Заслаўе

Заслаўе
Панарама з гарадзішча «Замэчак»
Герб Заслаўя
Першыя згадкі:	1127—1128
Вобласьць:	Менская
Раён:	Менскі
Плошча:	14,2 км²
Насельніцтва:	14 202 (2009)
Часавы пас:	UTC+3
Тэлефонны код:	+375 17
Паштовы індэкс:	223034, 223036
Геаграфічныя каардынаты:	54°00′30″ пн. ш. 27°17′05″ у. д.
Заслаўе на мапе Беларусі Заслаўе
Галерэя здымкаў у Wikimedia Commons

Засла́ўе — места ў Беларусі, на рацэ Сьвіслач пры ўтоку яе ў Заслаўскае вадасховішча. Уваходзіць у склад Менскага раёну Менскай вобласьці. Плошча 14,2 км². Насельніцтва 14,2 тыс. чал. (2009). Знаходзіцца за 27 км ад Менску; чыгуначная станцыя «Беларусь» на лініі Менск — Маладэчна.

Заслаўе — адно з найбольш старажытных паселішчаў Беларусі, колішняя сталіца графства на гістарычнай Меншчыне.

Назва

Паводле паданьня, кіеўскі князь Уладзімер Сьвятаславіч назваў паселішча ў гонар сына полацкай князёўны Рагнеды Рагвалодаўны Ізяслава, які зь мячом заступіўся за маці.

Варыянты назвы места ў гістарычных крыніцах: Ізяслаў, Ізяслаўль, Жэслаўль, Жаслаўль.

Гісторыя

Асноўны артыкул: Гісторыя Заслаўя

Згодна з археалягічнымі зьвесткамі, у X ст. на правым беразе Сьвіслачы існавала неўмацаванае паселішча, населенае пераважна крывічамі. Каля 985 за 1 км ад яго ўзьнікла гарадзішча «Замэчак». На мяжы XI—XII стст. на тэрыторыі правабярэжнага паселішча ўзьвялі дзядзінец, па чым насельнікі пакінулі «Замэчак».

Летапіснае паданьне прыпісвае будову Заслаўя ў 985—986 гадох князю кіеўскаму Ўладзімеру Сьвятаславічу, які перадаў горад сваёй жонцы Рагнедзе Рагвалодаўне і сыну Ізяславу. Пад 1127 упершныю згадваецца Ізяслаўскае княства ў зьвязку з нападам князя кіеўскага Мсьціслава Ўладзімеравіча на Полацкую зямлю.

Заслаўскі замак, рэканструкцыя

У кан. XIII ст. Заслаўе далучылася да Вялікага Княства Літоўскага, дзе зрабілася вялікакняскім местам. У 1345 вялікі князь Кейстут перадаў паселішча свайму малодшаму брату Яўнуту Гедымінавічу, нашчадкі якога зваліся князямі Заслаўскімі (Жэслаўскімі). За часамі фэўдальнай вайны (1432—1439) у 1434 Сьвідрыгайла захапіў і спаліў места, а ягоных жыхароў узяў у палон.

У 1539 Заслаўе перайшло ў валоданьне Глябовічаў. Згодна з адміністрацыйна-тэрытарыяльнай рэформай (1565—1566) места ўвайшло ў склад Менскага павету Менскага ваяводзтва. У 2-й пал. XVI ст. тут пры кальвінскім зборы працавалі школа і друкарня, у якой Сымон Будны надрукаваў Біблію (1574). У пач. XVII ст. кальвінскі збор пераасьвяцілі ў касьцёл Сьвятога Міхала Арханёла. У 1625 у Заслаўі збудавалі касьцёл Найсьвяцейшай Панны Марыі, існавала грэка-каталіцкая царква. З XVІІ ст. места зрабілася сталіцай графства, якое аб’ядноўвала 4 староствы.

З пачаткам Трынаццацігадовай вайны ў 1655 маскоўскія захопнікі спалілі Заслаўе, цалкам зруйнавалі мураваныя замкавыя брамы і палац. У 1678 мясьціна перайшла да Сапегаў. У 1684 (паводле іншых зьвестак, яшчэ ў 1676) К. Сапега і ягоная жонка Крыстына заснавалі тут дамініканскі кляштар. Паводле інвэнтару, станам на 1698 у месьце было 89 дымоў (акрамя, відаць, касьцёльнай юрыдыкі), 4 вуліцы, рынкавы пляц.

У 1753 Заслаўе перайшло ў валоданьне падканцлера вялікага Антонія Пшазьдзецкага. У 1772 кароль і вялікі князь Станіслаў Аўгуст Панятоўскі надаў месту прывілей на правядзеньне 4 кірмашоў штогод, а таксама штотыднёвых таргоў. У 2-й пал. XVIII ст. працавалі цагельня і суконная фабрыка.

У выніку другога падзелу Рэчы Паспалітай (1793) Заслаўе апынулася ў складзе Расейскай імпэрыі, дзе зрабілася цэнтрам воласьці Менскага павету. Статус паселішча панізілі да мястэчка. За ўдзел у нацыянальна-вызвольным паўстаньні (1863—1864) расейскія ўлады канфіскавалі Заслаўе ў ягоных гаспадароў Прушынскіх. У 1873 празь мястэчка прайшла Лібава-Роменская чыгунка, адкрылася станцыя Ізяслаў. Станам на 1904 працавалі 2 школы, лякарня на 10 ложкаў, аптэка, пошта; дзейнічалі 2 царквы і касьцёл.

У лістападзе 1917 Заслаўе занялі бальшавікі. Цягам 1919—1920 мястэчка было пад часовай польскай адміністрацыяй як цэнтар гміны ў Менскім павеце Менскай акругі Грамадзкай управы Ўсходніх земляў. Згодна з Рыскай мірнай дамовай (1921) Заслаўе засталося ў БССР, дзе ў 1924 зрабілася цэнтрам раёну. У Другую сусьветную вайну з 28 чэрвеня 1941 да 4 ліпеня 1944 мястэчка знаходзілася пад нямецкай акупацыяй. У 1985 Заслаўе зноў атрымала статус места.

• Даўнія выявы места
• 

  Панарама. Л. Баратынскі, 1859

• 

  Замчышча

• 

  Кальвінскі збор па перабудове на царкву МП

• 

  Касьцёл па перабудове на царкву-мураўёўку

Насельніцтва

• XX стагодзьдзе: 1904 — 3 тыс. чал.; 1991 — 10,9 тыс. чал.; 1992 — 11,1 тыс. чал.
• XXI стагодзьдзе: 2004 — 13,5 тыс. чал.; 2006 — 13,8 тыс. чал.; 2009 — 14,2 тыс. чал.

Адукацыя

У Заслаўі працуюць 3 сярэднія і музычная школы, спартовая школа-інтэрнат, 5 дашкольных установаў.

Мэдыцына

Мэдычныя паслугі надае меская лякарня.

Культура

Дзейнічаюць 2 бібліятэкі, дом культуры, цэнтар вольнага часу «Світанак».

Забудова

Паводле архітэктурна-плянавальнага вырашэньня Заслаўе падзяляецца на тры часткі, або мікрараёны. Адна зь іх — гістарычны цэнтар. Тут знаходзіцца вялікая частка гістарычна-археалягічнага запаведніку, а таксама будынкі індывідуальнай, галоўным чынам старой, забудовы, адміністрацыя места, установы сацыяльна-культурнага і побытавага прызначэньня: дом культуры, бібліятэка, дом сямейных імпрэзаў, агульнаадукацыйная сярэдняя і музычная школы, адмысловая школа-інтэрнат, камбінат побытавага абслугоўваньня, атэлье, крамы, лякарня, аптэка.

Другі мікрараён уяўляе сабой вытворчы, сацыяльна-побытавы і жылы комплекс Беларускай занальнай досьледнай станцыі птушкагадоўлі. Трэці мікрараён месьціцца за чыгуначнай магістральлю і зьяўляецца прамысловым цэнтрам Заслаўя. У гэтай зоне збудавалі вялікую колькасьць шматпавярховых жылых будынкаў, крамаў, дзьве агульнаадукацыйныя сярэднія школы, дом дзіцячай творчасьці, тры дзіцячыя садкі.

Эканоміка

Прадпрыемствы харчовай, паліграфічнай, дрэваапрацоўчай, хімічнай, будаўнічых матэрыялаў прамысловасьці.

Пералік прамысловых прадпрыемстваў Заслаўя
ААТ «Заслаўскі лакафарбавы завод» ЗАТ «Заслаўскі завод жалезабэтонавых вырабаў»

Турыстычная інфармацыя

Даўні млын на тэрыторыі музэя

Заслаўе — цэнтар турызму дзяржаўнага значэньня. 31 сьнежня 1986 утварыўся Гістарычна-культурны запаведнік «Заслаўе», у 2001 музэй-запаведнік атрымаў статус дзяржаўнай установы.

Выдатныя мясьціны

• Гарадзішча «Замэчак» (X—XVIII стст.)
• Замчышча, рэшткі муроў замкавай брамы (XI—XVIII стст.)
• Кальвінскі збор, збудаваны пасярод Заслаўскага замка (XVI ст., цяпер царква Праабражэньня Гасподняга)
• Касьцёл Найсьв. Панны Марыі (1774—1779)
• Могілкі габрэйскія

Страчаная спадчына

• Кляштар дамініканаў (1684)
• Сядзібна-паркавы комплекс Пшазьдзецкіх (XVIII ст.)

Галерэя

• Краявіды Заслаўя
• 

  Былы кальвінскі збор

• 

  Руіны замкавай брамы

• 

  Касьцёл Найсьв. Панны Марыі

• 

  Гарадзішча «Замэчак»

Вядомыя асобы

• Язэп Каранеўскі (1887—1937) — беларускі дзяржаўны дзяяч, пэдагог, публіцыст, другі рэктар БДУ
• Уладзімер Марзон (1881—1954) — беларускі хірург
• Хвядос Шынклер (1903—1942) — беларускі пісьменьнік

Літаратура

• Памяць: Гіст.-дакум. хроніка Заслаўя. — Мн.: БЕЛТА, 2000.— 464 с.: іл. ISBN 985-6302-24-2.
• Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 3: Гімназіі — Кадэнцыя / Беларус. Энцыкл.; Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн.: БелЭн, 1996. — 527 с.: іл. ISBN 985-11-0041-2.
• Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя. У 3 т. / рэд. Г. П. Пашкоў і інш. Т. 1: Абаленскі — Кадэнцыя. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2005. — 684 с.: іл. ISBN 985-11-0314-4.
• Zasław // Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich. Tom XIV: Worowo — Żyżyn. — Warszawa, 1895. S. 441—443.

Вонкавыя спасылкі

 Заслаўе — сховішча мультымэдыйных матэрыялаў

• м. Заслаўе на Radzima.org
• Дзяржаўная ўстанова «Гісторыка-культурны музей-запаведнік „Заслаўе“»

Заслаўе ў сучасным адміністрацыйна-тэрытарыяльным падзеле Беларусі