Дэхейбарт

Зьвесткі зь Вікіпэдыі — вольнай энцыкляпэдыі
Перайсьці да: навігацыі, пошуку
Дэхейбарт
Deheubarth
[[Сэйсылуг|]] Flag of Ceredigion.svg
 
[[Дывэд|]] Flag of dyfed.svg
9201197 Flag of Gwynedd.png [[княства Валія|]]
Сьцяг Дэхейбарту Герб Дэхейбарту
(Сьцяг) (Герб)
Месцазнаходжаньне Дэхейбарту

Дэхейбарт на мапе сярэднявечнае Валіі

Афіцыйная мова валійская
Сталіца Дынэвур
Форма кіраваньня манархія

Дэхе́йбарт (па-валійску: Deheubarth) — сярэднявечнае каралеўства на паўнёвым захадзе Валіі, якое было сворана ў X стагодзьдзі пасьля аб'яднаньня Сэйсылуга й Дывэда. Валійскі назоў з лацінскай мовы перакладаецца як «правая частка» (па-лацінску: dextralis pars), гэтак называюць усю Паўднёвую Валію.

Гісторыя[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Каралеўства Дэхейбарт было заснавана прыкладна ў 920 годзе Гіўэл ап Кадэлам, які аб'яднаў пад сваёй уладай Дывэд і Сэйсылуг. Сталіцай новага каралеўства быў замак Дынэвур, ад якога й атрымала сваю назву гэтая галіна нашчадкаў Родры ап Мэрвіну.

Як і некаторыя іншыя каралеўствы Валіі, Дэхейбарт існаваў да канчатковай заваёвы краіны нарманамі, але й да далучэньня Валіі да Ангельшчыны каралеўства страчвала незалежнасьць. У 1018 годзе Дэхейбарт перайшоў пад уладу Лівэліна ап Сэйсыла — караля Гўінэду, а ў 1023 годзе — пад уладу Рыдэрха ап Естына, кіраўніка Моргануга. Сын Лівэліна ап Сэйсыла, Грыфід ап Лівэлін, які здолеў аб'яднаць пад сваёй уладай амаль усю Валію, вярнуў да сябе Дэхейбарт, але пасьля ягонай сьмерці кантроль над каралеўствам зноўку перайшоў да дынэвурскага каралеўскага дома.

З 1078 па 1093 гадох у Дэхейбарце кіраваў Рыс ап Тэйдур, які не толькі здолеў пасьпяхова утрымаць за сабой сталец, але й значна ўмацаваў каралеўства. Тым не менш, нарманы з боку Ангельшчыны пачалі падыходзіць да ўсходняй мяжы Дэхейбарта, і ў 1093 годзе Рыс загінуў пры невысьветленых абставінах у Брыхейніёге. Пасьля гэтага нарманы пасьпяхова захапілі амаль усё каралеўства, а спадчыньнік Грыфід ап Рыс быў вымушаны ратавацца ўцёкамі. Аднак усё ж такі, ён атрымаў у панаваньне невялікую частку ўладаньняў свайго бацькі, асноўная частка каралеўства было разьмеркавана паміж нармандзкімі лордамі.

У 1136 годзе ў Валіі адбылося паўстаньне, і Грыфід уступіў у зьвяз з каралеўстам Гўінэд. Разам з Оўайнам Гўінэдам і Кадваладрам ап Грыфідам ён атрымаў перамогу ў бітве пры Крыг-Маўр супраць нарманаў каля Кардыгана. Тым самым Керэдыгіён быў вызвалены, але, нягледзячы на тое, што гістарычна гэтыя землі належалі да Дэхейбарту, на гэты раз яны перайшлі да Гўінэду, як «старэйшаму партнэру». Грыфід загінуў на наступны год пры невысьветленых абставінах.

Пасля Грыфіда сталец Дэхейбарта займалі ягоныя сыны: Анараўд, Кадэл, Марэдыд і Рыс. Яны здолелі выгнаць нарманаў з каралеўства, а гўінэдцаў — з Керэдыгіёна. Пры Рысе ап Грыфідзе, вядомага як Лорд Рыс, пасьля сьмерці Оўайна Гўінэда ў 1170 годзе, Дэхейбарт стаў самым магутным з валійскіх каралеўстваў.

Пасьля таго, як Лорд Рыс сканаў у 1197 годзе каралеўства было падзелена паміж ягонымі сынамі, і пазьней не змагло супрацьстаяць узмацьненьню Гўінэда. Напачатку XIII стагодзьдзя князі Дэхейбарта звычайна выступаюць як васалы Лівэліна ап Ёрвэрта, караля Гўінэда.

На тэрыторыі Дэхейбарта знаходзіўся буйны рэлігійны цэнтар — сабор сьвятога Давыда; акрамя таго Рыгіварх Ланбадарнскі стварыў тут жыціе сьвятога.

Літаратура[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Вонкавыя спасылкі[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Commons-logo.svg  Дэхейбартсховішча мультымэдыйных матэрыялаў