Гомасэксуальнасьць

Зьвесткі зь Вікіпэдыі — вольнай энцыкляпэдыі
Перайсьці да: навігацыі, пошуку
Сымбаль ЛГБТ-руху

Гомасэксуальнасьць (стар.-грэц. ὁμός + лац. sexus — аднолькавы + плоць; сэксуальная інвэрсія, гомаэратызм, аднаплоцевая арыентацыя[1]) — сэксуальная арыентацыя, якая выяўляецца ў сэксуальнай схільнасьці да асобаў уласнай плоці. Мужчыны задавальняюць плоцевую цягу ўвядзеньнем плоцевага чэлеса ў задні праход сукупленца (пэдэрастыя), жанчыны (лесьбійства) — шляхам узбуджэньня плоцевых органаў часткамі цела сукупленкі (мастурбацыя) і імітацыі плоцевага чыну. Бывае пастаяннай і часовай. Зьяўляецца адной з крыніцаў СНІД.

Першапачаткова прымалася за паталёгію. Дагэтуль па меркаваньні многіх, зьяўляецца псыхалягічным захворваньнем. Праўнае і сацыяльнае становішча людзей, якія практыкуюць аднаполыя сэксуальныя стасункі і (або) ідэнтыфікуюць сябе як гомасэксуалы (або геі ці лезьбіянкі), істотна розьніцца ў розных частках сьвету і застаецца прадметам гарачых дэбатаў.

Папярэджаньне[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Аднаплоцевую схільнасьць прадухіляюць гігіенічнае і плоцевае выхаваньне дзяцей адпаведным плоцеролевым(en) паводзінам і арыентацыі[2].

Назва[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Першы вядомы выпадак ужываньня слова гомасэксуал (1869) належыць аўстрыйскаму публіцысту Карлу М. Кертбэні. У 1886 г. Рычард Ф. фон Крафт-Эбінг выдаў кнігу «Psychopathia Sexualis», у якой папулярызаваў гомасэксуальнасьць як панятак. Панятак гомасэксуал першапачаткова ўжываўся ў кантэксьце мэдыцынскай паталёгіі, таму адпаведныя мужчыны пачалі называцца нефармальным словам гей (анг. gay — шалапут). Тэрміны підар, блакітны і мужалоства запазычаныя з расейскай і маюць абразьлівы характар. Радзей ужываецца садамія (або садомія, таксама садаміт і садомскі) у значэньні аднаполых сэксуальных стасункаў і таксама мае абразьлівы характар. Існуюць таксама ангельскія запазычаньні квір (queer — дзівак) і МСМ (MSM; men who have sex with men — мужчыны, якія займаюцца сэксам з мужчынамі). У тым самым значэньні, што і гомасэксуальнасьць, зрэдку ўжываецца слова гамафілія.

Статыстыка[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Пашыранасьць у сьвеце сярод мужчынаў дасягае 1-4%, сярод жанчынаў — 1-3%. Праз сацыяльныя чыньнікі гэты паказьнік шмат вышэйшы ў вялікіх гарадох. Досьвед аднаплоцевых сэксуальных стасункаў мелі 12% (глядзіце бісэксуальнасьць)[3]. У монасэксуальных асяродках (вязьніцы, армія, сэмінарыі) аднаполыя сэксуальныя практыкі распаўсюджаныя шырэй і часта носяць адметны характар, чым па-за імі. Таксама сацыяльны ціск уплывае як на паводзіны, так і самавызначэньне чалавека. Паводзіны і самавызначэньне кепска карэлююць з двума іншымі крытэрыямі, якія выкарыстоўваюцца ў клясыфікацыі паводле сэксуальнай арыентацыі: на падставе рэгістрацыі пачуцьцяў (фантазіяў і жаданьняў), і генітальных і мозгавых рэакцый (фізыялягічна вымяральнай узбуджанасьці ў адказ на мужчынскія і жаночыя вобразы). Паасобку, ніводны з гэтых крытэраў не дае абсалютна верагодных лічбаў. Дасьледваньні, якія грунтуюцца на рэгістрацыі пачуцьцяў, выкарыстоўваецца найбольш часта.

Біялёгія[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Гены, якія маюць ролю ў фармаваньні сэксуальнае арыентацыі, не ідэнтыфікаваныя[4].

Беларусь[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Сучаснае беларускае грамадзтва даволі гамафобнае[5]. 61,9% жыхароў Беларусі ў 2009 г. выказаліся супраць права гомасэксуалаў на публічныя акцыі ў абарону грамадзянскіх правоў[6]. Беларускае заканадаўства не дае права на аднаполыя шлюбы ці грамадзянскія партнёрствы, службу ў арміі адкрытым гомасэксуалам, адопцыю дзяцей аднаполымі парамі. Таксама адсутнічае антыдыскрымінацыйнае заканадаўства па прыкмеце сэксуальнае арыентацыі. Аднаполыя стасункі паміж поўнагадовымі асобамі былі дэкрыміналізаваныя ў 1994 г. На Беларусі існуе некалькі незарэгістраваных праваабарончых і інфармацыйных ЛГБТ ініцыятываў, напрыклад ГейБеларусь.

Крыніцы[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  1. ^ К. Лінхат. Легалізацыя аднаполых шлюбаў: Амэрыканская й нямецкая мадэлі / Праўнік, 1(2) — 2006, с. 81
  2. ^ Гомасексуалізм // Беларуская энцыкляпэдыя ў 18 тамах / Генадзь Пашкоў. — Менск: Беларуская энцыкляпэдыя імя Петруся Броўкі, 1997. — Т. 5. — С. 330-331. — 576 с. — 10 000 ас. — ISBN 985-11-0090-0
  3. ^ сусьветнага дасьледваньня сэксуальных паводзінаў
  4. ^ Wilson G. & Rahman Q. Born Gay: The Psychobiology of Sex Orientation. London, 2005, p. 145
  5. ^ http://www.belarus.by/en/travel/gay-travellers
  6. ^ http://gaybelarus.by/naviny/slavic-pride/42-zhyharou-minska-ne-suprac-pravyadzennya-publichnyh-akcyi-seksmenshascyau.html

Вонкавыя спасылкі[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Commons-logo.svg  Гомасэксуальнасьцьсховішча мультымэдыйных матэрыялаў