Докшыцы

Зьвесткі зь Вікіпэдыі — вольнай энцыкляпэдыі
Перайсьці да: навігацыі, пошуку
Докшыцы
Coat of Arms of Dokšycy, Belarus.png Flag of Dokšycy and Dokšycy Rajon.png
Герб Докшыцаў Сьцяг Докшыцаў
Першыя згадкі: 1407
Вобласьць: Віцебская
Раён: Докшыцкі
Насельніцтва: 6628[1] (2009)
Часавы пас: UTC+3
Тэлефонны код: +375 2157
Паштовы індэкс: 211720
Геаграфічныя каардынаты: 54°53′ пн. ш. 27°46′ у. д. / 54.883° пн. ш. 27.767° у. д. / 54.883; 27.767Каардынаты: 54°53′ пн. ш. 27°46′ у. д. / 54.883° пн. ш. 27.767° у. д. / 54.883; 27.767
Докшыцы на мапе Беларусі
Докшыцы
Докшыцы
Докшыцы
Commons-logo.svg Галерэя здымкаў у Wikimedia Commons

До́кшыцы — места ў Беларусі, у вярхоўі ракі Бярэзіна. Адміністрацыйны цэнтар Докшыцкага раёну Віцебскай вобласьці. Насельніцтва 6628[1] чал. (2009). Знаходзяцца за 200 км ад Віцебску, за 12 км ад чыгуначнай станцыі Параф’янаў (лінія Маладэчна — Полацак). Аўтамабільныя дарогі на Вялейку, Глыбокае, Лепель і Бягомель.

Назва[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Існуе некалькі тлумачэньняў паходжаньня тапоніму «Докшыцы». Паводле беларускага географа В. Жучкевіча, ён мае балцкае паходжаньне[2] і, на думку Т. Кашкурэвіча, мае зьвязак з богам Перуном[3]. Таксама існуе меркаваньне, што назва паселішча ўтварылася ад кельцкага «док» — месца малацьбы[4].

У прывілеях вялікіх князёў (на лаціне) згадваюцца як Doxiczane[5].

Гісторыя[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Асноўны артыкул: Гісторыя Докшыцаў

Першы пісьмовы ўспамін пра Докшыцы зьмяшчаецца ў грамаце вялікага князя Вітаўта і датуецца 13 студзеня 1407, калі яны мелі статус сяла і ўваходзілі ў склад Харэцкай воласьці Вялікага Княства Літоўскага[6].

Сядзіба. А. Адам, 1812

На мяжы XVIXVІI стст. Докшыцы атрымалі статус мястэчка. У розныя часы мясьціна знаходзілася ў валоданьні Манівідаў, Радзівілаў, Гальшанскіх, Кішкаў, Пацаў, Осьцікаў, Сангушкаў, капітулы Жамойцкага біскупства, Юдзіцкіх, Гутаровічаў[7]. Згодна з адміністрацыйна-тэрытарыяльнай рэформай (15651566) Докшыцы ўвайшлі ў склад Менскага павету Менскага ваяводзтва. За часамі Інфлянцкай вайны ў 1575 ваколіцы мястэчка зрабіліся адной з асноўных апорных базаў Стэфана Баторыя пры вызваленьні Полаччыны ад маскоўскіх захопнікаў.

У 1608 Станіслаў Кішка заснаваў у Докшыцаў касьцёл Найсьв. Тройцы, пры якім з 1781 пачаў дзейнічаць невялікі кляштар[8]. У Вялікую Паўночную вайну (17001721) у 1708 мястэчка спалілі швэды.

У выніку другога падзелу Рэчы Паспалітай (1793) Докшыцы апынуліся ў складзе Расейскай імпэрыі, дзе зрабіліся цэнтрам павету (з 1797 — цэнтар воласьці Барысаўскага павету). У 1795 паселішча атрымала статус места. 22 студзеня 1796 адбылося зацьверджаньне гербу Докшыцаў: «у зялёным полі два ўзгоркі, на якіх ляжаць збаны, зь іхніх гарлавін выцякаюць срэбныя крыніцы»[9]. У 1843 улады Расейскай імпэрыі канфіскавалі ўладаньні тутэйшага касьцёла, адабралі цэрквы ў грэка-католікаў (вуніятаў) і перадалі іх Маскоўскаму патрыярхату.

Згодна з Рыскай мірнай дамовай (1921) Докшыцы апынуліся ў складзе міжваеннай Польскай Рэспублікі, дзе зрабіліся цэнтрам гміны.

У 1939 Докшыцы ўвайшлі ў БССР, дзе 15 студзеня 1940 зрабіліся цэнтрам раёну Вялейскай вобласьці19621965 былі ў складзе Глыбоцкага раёну). У Другую сусьветную вайну з 9 ліпеня 1941 да 2 ліпеня 1944 места знаходзілася пад нямецкай акупацыяй.

Насельніцтва[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Станам на 1 студзеня 2010 году колькасьць насельніцтва Докшыцаў складала 6,6 тыс. чал.[12]

Адукацыя[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

У Докшыцах працуюць 3 агульнаадукацыйныя школы, дзіцячая школа мастацтваў.

Культура[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Дзейнічаюць мескі цэнтар культуры, дом рамёстваў, 2 бібліятэкі.

Мас-мэдыя[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

У месьце выдаецца раённая газэта «Родныя вытокі».

Забудова[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Генэральны плян Докшыцаў (1977) улічвае захаваньне гістарычнага плянаваньня. Асноўная тэрыторыя места знаходзіцца на правым беразе Бярэзіны. Тут разьмяшчаецца адміністрацыйна-грамадзкі цэнтар. Забудова пераважна 1-павярховая, ёсьць групы 2—3-павярховых сэкцыйных будынкаў.

Эканоміка[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Прадпрыемствы харчовай прамысловасьці.

Транспарт[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Праз Докшыцы праходзяць аўтамабільныя дарогі Р3 (Лагойск — Глыбокае — граніца Латвіі), Р29 (Вушачы — Вялейка) і Р86 (Багушэўск (ад М8) — Лепель — Мядзел).

Места мае рэгулярнае аўтобуснае злучэньне зь Менскам, Віцебскам і інш.

Турыстычная інфармацыя[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

У Докшыцах дзейнічае дом рамёстваў (у колішняй царкве Сьв. ап. Іаана Багаслова). Спыніцца можна ў гасьцініцы «Докшыцы».

Выдатныя мясьціны[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  • Гістарычная забудова (XVІІI — пач. ХХ стст.; фрагмэнты)
  • Касьцёл Найсьв. Тройцы (1994)
  • Млыны (1920-я)
  • Могілкі: польскія вайсковыя часоў вайны 1920 р., габрэйскія, каталіцкія, татарскія (Мізар), праваслаўныя
  • Мячэт (1925)
  • Сядзіба Мікульскіх (XIX ст.)
  • Цэрквы: Покрыва Прасьв. Багародзіцы (1900—1903), Сьв. Апостала Іаана Багаслова (1863)

Страчаная спадчына[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  • Капліцы могілкавыя: каталіцкая (XVIII ст.), праваслаўная
  • Касьцёл Найсьв. Тройцы (1608)
  • Сынагога
  • Сядзіба
  • Царква Сьв. Космы і Даміяна (грэка-каталіцкая; XVІ ст.)

Галерэя[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Вядомыя асобы[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Крыніцы[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  1. ^ а б в Перепись населения — 2009. Витебская область(рас.) Нацыянальны статыстычны камітэт Рэспублікі Беларусь
  2. ^ Жучкевич В. А. Краткий топонимический словарь Белоруссии. — Мн.: Изд-во БГУ, 1974. С. 104.
  3. ^ Вэрсія: чаму Глыбокае і Беразьвечча маюць такія назовы?. Westki.infoПраверана 28 лістапада 2010 г.
  4. ^ Докшыцкі раён(рас.). Витебский областной исполнительный комитетПраверана 28 лістапада 2010 г.
  5. ^ В. Насевіч. У складзе Вялікага княства Літоўскага і Рэчы Паспалітай // Памяць: Гіст.-дакум. хроніка Докшыцкага раёна / Рэдкал. Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) [і інш.]; уклад. А. В. Скараход; маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн.: БелЭн, 2004.
  6. ^ Вячаслаў Насевіч. Докшыцы // Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя. У 3 т. / рэд. Г. П. Пашкоў і інш. Т. 1: Абаленскі — Кадэнцыя. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2005. С. 592.
  7. ^ Вячаслаў Насевіч. Докшыцы // Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя. У 3 т. / рэд. Г. П. Пашкоў і інш. Т. 1: Абаленскі — Кадэнцыя. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2005. С. 593.
  8. ^ а б Вячаслаў Насевіч. Докшыцы // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 3: Гімназіі — Кадэнцыя / Беларус. Энцыкл.; Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн.: БелЭн, 1996. С. 267.
  9. ^ Докшыцы // Цітоў А. Геральдыка беларускіх местаў (XVI — пачатак XX ст.). — Мн.: Полымя, 1998.
  10. ^ Докшицы // Большой энциклопедический словарь / Гл. ред. В. П. Шишков. — М.: НИ «Большая Российская энциклопедия», 1998. — 640 с.: ил. ISBN 5-85270-262-5.
  11. ^ Докшицы // Туристская энциклопедия Беларуси / редкол. Г. П. Пашков [и др.]; под общ. ред. И. И. Пирожника. — Мн., 2007.
  12. ^ Насельніцтва(рас.). Докшицкий районный исполнительный комитетПраверана 22 ліпеня 2011 г.

Літаратура[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Вонкавыя спасылкі[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Commons-logo.svg  Докшыцысховішча мультымэдыйных матэрыялаў