоня, які быў афіцыйным дзяржаўным сымбалем Беларусі з 1991 па 1995 гады.

Цяперашні афіцыйны герб зьяўляецца мадыфікацыяй гербу БССР, распрацаванага і зацьверджанага ў час кульмінацыі Сталінскіх рэпрэсіяў у 1938 годзе[7]. Апрача Беларусі, гербамі савецкіх часоў дагэтуль карыстаюцца Таджыкістан, Узбэкістан, а таксама непрызнаная Прыднястроўская малдаўская рэспубліка.

Гісторыя[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

БССР[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Асноўны артыкул: Герб Беларускай ССР

Фармаваньне сымболікі БССР адбывалася цэнтралізавана і рэгулявалася ідэалягічнымі патрабаваньнямі[8]. Першы герб ССРБ узору 1919 году нічым не адрозьніваўся ад гербу РСФСР, акрамя надпісаў. Прыняты ў 1927 годзе герб рэспублікі аўтарства В. Волкава згодна з 2-й канстытуцыяй БССР меў наступнае апісаньне (разьдзел XIII, артыкул 74):

Дзяржаўны герб Беларускае Сацыялістычнае Савецкае рэспублікі складаецца з малюнку ў праменях узыходзячага сонца сярпа і молата, якія зьмешчаны крыж на крыж ручкамі ўніз і абкружаны вянком; гэты вянок складаецца зьлева з жытніх каласоў, пераплеценых канюшынаю, а справа з дубовае галінкі; унізе паміж абедзьвюма палавінамі вянка перавіты чырвонаю стужкаю, на якой зьмешчаны надпісы на беларускай, габрэйскай, расейскай і польскай мовах: «Пралятарыі ўсіх краін, злучайцеся!» і ніжэй — ініцыялы БССР. Уверсе гербу знаходзіцца пяціканцовая зорка.

Варта адзначыць, што ў зыходным праекце гэтага гербу прапаноўвалася выкарыстоўваць бел-чырвона-белую стужку[9], аднак Саўнаркам пастанавіў замяніць яе на чырвоную.

Згодна з афіцыйным тлумачэньнем, жытнія каласы на гербе адлюстроўвалі сельскую гаспадарку, а дубовая галінка — лясныя багацьці рэспублікі; пяціканцовая зорка — шлях да сацыялізму; колькасьць моваў — чатыры — адпавядала, з аднаго боку, асноўным этнічным групам, якія пражывалі на тэрыторыі рэспублікі, а з другога — не стварала палітычных падставаў для ўціску беларускай мовы на тэрыторыі Заходняй Беларусі, перададзенай Леніным Польшчай[10].

Нягледзячы на адсутнасьць у гербе БССР якіх-кольвек беларускіх нацыянальных адметнасьцяў, разгорнуты ў 1930-я гады наступ на «нацдэмаў» закрануў і прынятую ў часе беларусізацыі сымболіку. 28 ліпеня 1938 году на паседжаньні Вярхоўнага Савету БССР дэпутат Захараў I. А. выступіў з прамовай, дзе азначалася, што:

Беларусь зьяўляецца індустрыяльна-калгаснай краінай. У сельскай гаспадарцы пераважаюць большасьцю пасевы зернавых і тэхнічных культур — жыта, лён, канюшына. Усё гэта зьяўляецца асноўным багацьцем сельскай гаспадаркі, што і павінна быць адлюстравана ў дзяржаўным гербе Беларускай Савецкай Сацыялістычнай рэспублікі.

На гэтай падставе ён унёс прапанову пра зьмяненьне гербу БССР: «замяніць вянок з дубовымі лісьцямі вянком з жытніх каласоў, пераплеценых клеверам і льном».

Такім чынам быў створаны прэцэдэнт, калі разьвіцьцё народнай гаспадаркі аўтаматычна вымагала ўнясеньня дадатковых зьменаў у дзяржаўную сымболіку. Адпаведна, герб пераўтварыўся з сымбалічнай, ляканічнай і ўстойлівай выявы, якая мусіць адлюстроўваць гістарычныя карані, традыцыю, альбо час і галоўныя ідэі грамадзка-палітычнага ладу, у рухомую мінівыставу мясцовых дасягненьняў прамысловасьці і сельскай гаспадаркі[11].

Рэфэрэндум 1995 году[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Асноўны артыкул: Рэфэрэндум у Беларусі 1995 году

14 траўня 1995 году з ініцыявы А. Лукашэнкі прайшоў агульнанацыянальны рэфэрэндум па пытаньні нацыянальнай сымболікі. Паводле афіцыйных зьвестак, за прапанаваныя ім варыянты гербу і сьцяга прагаласавала 75,1% выбарцаў (або 49,7% тых, хто меў права голасу[5]). Ужо 16 траўня новыя сымбалі вывесілі над будынкам Вярхоўнага Савету Беларусі і іншымі афіцыйнымі ўстановамі.

За аснову новага гербу ўзялі герб БССР, зь якога прыбралі серп і молат, надпіс «Пралетарыі ўсіх краін, яднайцеся!» на беларускай і расейскай мовах. Колер стужак зьмянілі з чырвонага на чырвона-зялёны, а надпіс «БССР» — на «Рэспубліка Беларусь», замест серпу і молату зьявіўся контур сучаснай тэрыторыі Рэспублікі Беларусь.

Гісторыя дзяржаўнага гербу Беларусі[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Дзяржаўныя гербы Беларусі ў XIV—XXI стст.
Выява
Назва дзяржавы
Час
Назва гербу
Pahonia - Пагоня, Official Grand Duchy of Lithuania COA (1672).jpg
Вялікае Княства Літоўскае XIVXVII Пагоня
Pahonia - Пагоня, Grand Duchy of Lithuania COA.png
XVIIXVIII Пагоня
Герб Княжества и области белорусские и литовские 1882.svg
Княства і вобласьці беларускія і літоўскія на Вялікім гербе Расейскай імпэрыі. 19181919 Коньнік зь мячом
Герб БНР 1918.svg
Беларуская Народная Рэспубліка 19181919 Пагоня
Emblem of the Byelorussian SSR (1919).svg
ССРБ 19201926
Emblem of the Byelorussian SSR (1927).svg
БССР 19271937
Emblem of the Byelorussian SSR (1926-1937).svg
19371938
Emblem of the Byelorussian SSR.svg
19491981
Emblem of the Byelorussian SSR (1981-1991).svg
19811991
Coat of Arms of Belarus (1991).svg
Рэспубліка Беларусь 19911995 Пагоня

Падобныя гербы[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Глядзіце таксама[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Крыніцы[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  1. ^ а б А. Латышонак. Дзяржаўная сымболіка Беларускай Народнай Рэспублікі // Жаўнеры БНР. — Беласток-Вільня, 2009.
  2. ^ Міхаіл Пастухоў. Ці законны рэфэрэндум 1995 году адносна наданьня дзяржаўнага статусу расейскай мове? // Аняменне. З кронікі знішчэння беларускай мовы. — Вільня: Gudas, 2000. ISBN 998-6951-82-7.
  3. ^ Сяргей Запрудзкі. Грамадзкае сьцьвярджэньне беларускай мовы і парушэньні правоў беларускамоўных людзей // Аняменне. З кронікі знішчэння беларускай мовы. — Вільня: Gudas, 2000. ISBN 998-6951-82-7.
  4. ^ Сяргей Запрудзкі. Моўная палітыка ў Беларусі ў 1990-я гады // Архэ Пачатак № 1 (21) — 2002.
  5. ^ а б Ігар Лялькоў. Пытаньне дзяржаўнай сымболікі ў Беларусі: гісторыя і сучасны стан // ARCHE № 1 (21) — 2002.
  6. ^ Заключение Конституционного Суда Республики Беларусь от 11 октября 1995 г. №З-17/95 «О соответствии Конституции Республики Беларусь статьи 7 Закона „О Верховном Совете Республики Беларусь“, статьи 10, части четвертой статьи 63 Временного регламента Верховного Совета Республики Беларусь»
  7. ^ Цітоў А. К. Сфрагістыка і геральдыка Беларусі. — Мн.: РІВШ БДУ, 1999.
  8. ^ Цітоў А. К. Геральдыка Беларусі. — Мн.: МФЦП, 2010. С. 136.
  9. ^ Басаў А. Н., Куркоў І. М. Флагі Беларусі ўчора і сёння / Пер. А. Н. Найдовіч. — Мн.: Полымя, 1994. С. 22.
  10. ^ Цітоў А. К. Геральдыка Беларусі. — Мн.: МФЦП, 2010. С. 134.
  11. ^ Цітоў А. К. Геральдыка Беларусі. — Мн.: МФЦП, 2010. С. 135.

Вонкавыя спасылкі[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Commons-logo.svg  Герб Беларусісховішча мультымэдыйных матэрыялаў