Зянон Пазьняк

Зьвесткі зь Вікіпэдыі — вольнай энцыкляпэдыі
Перайсьці да: навігацыі, пошуку
Зянон Пазьняк
2008.06.16. Zianon Pazniak Fot Mariusz Kubik 01.JPG
Старшыня КХП-БНФ
верасень 1999 — цяперашні час
Асабістыя зьвесткі:
Нарадзіўся: 24 красавіка 1944 (69 гадоў)
Сьцяг Беларускай ССР, 1940 Суботнікі, Гарадзенская вобласьць, БССР
Нацыянальнасьць: Сьцяг Беларусі беларус
Партыя: Кансэрватыўна-Хрысьціянская Партыя - БНФ
Сужэнец: Галіна Пазьняк
Рэлігія: рыма-каталік
Zianon Paźniak signature.png

Зяно́н Станісла́вавіч Пазьня́к (нарадзіўся 24 красавіка 1944) — беларускі палітык і грамадзкі дзяяч, адзін з заснавальнікаў Беларускага Народнага Фронту «Адраджэньне», старшыня Кансэрватыўна-Хрысьціянскай Партыі — БНФ, археоляг, мастацтвазнавец, празаік, паэт. Кандыдат мастацтвазнаўства (1981).[1][2]

Унук вядомага беларускага дзеяча ў міжваеннай Польшчы Янкі Пазьняка.

Біяграфія[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Зянон Пазьняк нарадзіўся ў мястэчку Суботнікі Іўеўскага раёну Гарадзенскай вобласьці. Тут жа скончыў сярэднюю школу. У 1967 годзе скончыў Беларускі дзяржаўны тэатральна-мастацкі інстытут, мастацтвазнаўчае аддзяленьне. У 1972 годзе скончыў асьпірантуру пры Інстытуце этнаґрафіі, мастацтвазнаўства і фальклёру Акадэміі Навук Беларусі. У 1981 годзе ў Ленінградзе абараніў дысэртацыю па гісторыі беларускага тэатру.

Займаўся мастацтвазнаўствам. Пасьля чарговых палітычна-адміністрацыйных рэпрэсіяў (1974 год) і пазбаўленьня працы ў інстытуце Мастацтвазнаўства займаўся археалёґіяй (з 1976 году). Працаваў старшым навуковым супрацоўнікам у аддзеле археалёґіі Інстытуту гісторыі Акадэміі Навук. Вывучаў пэрыяд позьняга сярэднявечча ў Беларусі, займаючыся раскопкамі Менску, Лоску і іншых беларускіх гарадоў і мястэчак. Шмат зрабіў для захаваньня гістарычнай спадчыны і помнікаў архітэктуры старога Менску. Адстаяў ад разбурэньня гістарычныя кварталы Менску: Траецкае прадмесьце, Верхні горад і Ракаўскае прадмесьце.[3]

У 1988 годзе адкрыў для беларускай і сусьветнай грамадзкасьці і археалягічна дасьледаваў масавыя пахаваньні людзей у Курапатах, расстраляных ворганамі НКВД. Зянон Пазьняк — адзін з актыўных заснавальнікаў і Старшыня Мартыралёгу Беларусі (1988) і Беларускага Народнага Фронту «Адраджэньне» (1988).

З траўня 1990 году па студзень 1996 году — дэпутат Вярхоўнага Савету 12-га скліканьня, кіраўнік дэпутацкай Апазыцыі БНФ у Вярхоўным Савеце. Быў чальцам канстытуцыйнай камісіі Вярхоўнага Савету БССР і Рэспублікі Беларусь 12-га скліканьня [4]. Пад кіраўніцтвам Пазьняка зьдзяйсьняліся такія важныя справы, як адкрыцьцё праўды беларусам пра маштабы Чарнобыльскай катастрофы (1989—1990), вяртаньне нацыянальнае сымболікі (бел-чырвона-белага сьцягу і Пагоні), распрацоўка сацыяльна-эканамічнага заканадаўства, якое стварыла аснову незалежнасьці краіны, вярнула беларусаў з «гарачых кропак» СССР. На патрабаваньне дэпутатаў Апазыцыі БНФ 24 жніўня 1991 была скліканая нечарговая сэсія ВС, на якую дэпутаты БНФ пад кіраўніцтвам Пазьняка вылучылі пакет законапраектаў аб вартаньні незалежнасьці Беларусі. 25 жніўня 1991 году Вярхоўны Савет прагласаваў за наданьне Дэклярацыі аб дзяржаўным сувэрэнітэце статусу канстытуцыйнай сілы, што азначала вяртаньне незалежнасьці Беларусі.

У 1992 годзе пад кіраўніцтвам Зянона Пазьняка апазыцыяй БНФ у Вярхоўным Савеце створаная Канцэпцыя эканамічнага разьвіцьця дэмакратычнай незалежнай Беларусі (апублікаваная ў «Народнай газэце» 16 красавіка 1992 году). На выбарах прэзыдэнта Беларусі 1994 року атрымаў 12,8% галасоў (трэцяе мейсца). Даверанымі асобамі Зянона Пазьняка на гэтых выбарах былі Васіль Быкаў, Рыгор Барадулін, віцэ-прэзыдэнт Акадэміі навук Радзім Гарэцкі, прафэсар Іван Нікітчанка.

У сакавіку 1996 году, унікаючы магчымых арышту і фізычнага зьнішчэньня за палітычныя погляды і публічныя выступленьні супраць незаконных дзеяньняў ураду Аляксандра Лукашэнкі, пакінуў Беларусь разам зь Сяргеем Навумчыкам. Празь месяц нечакана для ўладаў вярнуўся ў Менск на Чарнобыльскі Шлях і дзякуючы дапамозе беларускіх патрыётаў пазьбег арышту пасьля акружэньня і штурму АМАПам сядзібы БНФ. Быў на Ўкраіне, потым у Чэхіі, Польшчы, Вялікабрытаніі, затым быў запрошаны ў ЗША на шэраг палітычных сустрэчаў. Там атрымаў пацьверджаньне пра распрацоўку ў палітычных колах рэжыму на Беларусі пляна фізычнага зьнішчэньня. У сувязі з пагрозай жыцьцю ўрад ЗША прадставіў Зянону Пазьняку палітычны прытулак.

Пазьняк захаваў беларускае грамадзянства, усе гады на эміґрацыі займаецца выключна палітыкай, сустракаецца з палітыкамі, грамадзкасьцю і журналістамі розных краінаў. З 1996 году на грамадзкіх пачатках ён рэдаґуе і выдае ў Варшаве сумесна з жонкай Галінай Пазьняк бюлетэнь «Беларускія Ведамасьці». Непасрэдна праводзіць паседжаньні кіруючых структураў КХП-БНФ, старшынём якога зьяўляецца.

Сям’я Зянона Пазьняка, жонка Галіна і ейная дачка Надзея, з-за пагрозы палітычнага перасьледу выехалі за мяжу, жывуць у Варшаве. Маці Ганна Яўхімаўна — пэнсіянэрка, жыла ў Менску, памерла ў красавіку 2012 г. Бацька Станіслаў быў мабілізаваны ў Чырвоную армію летам 1944 году і загінуў на фронце (на тэрыторыі Польшчы) ў сьнежні 1944 году.

Крытыка й вобраз у афіцыйных СМІ[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Зянон Пазьняк пасярод беларускіх студэнтаў у Варшаве, 15 верасьня 2011 года
Зянон Пазьняк чытае «Лісты з-пад шыбеніцы» Канстанціна Каліноўскага падчас Беларускай дыктоўкі ў Варшаве, 28 лютага 2013 года

Першаю мастацкаю крытыкай Зянона Пазьняка ўганараваў у 2003 годзе Васіль Быкаў у сваім фантастычным аповедзе «Інтэграцыя». У сваім творы пісьменьнік стварыў вобраз наіўнага «Зянона Спазьняка», які «За Беларусь!» страляе сабе ў грудзі на заклік «Камандуючага, маршала», які яшчэ «нядаўна змагаўся з адыёзнай „самасьційнасьцю“»[5]. Аднак у гэтым творы, які Быкаў лічыў не завершаным, не аддаваў у друк і які быў апублікаваны толькі пасьля ягонай сьмерці, ў гумарыстычным ракурсе выведзеныя практычна ўсе вядучыя асобы беларускай палітыкі; пры гэтым палітычна Васіль Быкаў падтрымліваў Пазьняка да апошніх дзён свайго жыцьця, заявіўшы ў інтэрвію Радыё Свабода, што «час Пазьняка яшчэ не настаў, хоць можа падацца, што ён мінуў» ("Быкаў На «Свабодзе», Радыё Свабодная Эўропа—Радыё Свабода, 2004, стар. 238, ISBN-0-929849-04-3). У 2008 годзе Пазьняка зьвінавацілі ў «памылцы» за адзначэньне ў Вільні 90-ых угодкаў Беларускае Народнае Рэспублікі поруч зь лекарам Юрыем Бандажэўскім[6], які нават «у асабістых зносінах з беларускамоўнымі людзьмі.. нашай мовай не карыстаўся.., дэманструючы схаваную пагарду»[7].

Ва ўрадавым друку яшчэ за камуністамі ствараўся цалкам адваротны вобраз Зянона Пазьняка. Нараканьне Пазьняка «фашыстам» распачалося не пазьней, як у 1990 годзе ў камуністычным партыйным друку пасьля публікацыі Праграмы БНФ, у якой адзначаліся наступныя задачы: «стварэньне дэмакратычнага грамадзтва ў Беларусі, дасягненьне рэальнага сувэрэнітэту Рэспублікі (ад Масквы) і адраджэньне беларускай нацыі»[8]. Ад 1994 году, яшчэ пры камуністычным урадзе Кебіча, ствараецца вобраз «занадта радыкальнага палітыка», які запачаткаваў журналіст урадавае газэты «Звязда» Сымон Сьвістуновіч[9]. У той жа час, зь іншага боку, гэта стварыла вобраз Пазьняка як чалавека, які ні пры якіх умовах ня здраджвае свайму сумленьню.


Іншай нагодай для крытыкі, на думку апанэнтаў, стаў «адрыў Пазьняка ад рэальнай сытуацыі», які адбыўся пасьля агонай эміґрацыі. Гэта ўключае, перш за ўсё, пераацэнку сілаў і магчымасьцяў КХП-БНФ. Напрыклад, прапанаваная ім тактыка «Народнага галасаваньня» як спосаба вызваленьня Беларусі ад дыктатуры, паводле крытычных поглядаў, ня мае шанцаў на посьпех, бо КХП-БНФ «ня мае рэсурсаў для зьдзяйсьненьня такое акцыі», і нават яе рэклямаваньня (але менавіта цьвярозае разуменьне сытуацыі прымусіла зьвярнуцца да так званай «дэмакратычнай апазыцыі» і ўсіх дэмакратычных кандыдатаў у прэзыдэнты з прапановай па падтрымцы «Народнага галасаваньня», бо яго як і байкот, немагчыма зрабіць аднаму, на што ўсе лідэры і партыі адмовіліся ўдзельнічаць, матывуючы такое рашэньне тым, што законна забраць бюлетэнь дадому псыхалягічна складаней для чалавека, чым выйсьці на плошчу пад дубінкі АМАПу, як яны прапаноўваюць). Партыя разглядаецца як асноўная нацыянальная сіла беларускага народу, у той час як у рэальнасьці яе падтрымка не такая вялікая.

Сюды таксама адносіцца «аґентаманія» КХП-БНФ, паводле якой злачынствы (дзяржаўна-палітычныя) ў Беларусі робяцца пры ўдзеле расейскіх спэцслужбаў. Іх справай Пазьняк назваў раскол БНФ, які адбыўся ў 1999 годзе. У сваіх артыкулах Пазьняк таксама выказаў меркаваньне, што тэракты 11 верасьня ў Нью-Ёрку магчыма рабіліся пра ўдзеле КДБ (ФСБ). Расея часта называецца «злачыннай імпэрыяй». Падобная антырасейскасьць не прыдае Пазьняку папулярнасьці сярод тае часткі беларусаў, якія прыхільна ставяцца да Расеі і СССР.

Творчасьць і публіцыстыка[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Зянон Пазьняк зьяўляецца аўтарам амаль сотні навуковых, палітычных і культураляґічных артыкулаў, выдаў каля дзясятка кніг і брашур.

Кнігі[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Крыніцы[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  1. ^ Памяць: Гіст.-дакум. хроніка Мінска. У 4 кн. Кн. 1-я. — Мн.: БЕЛТА, 2001. С. 503
  2. ^ Пазьняк Зянон Станіслававіч // Беларусь: энцыкл. даведнік / Рэдкал. Б. І. Сачанка (гал. рэд.) і інш. — Мінск: БелЭн, 1995. С. 558
  3. ^ ПОЗНЯК Зенон Станиславович // Кто есть кто в Беларуси. — Москва: Книжный дом «Университет», 1999. ISBN 5-8013-0068-6
  4. ^ Постановление Верховного Совета Республики Беларусь от 20 июля 1990 г. №166-XII «Об избрании Конституционной комиссии» (рас.)
  5. ^ Васіль Быкаў. Iнтэграцыя // Дзеяслоў. №10, 2003. — Старонкі 11-15.
  6. ^ Вечарына у Таварыстве Беларускай Культуры // Сеціўная газэта «Тут і цяпер» 7 студзеня 2008.
  7. ^ Барыс Керзач, Віталь Хромаў. Сьвет зноў перакуліўся: Пазьняк адзначаў угодкі БНР… разам з Бандажэўскім (частка 2, Д пр-п 96) (+ частка 3) // Грамадазнаўчы сайт «Беларусь — наша зямля». 20 лютага 2008
  8. ^ Зянон Пазьняк. Шлях да свабоды // Часопіс «Беларусь». — 1990, №7(619).
  9. ^ Сяргей Навумчык. Зянон Пазьняк: радыкалізм ці пасьлядоўнасьць // Звязда, студзень 1994.

Вонкавыя спасылкі[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Commons-logo.svg  Зянон Пазьняксховішча мультымэдыйных матэрыялаў