Жодзішкі

Жодзішкі
Магдэбурскае права:	1774
Вобласьць:	Гарадзенская
Раён:	Смаргонскі
Сельсавет:	Жодзішкаўскі
Насельніцтва:	835 (1993)
Тэлефонны код:	+375 1592
Геаграфічныя каардынаты:	54°37′31″ пн. ш. 26°26′37″ у. д.
Жодзішкі на мапе Беларусі Жодзішкі
Галерэя здымкаў у Wikimedia Commons

Жодзішкі — вёска ў Беларусі, на рацэ Вяльля. Цэнтар сельсавету Смаргонскага раёну Гарадзенскай вобласьці. Насельніцтва 835 чал. (1993). Знаходзіцца за 19 км на поўнач ад Смаргоні, на аўтамабільнай дарозе Варняны — Кабыльнік.

Жодзішкі — даўняе магдэбурскае мястэчка гістарычнай Ашмяншчыны (частка Віленшчыны).

Гісторыя

Касьцёл, фота 1915

Першы пісьмовы ўспамін пра Жодзішкі як замак і мястэчка, заснаваныя Мордасам Мішковічам, датуецца 1511. У гэты час вялікі князь Жыгімонт Стары выдаў мястэчку прывілей на таргі, корчмы і кірмашы. Цягам XVI ст. мясьціна знаходзілася ў валоднаьні Падбейпецічаў, Забярэзінскіх, Осьцікавічаў, Кішкаў. Каля 1553 Осьцікавічы заснавалі тут касьцёл. Згодна з адміністрацыйна-тэрытарыяльнай рэформай (1565—1566) Жодзішкі увайшлі ў склад Ашмянскага павету Віленскага ваяводзтва. У кан. XVI ст. Кішкі збудавалі ў мястэчку кальвінскі збор.

У XVII ст. новы ўладальнік Жодзішак Геранім Комар збудаваў касьцёл Найсьв. Тройцы, пры якім дзейнічала школа. 3 2-й пал. XVII ст. мясьцінай валодалі Міцкевічы. Барбара Міцкевіч з Комараў заснавала езуіцкі кляштар і калегіюм, перадала езуітам свой маёнтак. У 1774 кароль і вялікі князь Станіслаў Аўгуст Панятоўскі надаў мястэчку Магдэбурскае права.

У выніку трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай (1795) Жодзішкі апынуліся ў складзе Расейскай імпэрыі. Зь сяр. XIX ст. мястэчка ўваходзіла ў Дубагоўскую воласьць Сьвянцянскага павету Віленскай губэрні. У 2-й пал. XIX ст. маёнтак Жодзішкі падзяліўся на некалькі ўладаньняў. Станам на 1859 тут дзейнічалі касьцёл, малітоўны дом, цагельня, бровар. У Першую сусьветную вайну мястэчка занялі нямецкія войскі, у 1918—1920 — бальшавікі і польскае войска.

Згодна з Рыскай мірнай дамовай (1921) Жодзішкі апынуліся ў складзе міжваенннай Польскай Рэспублікі, у Вялейскім павеце Віленскага ваяводзтва.

У 1939 Жодзішкі ўвайшлі ў БССР, дзе 12 кастрычніка 1940 зрабіліся цэнтрам сельсавету Смаргонскага раёну. У Другую сусьветную вайну з чэрвеня 1941 да ліпеня 1944 мястэчка знаходзілася пад нямецкай акупацыяй.

• Мястэчка на малюнках Канстантына Тышкевіча, XIX ст.
• 

  Панарама

• 

  Касьцёл

• 

  Калегіюм

Насельніцтва

• XIX стагодзьдзе: 1859 — 222 чал., 39 двароў
• XX стагодзьдзе: 1971 — 794 чал., 276 двароў; 1990 — 835 чал., 321 двор

Інфраструктура

У Жодзішках працуюць сярэдняя школа, 2 лякарні, дом культуры, моладзевы культурна-спартовы цэнтар з гатэлем, дашкольная ўстанова, пошта.

Турыстычная інфармацыя

Вуліца мястэчка, 1916

Выдатныя мясьціны

• Вінакурня (XIX — пач. XIX стст.)
• Касьцёл Найсьв. Тройцы (1612)
• Млын водны (XIX ст.)
• Могілкі старыя каталіцкія
• Сядзібна-паркавы комплекс Мілашэўскіх (XVIII—XIX стст.)

Літаратура

• Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 2: Беліцк — Гімн / Беларус. Энцыкл.; Рэдкал.: Б. І. Сачанка (гал. рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн.: БелЭн, 1994. — 537 с., [8] к.: іл. ISBN 5-85700-142-0.
• Żodziszki // Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich. Tom XIV: Worowo — Żyżyn. — Warszawa, 1895. S. 814.

Вонкавыя спасылкі

 Жодзішкі — сховішча мультымэдыйных матэрыялаў

Жодзішкі ў сучасным адміністрацыйна-тэрытарыяльным падзеле Беларусі