Губны гармонік

Зьвесткі зь Вікіпэдыі — вольнай энцыкляпэдыі
Перайсьці да: навігацыі, пошуку

Губны гармонік — распаўсюджаны язычковы музычны інструмэнт. Таксама яго завуць харпам (harp — так яго называлі ў Амэрыцы), але такі назоў не зусім карэктны, бо harp — гэта арфа. Усярэдзіне губнога гармоніку знаходзяцца медныя пласьцінкі (язычкі), якія калыхаюцца ў струмяні паветра, які стварае музыка. У адрозненьні ад іншых язычковых музычных інструмэнтаў гармонік ня мае клявіятуры. Замест клявіятуры выкарыстоўваецца язык і вусны для выбару адтуліны (як правіла яны разьмешчаныя лінейна), якая адпавядае патрэбнай ноце.

Губны гармонік часьцей за ўсё выкарыстоўваецца ў такіх музычных кірунках, як блюз, фольк, блюграс, блюз-рок, кантры, джаз.

Разнавіднасьці губных гарамонікаў[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Губныя гармонікі дзеляцца на:

Храматычныя гармонікі дазваляюць здабываць усе 12 нот у актаве (уключна з паўтонамі). Навучыцца граць на іх складаней, чым на дыятанічных, затое на іх можна зайграць любую мэлёдыю без засваеньня такіх складаных тэхнік ігры, як бэнд. Гармонікі такога тыпу фактычна складаюцца з 2-х гарамонікаў у адным корпусе. Пераключэньне паміж імі і атрыманьне паўтонаў дасягаецца выкарыстаньнем адмысловай кнопкі-пераключальніка — слайдэра на адной з бакавіц інструмэнта.

У дыятанічных гармоніках выкарыстоўваецца дыятанічны лад (напрыклад: C, D, E, F) без паўтонавых інтэрвалаў паміж нотамі (C#, D# і гэтак далей). Ігра на дыятанічным гармоніку нагадвае гру на фартэпіяна толькі па белых клявішах, бяз чорных (некаторыя адсутныя гукі можна атрымаць з дапамогай адмысловага прыёму — бэнду). У большасьці выпадкаў дыятанічныя гармонікі маюць 10 адтулін і выпускаюцца ў танальнасьцях C або G. Дыятанічныя гармонікі маюць дыяпазон у 1-4 актавы.

Блюзавы гармонік зьяўляецца найважнейшым тыпам дыятонік. Блюзавая дыятоніка звычайна мае 10 адтулін, з пласьцінамі для ўдыху (па-ангельску: draw) і для выдыху (па-ангельску: blow) ў кожнай адтуліне.

Трэмала-гармонік зьяўляецца разнавіднасьцю дыятанічнай. У ёй дзьве гукавыя пласьціны, якія гучаць адначасова, зьлёгку разладжаныя ў адносінах адна да адной, ствараючы трэмала-эфэкт.

Актаўны гармонік — іншая разнавіднасьць дыятонікі. У ёй дзьве гукавыя пласьціны, якія гучаць адначасова, наладжаныя сапраўды ў актаву адна ад адной. Гэта надае большую гучнасьць і іншы тэмбр гуку.

Басавы гармонік — фактычна два асобныя інструмэнты, адзін над адным, злучаныя шарнірамі абапал. Кожная адтуліна грае толькі на выдых, і на кожную ноту — па дзьве гукавыя пласьціны, наладжаныя ў актаву.

Акордавы гармонік, падобна бас-гармоніку, таксама складаецца зь дзьвюх рухома замацаваных пласьцін, здвоеныя язычкі якіх наладжаныя ў актаву. Але ў адрозьненьне ад бас-гарамоніка, яна мае ноты і на выдых, і на ўдых, што дазваляе выкарыстоўваць розныя акорды.

Акампанементны гармонікі выкарыстоўваюцца для выкананьня розных акампанементаў.

Наладкі інструмэнта і разьмяшчэньне нот[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Тэмпэраваны лад — язычкі наладжаныя так, што калі музыка грае, напрыклад, ноту ля, то язычок гайдаецца з частатой 440 Гц, у той час як калі падчапіць язычок пазногцем, то ён будзе гайдацца з частатой 445 Гц.

Гісторыя інструмэнта[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Губны гармонік можна ахарактарызаваць як кампактны кішэнны музычны інструмэнт, які дастаўляе радасьць мільёнам людзей ва ўсім сьвеце. Па сваёй сутнасьці гармонік зьяўляецца духавым органам заходняга ўзору. З моманту яго вынаходства Хрысціянам Фрыдрыхам Людвігам Бушманам у 1821 годзе, папулярнасьць гэтага інструмэнта нязьменна расла. А пасьля з’яўленьня храматычнага гармоніка фірмы «Hohner», рэпертуар, які можна было бы выконваць на падобных прыладах, істотна пашырэў. Праўда, далёка не ўсе прыхільнікі губнога гармоніка ведаюць, што непасрэдным продкам іх каханай прылады, як, зрэшты, і ўсіх астатніх эўрапейскіх язычковых інструмэнтаў, зьяўляецца ўсходні духавы орган.

Заходнія і ўсходнія духавыя органы па клясыфікацыі зьяўляюцца язычковымі інструмэнтамі. Аднак, калі адкрыць «Сусьветную энцыкляпэдыю музычных інструмэнтаў», то мы пазнаем, што язычковыя зьяўляюцца толькі адным з адгалінаваньняў шырокага сямейства, якія аб’яднаныя пад агульным назовам «аэрафоны».

Асноўнай рысай, вызначальнай прыналежнасьць да гэтай групы, зьяўляецца вібрацыя паветранай бруі ўсярэдзіне карпусоў, у выніку якой і нараджаецца музычны гук. У гэтую групу ўваходзяць інструмэнты з адтулінамі (блок-флейты), з муштукамі свістковага тыпу (рэкордэры), з адзінарным язычком (кларнэты, саксафоны), з падвойным язычком (габой, фагот), з чашаобразнымі муштукамі (трубы), а таксама ручныя язычковыя (усходнія і заходнія духавыя органы, канцэрціны, акардэоны і гармонікі).

Упершыню ўсходні духавы орган патрапіў у Эўропу зь Кітая у сярэдзіне XVIII стагодзьдзя. Гэты інструмэнт ўяўляў сабой 17 бамбукавых трубак рознага памеру зь меднымі язычкамі ўсярэдзіне, якія мацаваліся па крузе да металічнага корпуса з муштуком. Пасьля яго вывучэньня паўстала ідэя выкарыстаць язычкі ў канструкцыі традыцыйных органаў. Нажаль, падобныя экспэрымэнты не атрымалі ўхвалы шырокай публікі, і большасьць арганных майстроў адмовіліся ад такіх канструктыўных рашэньняў у дачыненьні да клявішных інструмэнтаў.

Так або інакш, язычкі былі выкарыстаныя пры вырабе заходняга духавага органа толькі ў XVIII стагодзьдзі. Першы губны гармонік быў створаны нямецкім вартавым майстрам Хрысьціянам Фрыдрыхам Людвігам Бушманом у 1821 годзе. Вынаходніцтва, атрымала назоў «аўра», уяўляла сабой мэталічную пласьціну з 15-ю прарэзамі, якія зачыняліся якія адпавядаюць сталёвымі язычкамі. Па задумцы аўтара, яго стварэньне было хутчэй камэртонам, а не музычным інструмэнтам. Ноты ў ім былі разьмешчаныя ў храматычным парадку і здабываліся толькі пры дапамозе выдыху.

У 1825 годзе іншы немец, Ф. Хотц, пачаў вытворчасьць духавых органаў на сваёй фабрыцы ў Кніттлінгене. Яшчэ адзін выхадзец Нямеччыны, Хрысціян Месснер набыў некалькі вырабленых Бушманам «аўраў» і ў 1827 годзе пачаў вырабляць падобныя на іх прылады. Свае вырабы ён назваў дзіўным словам «мундэаліны» (ад па-нямецку: mund «рот», «вусны»). Двума гадамі пазьней ангелец Сэр Чарльз Уітстоўн запатэнтаваў сваю мадэль духавага органа. У яго канструкцыі язычкі кіраваліся невялікай кнопкавай клявіятурай, якую сам аўтар зваў «гэтым-фоніум».

Але аўтарам найважнейшага для таго пэрыяду часу канструктарскага рашэньня стаў майстар з Багеміі па прозвішчы Рыхтэр. Каля 1826 года ён вырабіў узор гармонікі зь дзесяцьцю адтулінамі і дваццацьцю язычкамі (паасобнымі для ўдыху і выдыху), усталяванымі ў драўляным кедровым корпусе. Прапанаваны Рыхтэрам варыянт налады з выкарыстаньнем дыятанічаскага гукараду стаў стандартным для эўрапейскіх інструмэнтаў, якія атрымалі назоў «Mundharmonika» або духавы орган.

У 1829 годзе І. У. Гліер арганізаваў вытворчасьць духавых органаў на сваёй фабрыцы ў нямецкім горадзе Клінгенталь. У 1855 годзе тое ж самае прарабіў іншы немец, Хрысціян Вайсе. Аднак да 1857 году найбуйнейшым масавым вытворцам гарамонікаў стала фірма з Троссінгена. У то час ёю кіраваў знакаміты Мацціас Хонэр. У адным толькі 1857 годзе пры дапамозе чальцоў сваёй сям’і і аднаго найманага працоўнага ён здолеў выпусьціць 650 інструмэнтаў. Хонэр быў выбітным бізнэсмэнам. Адной зь яго маркетынгавых знаходак стала накладка зь імем вытворцы. У 1862 годзе Хонэр прывёз губны гармонік ў Паўночную Амерыку. Гэта быў крок, які пасьля прывёў яго фірму да сусьветнага лідэрства ў вытворчасьці гэтых інструмэнтаў. Да 1879 года Хонэр вырабляў 700 тысяч інструмэнтаў у год. На мяжы стагодзьдзяў гадавы выпуск складаў ужо 5 мільёнаў адзінак прадукцыі. Цяпер фірма выпускае больш 90 розных мадэляў губнога гармоніка, якія дазваляюць выканаўцу вольна самавыяўляцца ў любой музычнай форме, будзь то клясыка, джаз, блюз, рок або этнічная музыка. Ёсьць статыстыка, што ў ЗША на гэтым інструмэнце гуляюць 40 мільёнаў чалавек, і яшчэ 5 мільёнаў у Канадзе.

Губны гармонік, або духавы орган, на розных мовах мае падобныя па паходжаньні назоў — усе яны маюць у складзе «рот» або «вусны» і/або «гармонік/а». Па-нямецку яе мянуюць «Mundharmonika» (ад па-нямецку: mund — «рот»), па-французску — «harmonica a bouche», па-італьянску — «armonica a bocca», па-іспанску «armonica», па-ангельску — «harmonica», «mouth organ», «French harp» або «harp».

Кажуць, што сваім назовам губны гармонік абавязаны зусім іншаму інструмэнту. У 1829 годзе венскі майстар Дэміан атрымаў эксклюзіўныя правы на вытворчасьць акардэонаў. Натуральна, што іншыя майстры таксама выпускалі падобныя інструмэнты, але ўжо пад іншым назовам, а менавіта — «handharmonika» (ручны гармонік). З-за падобнага прынцыпу дзеяньня духавы орган сталі зваць «mundharmonika» (губны гармонік).

Імкліваму распаўсюджваньню гармонікаў па ўсім сьвеце не змаглі перашкодзіць нават сусветныя войны. Нямецкія вытворцы выпускалі для розных краін адмысловыя экспартныя мадэлі: «l’Epatant» і «La Marseillaise» для Францыі, «King George» і «Alliance Harp» для Ангельшчыны, «El Centenario» для Мексікі і нават гармонікі на ланцужках для тых этнічных груп, у адзежы якіх не было кішэняў. Падчас Першай сусьветнай вайны розныя арганізацыі забясьпечвалі гармонікамі нямецкіх і ангельскіх салдатаў. Была нават такая мадэль «Kaiser Wilhelm».

Першыя запісы губнога гармоніку былі зробленыя ў ЗША у пачатку 20-х гадоў, хоць у нямым кіно гэтая інструмэнт быў зафіксаваны на плёнцы яшчэ ў 1894 годзе. У 30-я гады Вялікая дэпрэсія, а ў 40-я — 2-я сусьветная вайна спрыялі перасяленьню паўднёўцаў у паўночныя штаты і на заходняе ўзбярэжжа. Гэты працэс стымуляваў распаўсюджваньне маленькага інструмэнта па ўсёй велізарнай тэрыторыі ЗША. Тады сярод чорных насельнікаў Чыкага вялікай папулярнасьцю карысталіся Джаз Гіллум і Джон Лі «Сонні Бой» Уільямсан. У той жа самы час на іншым канцы сьвету, у Нюрнберге, Лары Адлер гуляў для салдатаў войскаў саюзьнікаў па антыгітлераўскай кааліцыі. Каб адшукаць фабрыку «Hohner», ён лётаў на маленькім самалёце, маючы ў якасьці арыенціра толькі малюначак з скрынкі, на якім быў намаляваны гэты будынак!

Паўсюдна салдаты вярталіся да родных агменяў. У негрыцянскіх гета адчуваўся пад’ем, што, натуральна, адлюстравалася і ў музыцы. Маладыя музыкі з поўдня (Літтл Уолтар, Джуніор Уэллс, Снукі Прайор) зараз гулялі на губным гармоніку праз мікрафон і ўзмацьняльнік. Гэта было нешта новае — «місысыпскі саксафон» (так на амэрыканскім слэнге называлі губны гармонік) мог зараз саліраваць пад акампанемент аркестра. У 50-я гады рок-н-рол падарваў патрыярхальную цішыню тагачаснай музычнай сцэны. Гармонік апынуўся на пярэднім боку гэтага моладзевага бунту, які чэрпаў натхненьне ў чорным амэрыканскім блюзе.

Гэты інструмэнт перажыў чарговае нараджэньне ў новай музычнай стылістыцы, і па гэты дзень захоўвае сваю папулярнасьць сярод выканаўцаў розных вякоў і музычных кірункаў.

Выбар губнога гармоніка для пачаткоўцаў[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  • не варта адразу купляць дарагі гармонік. Падчас засваеньняў розных прыёмаў гульні (такіх як бэнд ёсьць вялікі шанец зламаць язычкі;
  • некаторыя папулярныя тыпы гармонікаў складаны для пачаткоўцаў і іх трэба «даводзіць» да працоўнага стану;
  • купля таннага гармоніка таксама можа ўскладніць працэс навучаньня;
  • пры куплі дыятанічнага гармоніку лепш купляць гармонік ў танальнасці C-мажор, бо якраз ён знаходзіцца ў сярэдзіне нотнага дыяпазону і большасьць навучалых школ напісаныя менавіта для гэтай танальнасьці;
  • непасрэдна пры куплі ў краме праверце ўсе адтуліны на ўдых і выдых. Калі асвоілі бэнды, праверце і на іх;
  • калі гармонік вас уладкоўвае, але трохі не строіць — гэта не страшна. Яго можна падладжваць.

Структура заняткаў[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Важная рэгулярнасьць. Пабудуйце сабе графік. Не адхіляйцеся ад яго. Заняткі рэкамэндуецца пачынаць з павольнай гульні акордамі. Важна прытрымлівацца «дыяфрагмальнага дыханьня». Потым паступова пераходзьце да гульні рыфаў, мэлёдый. Лепш за ўсё здымаць абліччы і мэлёдыі па слыху, з запісаў прафэсіяналаў. Але ўсё ж для пачатку рэкамэндуецца вывучыць не менш 10-ці рыфаў/мэлёдый, па нотах, гэта дасьць вам упэўненасьць у гульні і дазволіць хутчэй падбіраць па слыху. Акрамя таго карысна гуляць пад так званыя мінусу, запісваючы гэта ў выглядзе гукавых файлаў. Гэта дапаможа вам адчуць, як вас будзе чуць глядач (губны гарманіст па іншаму ўспрымае гук, які выдаецца яго інструмэнтам, бо вібрацыі перадаюцца праз рукі і цягліцы рта), а таксама дазволіць ставіцца да сваёй гульні з большай крытыкай.

Прыёмы гульні[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Выканаўцы[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Выканаўцы ў Беларусі[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Выканаўцы ў Расеі[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Выканаўцы ў Амэрыцы[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Выканаўцы ў стылі акадэмічная музыка[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Выканаўцы ў стылі блюз[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Выканаўцы ў стылі джаз[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Выканаўцы ў стылі рок[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Выканаўцы ў стылі кантры[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Глядзіце таксама[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Вонкавыя спасылкі[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Commons-logo.svg  Губны гармоніксховішча мультымэдыйных матэрыялаў