Замбія

Зьвесткі зь Вікіпэдыі — вольнай энцыкляпэдыі.

Перайсьці да: навігацыя, пошук
Republic of Zambia
Рэспубліка Замбія
Сьцяг Замбіі Герб Замбіі
(Сьцяг) (Герб)
Нацыянальны дэвіз: "One Zambia, One Nation" (Адна Замбія, адна нацыя)
Месцазнаходжаньне Замбіі
Афіцыйная мова ангельская
Сталіца Лусака
Найбуйнейшы горад Лусака
Урад рэспубліка
Леві Мванаваса
Плошча
 - Агульная
 - % вады
39-е месца ў сьвеце
752 618 км2
1
Насельніцтва
 - Агульнае (2005)
 - Шчыльнасьць
71-е месца ў сьвеце
11 668 000
16/км²
СУП
 - Агульны (2005)
 - на душу насельніцтва
133 месца ў сьвеце
13,025 млрд.$
1 000 $
Валюта Замбійскі квача (ZMK)
Часавы пас
 - улетку
CAT (UTC+2)
+2 (UTC+2)
Незалежнасьць
ад Вялікабрытаніі
24 кастрычніка 1964
Дзяржаўны гімн «Stand and Sing of Zambia, Proud and Free»
Аўтамабільны знак Z
Дамэн верхняга ўзроўню .zm
Тэлефонны код +260

За́мбія (па-ангельску: Republic of Zambia — Рэспубліка Замбія, ранейшая назва Паўночная Радэзія) — краіна ў Паўднёвай Афрыцы, не мае выхаду да мора. Мажуе з Дэмакратычнай Рэспублікай Конга, Танзаніяй, Малаві, Мазамбікам, Зімбабвэ, Бацванай, Намібіяй і Анголай. Сталіца – горад Лусака.

Зьмест

[рэдагаваць] Гісторыя

Першапачаткова тэрыторыю сучаснай Замбіі засялілі плямёны Бушмэнаў, а ў VI стагоддзі пачалося засяленьне народамі Банту. З XIV да XV стагоддзя тэрыторыя знаходзілася ў складзе краіны Монаматапа. У ХІХ стагоддзі на тэрыторыі Замбіі ўзьніклі дзьве краіны: Баротсэ (на захадзе), і Бэмба (на паўднёвым захадзе). У 1835 годзе з Замбіі збявілася зулускае племя Нгуні. У другой палове ХІХ стагоддзе на тэрыторыю Замбіі пачалі трапляць эўрапэйскія місіянеры, гандляры, вынаходнікі. Аднім зь іх быў брытанец Дэвід Лівінгстон. Ён, першы з эўрапэйцаў убачыў вадаспады Замбезі і назваў іх у гонар каралевы Вікторыі. У 1888 годзе Сэсіль Родэс атрымаў ад мясцовых уладароў дазвол на выкарыстаньне мінеральных радовішчаў. З 1902 года Замбія трапіла пад кіраваньне Брытанскай Паўднёваафрыканскай кампаніі, якой кіраваў Родэс. У гэты час тут пачалася здабыча медзі, а так сама пачалося будаўніцтва чыгункі. У 1911 годзе тэрыторыя Замбіі трапіла пад брытанскі пратэктарат па назвай Паўночная Радэзія. З 1924 года да атрыманьня незалежнасьці Паўночнай Радэзіяй кіравалі брытанскія намесьнікі. У міжваенны час Замбія стала самым вялікім вытворцам медзі ў сьвеце.

З 1953 да 1963 года Замбія ўваходзіла ў склад Фэдэрацыі Радэзіі і Ніясы. Пасьля яе распаду 31 сьнежня 1963 года, Паўночная Радэзія атрымала шырокую аўтаномію, а 24 кастрычніка 1964 года была абвешчана незалежнасьць Замбіі. У гэтым жа годзе краіна стала ўдзельніцай ААН і Арганізацыі Афрыканскага Адзінства. Палітыка Замбіі ў час незалежнасьці была скіравана супраць адміністрацый акружаючых яе каланіяльных тэрыторый (Мазамбіку, Анголы, Радэзіі) і ПАР разам з Намібіяй, і была скіравана на падтрымку нацыянальна-вызваленчага руху на гэтых тэрыторыях. Канфлікт з Радэзіяй выклікаў блякаваньне мяжы з гэтай краінай.

З 1972 года ў Замбіі ўсталявалася аднапартыйная палітычная сыстэма. Эканамічная палітыка ўлады, а так сама спад коштаў на медзь на сусьветным рынку прывёў да эканамічнага крызысу, у выніку якога ў 1991 годзе да ўлады прыйшла апазыцыя.

[рэдагаваць] Палітыка

Уся выканаўчая ўлада ў краіне належыць прэзыдэнту, ён зьяўляецца так сама і галоўнакамандуючым войскамі краіны. Заканадаўчая улада належыць аднападатнаму парлямэнту (Нацыянальнай асамблеі), са 150 дэпутатамі, якія выбіраюцца на 5 гадовы тэрмін, 8 зь іх прызначаюцца прэзыдэнтам.

[рэдагаваць] Адміністрацыйны падзел

Замбія складаецца з 9 правінцый, якія дзеляцца на раёны.

Правінцыя Цэнтар Плошча, км² Насельніцтва (2000), тыс.чал.
Цэнтральная Кабве 94 395 1 012,257
Копербэлт Ндола 31 328 1 581,221
Усходняя Чыпата 69 106 1 306,173
Луапула Манса 50 567 775,363
Лусака Лусака 21 896 1 391,329
Паўночная Касама 147 826 1 258,696
Паўночна-Заходняя Солвэзі 125 827 583,350
Паўднёвая Лівінгстон 85 283 1 212,124
Заходняя Монгу 126 386 765,088

[рэдагаваць] Геаграфія

Паверхня Замбіі – гэта ў асноўным пласкагор’е вышынёй ад 1000 да 1400 мэтраў, якое паступова паніжаецца каля ракі Замбезі. На поўдні знаходзіцца вялікая Даліна Луангві, з аднаго боку абмежаваная гарамі Мучынга.

Клімат – субтрапічны, сухі.

Асноўная рака – Замбезі, прытокі Кафуе і Луангва.

Расьліннасьць у асноўным саванная.

Агульная працягласьць межаў 5 664 км, зь іх:

  • Ангола – 1110 км;
  • Дэмакратычная Рэспубліка Конга - 1930 км;
  • Малаві – 837 км;
  • Мазамбік – 419 км;
  • Намібія – 233 км;
  • Танзанія – 338 км;
  • Зымбабвэ – 797 км;
  • Бацвана – 1 км.

[рэдагаваць] Эканоміка

[рэдагаваць] Дэмаграфія

Штогадовы натуральны прырост насельніцтва складае 1,52%.

Этнічны склад насельніцтва Замбіі:

Рэлігійны склад грамацтва:

  • пратэстанты – 34%
  • мясцовыя веры – 27%
  • каталікі – 26%
  • іншыя – 13%

[рэдагаваць] Культура

[рэдагаваць] Спорт

[рэдагаваць] Вонкавыя спасылкі


Краіны Афрыкі
Альжыр | Ангола | Бацвана | Бэнін | Буркіна-Фасо | Бурунды | Габон | Гамбія | Гана | Гвінэя | Гвінэя-Бісаў | Джыбуці | Замбія | Зімбабвэ | Каба-Вэрдэ | Каморскія выспы | Камэрун | Кенія | Конга, Дэмакратычная Рэспубліка | Конга, Рэспубліка | Кот д'Івуар | Лесота | Лібія | Лібэрыя | Мадагаскар | Мазамбік | Малаві | Малі | Марока | Маўрыкій | Маўрытанія | Намібія | Нігер | Нігерыя | Паўднёва-Афрыканская Рэспубліка | Руанда | Сан Том і Прынсэп | Самалі | Свазілэнд | Сэйшэлы | Сэнэгал | Судан | С'ера Леонэ | Танзанія | Тога | Туніс | Уганда | Цэнтральна-Афрыканская Рэспубліка | Чад | Эгіпэт¹ | Экватарыяльная Гвінэя | Эрытрэя | Этыёпія
Іншыя тэрыторыі
Жуан дэ Нова | Заходняя Сахара | Канарскія выспы | Мадэйра | Маёта | Пэньён | Сэута | Мэлілья | Сьвятая Гелена, выспа | Эўропа, выспа
¹ Часткова ў Азіі
Асабістыя прылады