Гомасэксуальнасьць

Зьвесткі зь Вікіпэдыі — вольнай энцыкляпэдыі
Перайсьці да: навігацыі, пошуку
Сымбаль ЛГБТ-руху

Гомасэксуальнасьць (стар.-грэц. ὁμός + лац. sexus — аднолькавы + плоць; сэксуальная інвэрсія, гомаэратызм, аднаплоцевая арыентацыя[1]) — сэксуальная арыентацыя, якая выяўляецца ў сэксуальнай схільнасьці да асобаў уласнай плоці. Мужчыны задавальняюць плоцевую цягу ўвядзеньнем плоцевага чэлеса ў задні праход сукупленца (пэдэрастыя), жанчыны (лесьбійства) — шляхам узбуджэньня плоцевых органаў часткамі цела сукупленкі (мастурбацыя) і імітацыі плоцевага чыну. Бывае пастаяннай і часовай. Зьяўляецца адной з крыніцаў СНІД.

У 1886 г. псыхіятар Рыхард Крафт-Эбінг выдаў кнігу «Плоцевая псыхапатыя» (лац. Psychopathia Sexualis), у якой абазначыў гомасэксуальнасьць як мэдычную паталёгію. Дагэтуль па меркаваньні многіх, зьяўляецца псыхалягічным захворваньнем. Праўнае і сацыяльнае становішча людзей, якія практыкуюць аднаполыя сэксуальныя стасункі і (або) ідэнтыфікуюць сябе як гомасэксуалы (або геі ці лезьбіянкі), істотна розьніцца ў розных частках сьвету і застаецца прадметам гарачых дэбатаў.

Папярэджаньне[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Аднаплоцевую схільнасьць прадухіляюць гігіенічнае і плоцевае выхаваньне дзяцей адпаведным плоцеролевым(en) паводзінам і арыентацыі[2].

Назва[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

У праве здаўна ўжываўся панятак мужалоства. У хрысьціянстве выкарыстоўваецца больш агульны панятак садаміі для абазначэньня грэху, за які Бог, паводле Бібліі, зьнішчыў места Садом (на іўр. סְדוֹם). У 1869 г. аўстрыйскі публіцыст Карл Кертэбэні упершыню ўжыў слова гомасэксуал. Пазьней узьнікла нефармальныя словы гей (анг. gay — шалапут), таварыш (у Кітаі)[3] і блакітны. Тэрмін підарства (грэц. παιδος + ἐραστής — дзіця + люблю) тычыцца аднаплоцевай пэдафіліі. Існуюць таксама ангельскія запазычаньні квір (queer — дзівак) і МСМ (MSM; men who have sex with men — мужчыны, якія займаюцца сэксам з мужчынамі). У тым самым значэньні, што і гомасэксуальнасьць, зрэдку ўжываецца слова гамафілія.

Статыстыка[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Пашыранасьць у сьвеце сярод мужчынаў дасягае 1-4%, сярод жанчынаў — 1-3%. Праз сацыяльныя чыньнікі гэты паказьнік шмат вышэйшы ў вялікіх гарадох. Адной з прычынаў росту колькасьці пэдэрастаў у грамадзтве ёсьць гвалтаваньне дзяцей і падлеткаў[4]. Досьвед аднаплоцевых сэксуальных стасункаў мелі 12% (глядзіце бісэксуальнасьць)[5]. У монасэксуальных асяродках (вязьніцы, армія, сэмінарыі) аднаполыя сэксуальныя практыкі распаўсюджаныя шырэй і часта носяць адметны характар, чым па-за імі. Таксама сацыяльны ціск уплывае як на паводзіны, так і самавызначэньне чалавека. Паводзіны і самавызначэньне кепска карэлююць з двума іншымі крытэрыямі, якія выкарыстоўваюцца ў клясыфікацыі паводле сэксуальнай арыентацыі: на падставе рэгістрацыі пачуцьцяў (фантазіяў і жаданьняў), і генітальных і мозгавых рэакцый (фізыялягічна вымяральнай узбуджанасьці ў адказ на мужчынскія і жаночыя вобразы). Паасобку, ніводны з гэтых крытэраў не дае абсалютна верагодных лічбаў. Дасьледваньні, якія грунтуюцца на рэгістрацыі пачуцьцяў, выкарыстоўваецца найбольш часта.

Біялёгія[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Гены, якія маюць ролю ў фармаваньні сэксуальнае арыентацыі, не ідэнтыфікаваныя[6].

Беларусь[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Крымінальны кодэкс Рэспублікі Беларусь прадугледжвае да 7 год зьняволеньня за гвалтоўнае мужалоства і лесьбійства (Артыкул 167), да 5 год — за адпаведнае вычварэньне непаўналетніх (Арт. 168), да 3 год — за прымус да адпаплоцевага сукупленьня (Арт. 170)[7]. Урад Беларусі ўстрымліваецца ад утрыманьня за свой кошт гомасэксуальных установаў і згуртаваньняў[8].

Крыніцы[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  1. ^ К. Лінхат. Легалізацыя аднаполых шлюбаў: Амэрыканская й нямецкая мадэлі / Праўнік, 1(2) — 2006, с. 81
  2. ^ Гомасексуалізм // Беларуская энцыкляпэдыя ў 18 тамах / Генадзь Пашкоў. — Менск: Беларуская энцыкляпэдыя імя Петруся Броўкі, 1997. — Т. 5. — С. 330-331. — 576 с. — 10 000 ас. — ISBN 985-11-0090-0
  3. ^ Пэкінскiм кіроўцам забаранілі называць пасажыраў таварышамі // Жырандоля. — 11 чэрвеня 2010. — № 11 (97). — С. 10. — ISSN 1990-763x.
  4. ^ Зянон Пазьняк. Скрынка Пандоры // Беларуская Салідарнасьць, 22 студзеня 2014 г. Праверана 4 траўня 2014 г.
  5. ^ сусьветнага дасьледваньня сэксуальных паводзінаў
  6. ^ Wilson G. & Rahman Q. Born Gay: The Psychobiology of Sex Orientation. London, 2005, p. 145
  7. ^ А.Лукашэнка. Крымінальны кодэкс Рэспублікі Беларусь ад 9 ліпеня 1999 г.(рас.) // Міністэрства ўнутраных справаў Рэспублікі Беларусь, 12 ліпеня 2013 г. Праверана 7 траўня 2014 г.
  8. ^ Гомасэксуальныя падарожнікі ў Беларусі(анг.) // Belarus.by Праверана 7 траўня 2014 г.

Вонкавыя спасылкі[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Commons-logo.svg  Гомасэксуальнасьцьсховішча мультымэдыйных матэрыялаў