Кабыльнік

Зьвесткі зь Вікіпэдыі — вольнай энцыкляпэдыі
Перайсьці да: навігацыі, пошуку
Кабыльнік
трансьліт. Kabyĺnik
Касьцёл Сьвятога Андрэя Апостала
Касьцёл Сьвятога Андрэя Апостала
Першыя згадкі: 15 стагодзьдзе
Краіна: Беларусь
Вобласьць: Менская
Раён: Мядзельскі
Сельсавет: Нарачанскі
Вышыня: 196 м н. у. м.
Насельніцтва: 2581 чал. (2010)
Часавы пас: UTC+3
Тэлефонны код: +375 1797
Паштовы індэкс: 222395
Нумарны знак: 5
Геаграфічныя каардынаты: 54°55′50″ пн. ш. 26°41′11″ у. д. / 54.93056° пн. ш. 26.68639° у. д. / 54.93056; 26.68639Каардынаты: 54°55′50″ пн. ш. 26°41′11″ у. д. / 54.93056° пн. ш. 26.68639° у. д. / 54.93056; 26.68639
Кабыльнік на мапе Беларусі ±
Кабыльнік
Кабыльнік
Кабыльнік
Кабыльнік
Кабыльнік
Кабыльнік
Commons-logo.svg Галерэя здымкаў у Вікісховішчы

Кабы́льнік1964 году — На́рач[1]) — вёска ў Беларусі, цэнтар сельсавету Мядзельскага раёну Менскай вобласьці. Насельніцтва 2,5 тыс. чал. (2005). Знаходзіцца за 20 км на паўночны захад ад Мядзелу, за 29 км ад чыгуначнай станцыі Паставы, за 3 км на паўночны захад ад курортнага пасёлку Нарач.

Кабыльнік — даўняе мястэчка гістарычнай Ашмяншчыны (частка Віленшчыны).

Назва

Варыянты назвы ў гістарычных крыніцах: Мядзел Малы, Кабэльнікі, Кабыльнікі. Магчыма, паходзіць ад імя шляхціца Васіля Кабыліна, які згодна з граматай вялікага князя Жыгімонта Старога 12 сьнежня 1522 году набыў у князёў Пятра і Андрэя Сьвірскіх маёнтак Жары, у Людвіка Сьвірскага — «зямлю пустаўскую на імя Трухаўшчыну» (Труханкі) і ў Пятра Сьвірскага «зямлю пустаўскую на імя Якубоўшчыну на Едупе» (Рэдупля).

У суседнім Пастаўскім раёне сустракаецца назва вёскі Кабыльнішкі[2] — вёска за 36 км на захад ад Паставаў, за 7 км на паўночны захад ад Лынтупаў. Назва паходзіць, верагодна, ад славянскай асновы кобь — «чары, чараўніцтва». Сустракаецца і слова «кабыльнік» у значэньні «чараўнік, калдун». Магчыма, назва падказвае месца, дзе ў даўнейшыя часы знаходзіліся капішчы або сьвяцілішчы. Можна вывесьці паходжаньне назвы і ад польскага kobylak, што азначае «конскае шчаўе».

На тэрыторыі Беларусі вядомы яшчэ 2 аднайменныя населеныя пункты: пасёлак Кабыльнікі Сьвіслацкага раёну і вёска Кабыльнікі Верхнядзьвінскага раёну (10 дамоў і 35 жыхароў, была зьнішчана ў 1943 годзе).

Найбольш назва Кабыльнік распаўсюджана на тэрыторыі сучаснай Польшчы:

  • Стары і Новы Кабыльнікі — гміна Стара Блотніца, павет Бялабрэскі, Мазавецкае ваяводзтва;
  • Кабыльнік — гміна Вышагруд, павет Плоцкі, Мазавецкае ваяводзтва;
  • Кабыльнік — гміна Злотаў, павет Злотаўскі, Вялікапольскае ваяводзтва;
  • Кабыльнік — гміна Обжыцка, павет Шаматульскі, Вялікапольскае ваяводзтва;
  • Кабыльнік — гміна Гродзіск-Велькапольскі, павет Гродзіскі, Вялікапольскае ваяводзтва;
  • Кабыльнік — гміна Паддэмбіцэ, павет Паддэмбіцкі, Лодзінскае ваяводзтва;
  • Кабыльнік — гміна Вансош, павет Гураўскі, Ніжнесілезкае ваяводзтва;
  • Кабыльнік — гміна Сярода-Сьлёнска, павет Сяродзкі, Ніжнесілезкае ваяводзтва.

У 1964 савецкія ўлады зь невядомых прычынаў зьмянілі назву паселішча на Нарач. У наш час многія местачкоўцы па-ранейшаму ўжываюць гістарычную назву Кабыльнік[3] і змагаюцца за яе вяртаньне ў якасьці афіцыйнай[4].

Гісторыя

Вялікае Княства Літоўскае

Упершыню паселішча згадваецца ў XV ст. пад назвай Мядзел Малы (па-лацінску: Medal Minor, па-польску: Medal Mniejszy, Miadzioł Mały). Дадзенае сьцьверджаньне ўпершыню было надрукавана ў кнізе на польскай мове сьвірскага ксяндза Юрыя Жамейця «Сьвір і касьцёл сьвірскі» (1928). Аднак дакумэнтальных пацьверджаньняў пакуль што не існуе.

Ускосная спасылка ёсьць у кнізе польскага гісторыка Ю. Вольфа. Дасьледчык сьцьвярджае, што на месцы сучаснай вёскі Швакшты разьмяшчаўся «двор Замяделье» князя Петкі Раманавіча Сьвірскага (сяр. XV ст.). Пазьней двор перайшоў ва ўласнасьць да яго сына Марціна Петкавіча і стаў называцца Марцыньяны. У 1905 годзе, паводле Г. Гашкевіча, фальварак з 98 дзесяцінамі зямлі набыў Гальян Вансовіч. На польска-нямецкай мапе 1936 году фальварак пазначаны як Гальянава. Зьнішчаны падчас Другой сусьветнай вайны.

Мястэчка разьмяшчалася над рэчкай Сырмеж, ад Вільні — 105 км, ад Сьвянцянаў — 49 км. У 1463 годзе ў мястэчку быў збудаваны драўляны касьцёл[5] (перабудоўваўся ў 1736 годзе).

11.04.1527 А. М. Сьвірскі і яго жонка Соф’я прадалі „добры свае дзедзічныя Мядзела і Кабыльнікі“ віленскаму ваяводу Альбэрту Гаштольду і яго нашчадкам за 300 коп „вечным правам“ (Археалогія і нумізматыка Беларусі: Энцыклапедыя. — Мн., 1993; гл. артыкул „Мядзел“). Пазьней Кабыльнік знаходзіўся ў прыватным валоданьні князёў Збараскіх (XVI ст.), Храпавіцкіх (XVII ст.), Казелаў і Абрамовічаў (XVIIІ ст.). Пісар Вялікага Княства Літоўскага Людвік на Бакштах Хамінскі прадаў Кабыльнік кашталяну ашмянскаму Марціну Аскерку. Ад Аскеркаў маёнтак перайшоў ва ўласнасьць Антонія Сьвентаржыцкага.

Ф. Пакроўскі ў сваёй кнізе "Археологическая карта Виленской губернии" (Вильно, 1893) падае наступныя зьвесткі: "м.Кобыльники, 44˚22 ̕-51˚56̕ , Кобыльникской вол., Свентянского уезда... В церковном архиве хранится подлинная фундушевая запись 1551г., данная кн. Збаражским (С)".

У выніку адміністрацыйна-тэрытарыяльнай рэформы (15551556) мястэчка ўвайшло ў склад Ашмянскага павету Віленскага ваяводзтва. Станам на 1641 тут было 19 дамоў, 122 жыхары. Беларускі гісторык З. Капыскі ў кнізе „Сацыяльна-палітычнае разьвіцьцё гарадоў Беларусі ў XVI — п.п. XVII ст.“ адзначае наступнае: „ Пра кірмашы ў мястэчках Даўгінаве, Кабыльнікі, куды езьдзілі магілёўскія купцы, паведамляе запіс магістрацкай кнігі Магілёва за 1643 г.“ (НГАБ.Ф517, воп.1.,спр.11, арк.603).

Вядомы дзеяч Рэфармацыі Саламон Рысінскі ("першы беларус"), які ў 1586 годзе запісаўся ў Альтдорфскі ўнівэрсытэт пад Нюрнбэргам і назваў сябе беларусам, двойчы ўзгадваў як месца свайго нараджэньня к Кабыльнікі. Гэта сьведчыць пра памежнае становішча Кабыльніку паміж землямі гістарычнай Літвы і Полаччыны («Белая Русь»).

Адам Кіркор у нарысе на польскай мове пад назвай "Краязнаўчыя вандроўкі па губэрні Віленскай" (8 ліпеня 1855г.) сьцьвярджае, што падчас Паўночнай вайны ў Кабыльніку некаторы час знаходзіўся швэдзкі кароль Карл ХІІ. Дакумэнтальнага пацьверджаньня на дадзены момант гэтаму гістарычнаму факту не існуе.

Летам 1708 году праз Кабыльнік і Мядзел праходзіў 11-тысячны корпус швэдзкага генэрала Левэнгаўпта ў накірунку Даўгінава (прыбыў на двухтыднёвы пастой 15 жніўня).

Вышэйузгаданы Ф. Пакроўскі ў артыкуле пра Кабыльнік падае наступныя зьвесткі: "При дер. Лапинцы Кобыльникской вол., находится курган, по словам народа, шведский, высотою более 1 саж. и до 250 саж. в окружности; в нем часто попадаются человеческие кости, и раз здесь найден был одним мальчиком золотой полуимпериал (?)".

Пасьля другога падзелу Рэчы Паспалітай (1793) Кабыльнік застаўся ў складзе Рэчы Паспалітай, дзе зрабіўся цэнтрам памежнай парафіі Завілейскага павету Віленскага ваяводзтва.

Пад уладай Расейскай імпэрыі

Падчас паўстаньня Т. Касьцюшкі ў Кабыльніку месьціўся авангард 27-га Завілейскага палка паўстанцаў (генэрал-маёр Ксаверы Зяньковіч, палкоўнік — Чаховіч, падпалкоўнік — Я. Зяньковіч). У хуткім часе ў Кабыльніку былі сканцэнтраваны асноўныя сілы Завілейскага палка ў колькасьці больш за 700 чалавек з трыма гарматамі. Аднак пасьля начной атакі войскім войскам генэрала Германа, паўстанцы былі вымушаны адступіць да Міхалішак (зьвесткі з допыту падпалкоўніка Я. Зяньковіча ў смаленскай камісіі ад 22 лютага 1795 году).

9 лістапада 1796 году з допыту загадчыка маёнткам Ваўкалаты М. Рэўта: „Допросом же он, Реут, показал, что в российском подданстве не состоит. Мятежник Зинкович был ему знаком потому, что он, сделавшись поветовым генералом Ошмянского повету, приезживал в дом писаря минского Антония Свянторецкого, состоящий в деревне Кобыльниках, в которой он, Реут, находился управителем и выбирал в польскую службу крестьян. А хотя он, Зинкович, и приказывал ему, Реуту, чтоб в Кобыльниках и в его, Зинковича, деревне Веричите положить яду в мед, дабы, когда российские солдаты придут, оным их отравить, но он, Реут, яду нигде не клал, боясь греха, шпионом у него, Зинковича, не бывал, российских курьеров никогда не ловил, но напротив делал им всевозможное пособие и господин его, Свиторецкой, с польскими мятежниками никакого сообщества не имеет, но всегда их удаляется“.

Пасьля трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай у 1795 годзе расейскімі ўладамі была ўтворана Віленская губэрня з былых Віленскага, большай часткі Троцкага ваяводзтваў, а таксама Жамойцкага староства.

У вайну 1812 году ў Кабыльнік 20 чэрвеня ўвайшоў 6-ы пяхотны корпус пад камандаю генэрала Дохтурава, чым завяршылася канцэнтраваньне 1-й расейскай арміі (пад камандаю Барклая-дэ-Толі). У выніку на працягу двух пераходаў яна сабралася пад Сьвянцянамі ў колькасьці 115 тысячаў чалавек.

Станам на 1847 Кабыльнік уваходзіў у склад двух аднайменных маёнткаў. Першая частка мястэчка складалася з 8 двароў і 43 жыхароў і знаходзілася ў валоданьні пана Сьвентаржыцкага. Тут працавалі вадзяны млын і вінакурня (з 1845 году). Таксама, апроч гэтай часткі мястэчка, да першага маёнтку належалі 4 вёскі і 2 засьценкі. Другая частка Кабыльнікаў належала да іншага маёнтку, уладаньня братоў Язэпа і Сігізмунда Шышкаў. Тут было 17 двароў і 105 жыхароў. Таксама да другога маёнтку належала яшчэ адна вёска. У 1847 годзе ў мястэчку пражывала 140 габрэяў.

У зборніку пад назвай "Военно-статистическое обозрение Российской империи. — Т.IX.Ч.2. Виленская губерния"(Спб., 1848) прыводзіцца характарыстыка Кабыльніка з вайсковага пункту гледжаньня:

"Военные дороги.

14) От Вильна через Лаваришки, Ворняны, Михайлишки, Куцьки, Кобыльник, Комай, Годуцишки и Великое Село в Видзы. Местность то ровная, то холмистая; почва земли то глинистая, то каменистая...

17) С дороги №6, от Долгиново чрез Кривичи, Навры, ст. Мядзель в Кобыльник...

М.Кобыльники Свенцянского уезда удобно для пехоты: число дворов — 25; величина района в верстах -9; деревень в районе — 114; всего число дворов в районе — 534".

Адам Кіркор у "Краязнаўчых вандроўках" піша, што Кабыльніцкаму маёнтку у 1855 годзе належала частка возера Нарач:

"Нарач лічыцца найвялікшым возерам у Літве: яно мае 7 міляў у акружнасьці, 11500 сажні даўжыні, 7500 шырыні і 15 глыбіні. Пану Генрыку Сьвянтэцкаму належыць 12 вёрст берагу таго возера, а значная частка таксама да маёнтку Кабыльнік спадара Шышкі".

Падчас паўстаньня Кастуся Каліноўскага (1863) у красавіку каля Кабыльніку прайшоў аддзел паўстанцаў у колькасьці 100 чалавек на чале з Густавам Чаховічам. Месцам для сваёй базы атрад абраў пушчу ля возера Нарач, дзе меў намер злучыцца з паўстанцамі Лявона Чаховіча. Расейскія ўлады наладзілі карныя пошукі. У Кабыльнік прыбылі дзьве роты ляйб-гвардыі грэнадэрскага палка і 15 казакоў на чале з палкоўнікам Розлачам, якія былі накіраваны 12 чэрвеня са Сьвянцянаў па маршруце Камаі — Кабыльнік — Канстанцінава — Міхалішкі — Кемелішкі. Для пакрыцьця стратаў, учыненых паўстаньнем, расейскімі ўладамі на земскае абывацельства быў накладзены шэраг падаткаў і кантрыбуцыяў. У лік маёнткаў, што падлягалі 10% падатку, увайшоў і Кабыльнік. На пана Шышку з Кабыльніку быў налічаны падатак у памеры 218 рублёў 75 капеек. 12 ліпеня а 22:00 са Сьвіры выступіў палкоўнік Чэбышаў з ротай пяхоты і 5 казакамі, маршрут якога пралягаў церазь Сьвітайлішкі — Струнойці — Станьчыкі, Пустэльню, Канстантынова, Барані Рог, Глыбокі Ручай, Кабыльнік, Мельнікі і Баранаўку. Вядома з расейскіх крыніцаў, што ў паўстаньні бралі ўдзел Фэлікс і Ігнацы Пшыемскія з Кабыльніку, Вінцэнты Тамкевіч — шляхціц з маёнтка Кабыльнік.

У 1866 годзе ў мястэчку і на двух фальварках налічвалася 33 дамоў, 370 жыхароў, у тым ліку: 7 праваслаўных, 190 каталікоў, 164 жыдоў, 6 магаметанаў і 4 стараверы.

На 1885 у Кабыльніку дзейнічалі касьцёл, царква, багадзельня, сынагога; працавалі 4 крамы, карчма; праводзіліся 5 кірмашоў на год, а таксама таржок у аўторкі. Тады ж у Кабыльніку было 17 двароў, 172 жыхароў і 311 мяшчан.

18 снежня 1890 году ў Кабыльніку нарадзіўся выдатны савецкі пэдагог Ізраэль Данюшэўскі(ru).У 1897 годзе ў мястэчку пражываў 591 габрэй (56%). У другой палове рабінам у Кабыльніку быў Шолам-Ар’е Штам, у пачатку ХХ стагодзьдзя — Хаім Любоцкі.

У 1892 адкрылася народная вучэльня. У 1892/1893 навучальным годзе ў ёй навучаліся 59 хлопчыкаў і 2 дзяўчынкі ), у 1900/1901 — 75 хлопчыкаў. 29 красавіка 1896 году мястэчка Кабыльнікі Сьвянцянскага павету было абрана месцам льготных экзамэнаў для вучняў Кабыльніцкай і Занарацкай народных вучэльняў. Старшынёй камісіі быў прызначаны сьвятар Засьвірскай царквы Мікалай Кустаў. На старонцы 99 кнігі „Памяць“ зьмешчаны адбітак пячаткі Кабыльніцкай пачатковай народнай вучэльні. У пачатку ХХ стагоддзя настаўнікам быў Ал. Кулік.

На 1903 у мястэчку былі казённая вінная крама, прыёмны пакой, паштовая станцыя на дарозе Камаі — Кабыльнік. Напачатку XX стагодзьдзя ў мястэчку былі млын, рыбаводныя сажалкі ля сядзібна-паркавага комплексу. У 1905—1913 гадох у Кабыльніку працавала вінакурня на паравым рухавіку.

Першая сусьветная вайна

У Першую сусьветную вайну ў верасьні 1915 Кабыльнік занялі нямецкія войскі, нямецка-расейскі фронт усталяваўся каля Пасынак (6 км на ўсход ад мястэчка). У панскім маёнтку разьмяшчаўся штаб нямецкага 21-га ўзмоцненага корпусу пад камандаваньнем генэрала Аскара фон Гуцьера(ru), у склад якога ўваходзілі 5 дывізіяў і 1 брыгада. Корпус вызначыўся ў нарачанскай бітве ў сакавіку 1916 году. У праваслаўнай царкве месьціўся шпіталь для параненых. Забітых немецкіх і расейскіх жаўнераў хавалі на каталіцкім могільніку на поўнач ад вёскі. Ужо пасьля вайны сярод нямецкіх могілак з бэтоннымі крыжамі быў пабудаваны манумэнт, які быў аздоблены нямецкім арлом з распасьцёртымі крыламі. На барэльефе ёсьць выява мяча і ляўровай веткі, а таксама надпіс па-нямецку: „У гонар і памяць герояў, якія палі за сваю Айчыну. ХХІ армейскі корпус“. У гады Другой сусьветнай вайны партызаны спрабавалі скінуць арла, але нічога не атрымалася. Тады яны прастрэлілі арлу адно крыло.

Мірнымі жыхарамі і ваеннапалоннымі падчас Першай сусьветнай вайны была праведзена вузкакалейка, якая злучала Лынтупы і Кабыльнік, а потым разыходзілася ў двух напрамках — на Паставы і да Мядзельскага возера. Каля мястэчка дзейнічаў нямецкі вайсковы аэрадром. 16 чэрвеня 1916 году згодна са зводкамі стаўкі вярхоўнага галоўнакамандуючага расейскай арміі прыводзяцца наступныя звесткі: „На поўнач ад возера Мядзел прапаршчык Томсан на апараце „Н’юпар“ перасьледваў нямецкі „Альбатрос“ і гнаў яго да м. Кабыльнікі. „Альбатрос“ зьляцеў у накірунку на паўночны захад, а Томсан, абстраляўшы з кулямёта лягер на аэрадроме ў раёне Кабыльнікі, шчасьліва вярнуўся“. У фондах Мядзельскага музэю Народнай Славы захоўваюцца ўспаміны жыхара мястэчка Маліноўскага пра Кабыльнік у гады Першай сусьветнай вайны. Паводле ўспамінаў, мясцовыя жыды стварылі дружыну для дапамогі нямецкім жандарам. Захаваўся таксама фотаальбом Кабыльніку часоў першай сусьветнай вайны нямецкага фатографа (Kobylnik im Schnee Kanzleistrasse, Kobylnik: Russische Hütte im Schnee, Wilnaer Straße in Kobylnik, Röm.-Kathol. Kirche in Kobylnik, Kobylnik Westeingang і інш). Паводле нямецкага вайсковага пляну Кабыльніка (маштаб 1:5000) мястэчка налічвала 7 вуліцаў. Дзе знаходзіліся Мельнікі-штрассэ, Віленская, Пастаўская, Мядзельская не патрэбна тлумачыць мясцовым жыхарам. Mühlen-Straße (млын-вуліца) называлася Кусеўская. Шэметаўскай (Schemo-Straße) называлася цэнтральная вуліца, што праходзіла каля праваслаўнай царквы. Паралельна ёй ішла Канцылярская вуліца (Kanzlei-Straße). Рэчка Малінаўка пазначана як Sermesch-Bach.

Савецка-польская вайна

У 1919 у мястэчка ўвайшлі палякі. 12 ліпеня 1920 году паміж Савецкай Расеяй і Летувой была заключана мірная дамова, паводле якой вызначаліся межы паміж краінамі. Мяжа праходзіла па лініі ўмацаваньняў былога расейска-германскага фронту часоў Першай сусьветнай вайны. Паводле дамовы Кабыльнік апынуўся ў складзе Летувы, аднак ўжо 11 ліпеня 1920 году — у мястэчка ўвайшлі кавалерысты 18-й дывізіі 4-й арміі бальшавікоў (г. зв. „першыя Саветы“). Паводле ўспамінаў старажылаў мястэчка, пераважная большасьць кавалерыстаў была азіяцкага паходжаньня і займалася адкрытым рабаваньнем местачкоўцаў.

II Польская Рэспубліка

У кастрычніку 1920 Кабыльнік апынуўся ў складзе Сярэдняй Літвы, пазьней — міжваеннай Польскай Рэспублікі, дзе зрабіўся цэнтрам гміны Пастаўскага павету Віленскага ваеводзтва. 1 красавіка 1927 г. з Кабыльніцкай гміны была вылучана вёска Гірыны, якая далучалася да Мядзельскай, затое Занарацкая гміна цалкам уключалася ў склад Кабыльніцкай (паводле загаду міністра ўнутраных спраў Славоя Складкоўскага ад 11 лютага 1927г.).

Станам на 1931 у мястэчку разьмяшчаліся касьцёл, сынагога, царква, цагельня, млын зь лесапілкай, аптэка, пажарнае дэпо. Управа Кабыльніцкай гміны разьмяшчалася ў мураваным з цэглы будынку на вуліцы Ю. Пілсудзкага. Паліцэйскі пастарунак разьмяшчаўся на перасячэньні вуліцы Пастаўскай і рынкавага пляцу. Паштовае аддзяленьне знаходзілася на вуліцы 3-га траўня. У гонар Юзэфа Пілсудзкага ў межах праекту „100 школ на Віленшчыне“ ў Кабыльніку была адчыненая агульнаадукацыйная сяміклясная школа. Школа была драўляная і пабудаваная ў выглядзе літары L — на памяць польскіх легіёнаў (даўжыня — 90 м, прыбудова — 40 м, агульная шырыня — 12м). Асяродкам культуры ў мястэчку быў Дом Людовы (на пляцу перад касьцёлам), які меў залю для танцаў і сцэну для тэатральных выступаў. У Доме Людовым таксама дэманстраваліся кінастужкі выязнога кіно. Пры кабыленскай пажарнай добраахвотніцкай дружыне дзейнічаў аркестар, які акрамя травенскіх канцэртаў выступаў на розных дзяржаўных урачыстасьцях.

Значную ролю ў сацыяльна-эканамічным і культурным жыцьці мястэчка адыгрывала грамада габрэяў. Пазьней Меер Сьвірскі ўзгадваў: „Гэта было мястэчка, у якім жыло каля тысячы чалавек, трэцяя частка зь іх — габрэі. Крамы ў большасьці належалі ім, ды і рамесьнікі ў асноўным яны былі. Памятаю, як стаялі тут габрэйскія крамкі і шавецкія майстэрні, працавалі краўцы, кавалі і бляхары. Мы жылі тут па суседзтве зь беларусамі, палякамі, татарамі. Кожны жыў і верыў па-свойму ў таго ж Бога… Гэта быў рай майго дзяцінства“. Усяго ў Кабыльніку пражывала 65 габрэйскіх сямействаў.

У мястэчку было вельмі разьвіта прадпрымальніцтва. Па аўторках у мястэчку праводзіліся таргі, раз на месяц — кірмаш. У мястэчку была прыватная гарбарня, дзе апрацоўваліся скуры авечак і цялят для вырабу абутку. Дзейнічала прадпрыемства па апрацоўцы воўны, 2 кузьні, 2-3 сталяркі (у адной вырабляліся нават лыжы), 2 варштаты для рамонту ровараў, майстэрні па вырабу колаў і тавараў з бляхі. Свае паслугі аказвалі прыватны фатограф Аляксандр Дзергач. Для прыёму хворых дзейнічаў кабінэт доктара Дубавецкай і фэльчара Браніслава Шутовіча. Спадар Казакевіч арганізаваў выраб бэтонных кругоў для калодзежаў. У мястэчку працавалі некалькі шаўцоў, краўцоў мужчынскіх і жаночых, дзьве цырульні. Працавалі 2 пякарні, 2 мясныя лаўкі, млякарня, 2 рэстараны. Свае паслугі аказвалі крамы па продажы спажывецкіх тавараў і тэкстылю, адна крама з гаспадарчымі таварамі і абуткам.

Паводле пляну Кабыльніку 1939 году, зьмешчанага ў краязнаўчай кнізе Барыса Львова, мястэчка налічвала 10 вуліцаў. Мядзельская, Кусеўская (у канцы вуліцы быў млын), Купская (сучасная Партызанская) і Пастаўская па-ранейшаму так называюцца сярод местачкоўцаў. Вуліца 3-га Траўня праходзіла перад плошчай да павароту на касьцёл, а Віленская ішла ўздоўж Дому Людовага і касьцёлу. На вуліцы Ю. Пілсудзкага разьмяшчаліся будынкі пажарнай аховы і школы, насупраць якіх знаходзіўся будынак гміннай управы. Скончвалася вуліца ля палацу Пікутоўскага. Гмінная злучала вуліцу Ю.Пілсудзкага і сырмескую дарогу. Паралельна ёй і пэрпэндыкулярна вуліцы Ю.Пілсудзкага месьцілася вуліца Пекная (Прыгожая), якая насамрэч была хутчэй завулкам. Цэнтральная вуліца, якая праходзіла ад рынкавай плошчы і да павароту на Купскую, насіла імя Жвіркі і Вігуры. Францішак Жвірка (родам са Сьвянцянаў) — спартовы паветраны ас, вэтэран Першай сусьветнай вайны, сумесна з бартавым інжынэрам Станіславам Вігурам у Бэрліне занялі першае мейсца і выйгралі міжнародны кубак у спаборніцтвах самалётаў пад назвай Challenge 1932.

„Інфармацыйны бюлетэнь“ сэкцыі па вывучэньні Заходняй Беларусі пры Інстытуце гісторыі АН БССР у № 12(45) за сьнежань 1936 году паведамляе:

„Нядаўна завершана будаўніцтва дарогі Вільня-Кабыльнікі-Вярэнькі-Паставы. „ІКЦ“ падкрэсьлівае, што гэта дарога мае ня толькі агромністую значнасьць для разьвіцьця дрэваперапрацрўчай прамысловасьці, але і выключна важнае стратэгічнае значэньне, бо яна злучае Вільню з самым вялікім у Польшчы возерам Нарач, і што праз пэўны час гэта шаша злучаць Польшчу з Латвіяй і СССР“ („ІКЦ“, 5/XII-36 г.).

З прамовы віленскага арцыбіскупа Ялбжыкоўскага на ўрачыстым адкрыцьці апошняга перадваеннага (4-кілямэтровага) адцінку Кабыльнік-возера Нарач.


« Чатыры кілямэтры вузкакалейкі – усьміхнецца паблажліва ці іранічна жыхар сталіцы, слушна ўважаючы вузкакалейныя чыгункі за перажытак мінулага. Але гэта не перажытак на Крэсах Усходніх, дзе брак шляхоў зносінаў адчуваецца вельмі даткліва. Таму ініцыятыва Лігі падтрымкі турызму – арганізацыі, якая ўжо дала Польшчы не адну карысную інвэстыцыю – тут пайшла ў належным кірунку. Нарач – «Віленскае мора» – найбольшае возера Польшчы, цяпер, ад 5 чэрвеня [1937 г.] мае чыгуначную камунікацыю [...]

Дагэтуль «Віленскае мора» было даступнае толькі для людзей загартаваных у цяжкасьцях. Падарожжа з Вільні да Кабыльніку займала каля 10 гадзінаў, таму што гэтыя апошнія 4300 мэтраў трэба было брысьці па бездарожжы. Цяпер зь Вільні трэба ехаць ледзьве 4 гадзіны (уключаючы перасадку ў Лынтупах з “нармальнага” на вузкакалейны цягнік), прычым чыгунка падыходзіць да самага берагу возера, амаль да школьнага лягеру і базы Лігі Марской і Каляніяльнай. Гэтая чыгунка належыць да самых маляўнічых у Польшчы. Некаторыя яе дзялянкі (асабліва каля Ольшэва) жыва нагадваюць Шварцвальд ці Вагезы. Каляіна віецца сэрпантынам па высокім насыпе, сярод густога бору, пераскокваючы празь яры, на дне якіх бягуць імклівыя рачулкі, дзе водзіцца стронга. Апошні адцінак чыгункі з нарачанскім краявідам проста найпрыгажэйшы. Дзеля аднаго гэтага відовішча варта сюды прыехаць. Малы вакзальчык, гарманічна ўпісаны ў навакольнае асяродзьдзе, вытрыманы ў своеасаблівым стылі, а пабудаваны... з вагонных кузаваў, зьмененых да непазнавальнасьці. Далей раскідваюцца амаль 80 квадратных кілямэтраў воднай прасторы, пакрытай яхтамі, катэрамі, лодкамі, байдаркамі [...] Пабудова чыгункі, пад кіраўніцтвам інжынэра Забакліцкага, была скончаная ў рэкордны тэрмін — 3 месяцы. З агульнага бюджэту каля 70 тыс. злотых 60% дало Міністэрства Камунікацыі, а рэшту — Ліга падтрымкі турызму. (Часопіс «Turysta w Polsce», 1937 г.).

»

Незадаволеныя палітыкай апалячваньня жыхары мястэчка стварылі Кабыльніцкую партыйную суполку КПЗБ (1923), у 1926 годзе пераўтворанай у падраённы камітэт. У склад суполкі ўваходзілі сакратар Аляксандр Каркос ("Белы"), тэхнік Піліп Серада ("серадняк") і яго жонка Марыя, казначэй Ёсіф Тункевіч ("Дядзя Толя"), Францішак Сільвановіч, Марцін Падгайскі, Лявон Карпаў, Юльян Зарэцкі. Явачнай кватэрай была кватэра мясцовага шаўца Ёсіфа Зданоўскага. Аднак местачкоўцы ня ведалі пра рэпрэсіі ў БССР. Асановіч Адам Ібрагімавіч (нар. у 1893 г.), ураджэнец м. Кабыльнік Віленскай губ., рабочы арцелі „Чырвоны гарбар“ (м. Смалявічы) быў асуджаны 02.01.1933 г. тройкай пры ПП АДПУ па БССР на 5 гадоў ППЛ. Рэабілітаваны 26.12.1989 г. У 1937 годзе быў рэпрэсаваны габрэйскі паэт, драматург і празаік Мойша Кульбак, які у адным са сваіх вершаў на габрэйскай мове апісвае мястэчка Кабыльнік падчас адведак свайго дзеда.

Падзел міжваеннай Польшчы

Паводле сакрэтнага пакту Молатава-Рыбэнтропа тэрыторыя Польскай Рэспублікі падлягала падзелу паміж Нямеччынай і СССР. Большая частка Віленшчыны разам з горадам Вільняй паводле дамовы павінна была адыйсьці да Летувы.

1 верасьня 1939 году пачалася Другая сусьветная вайна. Ураджэнцы Кабыльніцкай гміны ў складзе польскіх узброеных сілаў першымі прынялі на сябе ўдар Нямеччыны. Жыхара мястэчка Часлава Лявіцкага за два тыдні перад нападам немцаў мабілізавалі ў 6-ы пяхотны полк у Вільні. Пасьля пачатку вайны дывізію ў складзе 5-га і 6-га віленскіх палкоў, 85-га маладэчанскага і 77 лідзкага палкоў павезьлі чыгункай у Беласток, а потым пешшу адправілі пад памежны горад Пултуск. У кожнага жаўнера была пастаўлена задача забіць па тры нямецкіх салдаты, паколькі немцаў было ў тры разы больш. У глыб Нямеччыны дывізія прасунулася на 15 кілямэтраў. Затым прыйшлося зь цяжкімі баямі адступаць да Седліцаў, дзе дывізія была разьбіта. Трапіў у палон. Вызвалены савецкімі войскамі вясной 1945 году, затым адпраўлены на 5 год на будаўніцтва газапроваду Саратаў-Масква. Прымаў удзел у вайсковых дзеяньнях і яго родны брат — Рышард Лявіцкі, які быў паручнікам у супрацьпаветранай артылерыі (часьць дысьлякавалася ў Парубанку каля Вільні). Пасьля вайны Рышард пераехаў жыць у горад Ольштын (Польшча).

19 верасьня 1939 году часткі Чырвонай Арміі перайшлі савецка-польскую мяжу. Частка польскіх вайскоўцаў трапіла ў савецкі палон. У СССР пасьля нападу фашысцкай Германіі, пачала з ваеннапалонных фармавацца армія польскага генэрала Андэрса. У шэрагі арміі Андэрса трапіў ураджэнец Кабыльніку Балаш Баляслаў (10.10.1919), ст. улан. Загінуў 17.07.1944 пад Лярэта (Італія). Таксама ў Арміі Андэрса служыў Баляслаў Баркоўскі, які пасьля вайны жыў у Аўстраліі. Паводле свайго тэстамэнту пахаваны на каталіцкіх могілках у Кабыльніку.

Тэрыторыя Мядзельшчыны была занята вайскоўцамі 27-й Омскай двойчы Чырвонасьцяжнай стралковай дывізіі. Адзін з удзельнікаў гэтага паходу В. М. Краснапольскі пісаў: „Паход гэты быў сапраўдным трыюмфальным шэсьцем палкоў дывізіі. Ён ішоў празь Лепель, Докшыцы, Кабыльнік, Смаргонь… Насельніцтва сёл, вёсак пагалоўна выходзіла сустракаць байцоў з восеньскімі кветкамі, жанчыны частавалі малаком, яблыкамі, падносілі на расшытых рушніках хлеб-соль. У гарадах успыхвалі стыхійныя мітынгі“. За „другімі Саветамі“ ў палацы пана Пікутоўскага была арганізавана мясцовая бальніца. Панскі сьвіран выкарыстоўваўся чырвонаармейцамі для разьмяшчэньня свайго гарнізону.

Заходняя Беларусь увайшла ў склад БССР. 12 кастрычніка 1940 году статус Кабыльніка панізілі да вёскі, якая зрабілася цэнтрам сельсавету Мядзельскага раёну Вялейскай20 верасьня 1944 году — Маладэчанскай) вобласьці.

Савецкія рэпрэсіі

17 красавіка 1940 году ў Кабыльніку была выяўлена і абяскоджана «контрарэвалюцыйная паўстанцкая арганізацыя». Сьледчая справа за №66777 была заведзена на 11 жыхароў мястэчка. У кнізе У. Адамушкі, Івановай Н. пад назвай «„Помилуйте…“: Документы по репрессиям 1939—1941 гг. в Вилейской области» (Молодечно, 1992) прыводзяцца дакумэнты па гэтай справе.

Паводле ўспамінаў Браніслава Мураўскага, яму пашанцавала вызваліцца толькі дзякуючы ўцёкамі зь Мядзельскай турмы.

Дубоўскі Ёсіф Казімеравіч і Трацьцяк Тадэвуш Станіслававіч праходзілі па справе пастаўскага павятовага "Саюза аб'яднання народу" (ОЗОН). З пастановы на арышт: "... в Кобыльникской волости — Дубовский — бывший войт, участник патриотической организации "резервистов", крупный арендатор земли и Третьяк — помещик".

Нямецкая акупацыя: III Рэйх і савецкая партызанка

У Другую сусьветную вайну, падчас нямецкай акупацыі, тэрыторыя Мядзельскага раёну падзялялася на тры гміны альбо воласьці: Кабыленскую, Мядзельскую, Слабодзкую, што ўвайшлі ў склад Вялейскага гебіту генэральнай акругі Беларусь. У склад Кабыльніцкай воласьці ўваходзіла 219 населеных пунктаў, у склад Мядзельскай — 140, Слабадзкой — 84. Кабыльніцкая воласьць зьяўлялася памежнай з акупаванай немцамі Летувой.

Часлаў Каспарэўскі піша наступнае:

"Необходимо особо отметить, что во время немецко-фашистской оккупации в этих местах проходила граница между Генеральным округом Литвы и Генеральным округом Белорусии. Для ориентации на местности этого региона приводим некоторые деревни, которые находились в пределах границ Генерального округа Литвы — это д.Морочи, д.Данецы, д.Ейны, д.Каролиново, д.Акелы, д.Жигуны.

Граница между "Литвой" и "Белоруссии", согласно воспоминаниям старожилов, проходила по речке, впадающий в озеро Большие Швакшты, а далее она шла в направлении на деревню Юшковичи.

Даже железнодорожная станция м.Кобыльник относилась к Генеральному округу Литвы. Это было обусловлено стратегическим планом немцев в части использования узкоколейки для вывоза леса из Белоруссии в Германию".

Зося Дзергач сьведчыць таксама, што на чыгуначнай станцыі месьціліся сувязісты-летувісы. Вялікі драўляны будынак станцыі знаходзіўся насупраць сучаснага сьпіртзавода.

Летувіскія паліцаі часьцяком рабавалі мясцовых жыхароў. 20.12.1943 старшыня Кабыленскай воласьці дакладваў: „Спадару начальніку раёну ў Мядзеле. Дакладваю, што на тэрыторыі воласьці Кабыльнік часта прыбываюць летувіскія атрады вэрмахту з Камаяў і Канстантынова (Летува) і несправядліва адбіраюць у насельніцтва гэтай воласьці сельскагаспадарчыя прадукты без расьпісак. Вопіс адабраных у лістападзе і сьнежні 1943 г. сельскагаспадарчых прадуктаў прыкладаю“ (Дзяржархіў Менскай вобласьці. Ф. 4223, воп. 1., спр. 6., арк. 6, пераклад зь нямецкай).

У часе вайны ў Кабыльніку існавала школа зь беларуска-нямецкай мовай навучаньня.

У1941 нямецкімі ўладамі ў Кабыльніку створаны пастарунак паліцыі зь мяшаным нямецка-беларускім складам. Камэндантам Кабыльніку зьяўляўся Лёйтман, які вылучаўся надзвычай жорсткім характарам. Калі ад яго зацяжарыла мясцовая дзяўчына- перакладчыца, загадаў яе расстраляць (паводле законаў Трэцяга райху „арыйцам“ забаранялася мець усялякія сувязі зь „неарыйскім“ насельніцтвам). Пазьней Лёйтман быў забіты партызанамі і, паколькі ён быў „страхаваны“, мясцовыя жыхары чакалі жорсткай расправы з боку нямецкіх уладаў (накшталт расправы ў ваколіцах Лынтупаў пасьля забойства савецкімі партызанамі Юзэфа Бэка). Аднак на самалёце прыляцеў бацька Лёйтмана — генэрал — і загадаў не чапаць мірных жыхароў.

У 1942 нацысты канчаткова зьнішчылі мясцовых жыдоў. Ураджэнец Кабыльніку Мэер Сьвірскі ў 1995 годзе ў Ізраілі склаў сьпіс габрэяў Кабыльніку, якія сталі ахвярамі нацысцкага тэрору падчас вайны. Гэты сьпіс пазьней быў надрукаваны ў кнізе „Памяць“ Мядзельскага раёну і ў ім зьмяшчаюцца зьвесткі пра 335 местачковых жыдоў. Паводле сьпісу вынікае, што Хаім Лейбавіч Гільман загінуў 13.08.1944 г. на фронце. Зь ліку астатніх 192 габрэі былі зьнішчаны ў самім мястэчку, а астатнія загінулі ў розных куткох Беларусі. Першымі ахвярамі нацыстаў сталі 7 чалавек 02.07.1941, у тым ліку мясцовы цырульнік Сымон Цофнас. 05.10.1941 загінулі 46 чалавек, у тым ліку настаўнік Файфэль Шапіра і рабін Лейб Макоўскі. 21.09.1942 было зьнішчана 118 жыдоў, у тым ліку галоўны рабін Ісаак Машыц і рабін Юда Лейб Айнбіндэр. Перад расстрэлам гэтых габрэяў завялі ў Дом Людовы, дзе загадалі распрануцца і скласьці ўсе свае пажыткі, а потым павялі „дарогай смерці“ да выкапанай габрэямі пад наглядам паліцыі брацкай магілы. Астатнія загінулі напрацягу 1942 году, прычым 18 зь іх — у ліпені 1942 году. Мясцовага сьвятара праваслаўнай царквы падчас імшы забралі ў гестапа паводле даносу. У яго захоўваліся каштоўныя рэчы мясцовых габрэяў. Палітыка зьнішчэньня габрэяў фашыстамі ў гады Другой сусьветнай вайны вядома ў гісторыі пад назвай „Галакост(ru)“. Габрэйскім мэмарыялам катастрофы і гераізму „Яд Вашэм“ жыхары Кабыльніку Ёсіф Тункевіч, Ян Валай і Адольф Жалубоўскі прызнаны „Праведнікамі народаў сьвету“ за ўратаваньне жыцьцяў местачковых жыдоў.

У Цэнтры дакумэнтаў грамадзкіх аб’яднаньняў і арганізацыяў Нацыянальнага архіву Рэспублікі Беларусь (ф. 4, воп. 33а, спр. 83, л. 64) захоўваецца лістоўка Вілейскага абкаму КП(б)Б, надрукаваная ў студзені 1943 году. Тэкст адозвы зьмешчаны на старонках кнігі "Памяць". У ёй узгадваецца пра зьнішчэньне 50 мірных жыхароў мястэчка Кабыльнік, сярод якіх былі нарачанскія рыбакі.

На старонках кнігі "Памяць" У. Кузьменка апісвае "гераічны разгром" нямецкага гарнізону ў Кабыльніку савецкімі партызанамі:

"Калі трохі ўзмацніліся, пачалі нападаць на апорныя пункты, на гарнізоны. Вось як быў разгромлены гарнізон у Кабыльніках 8 кастрычніка 1942 г. Атрад імя Суворава пад кіраўніцтвам Ф.Р. Маркава вырашыў зрабіць гэта днём, зьнянацку захапіць праціўніка, які паводле колькасьці ўтрая пераўзыходзіў партызанаў. Спрацавала хітрасьць. Правёўшы выведку, партызаны разьдзяліліся на 3 групы, пераапрануліся ў сялянскую вопратку і на 20 падводах, адна група, імітуючы праезд вясельля, і другая, таксама маскіруючыся, наблізіліся да гарнізону. З шумам і стральбой, на вялікай хуткасьці нечакана ўварваліся ў мястэчка і акружылі апорныя пункты. Да ўмацаваных будынкаў жандармэрыі і паліцыі дабег ня шмат хто з абаронцаў гарнізону. За 2 гадзіны бою партызаны падавілі агнявыя кропкі фашыстаў, спалілі станцыю вузкакалейкі, будынкі ўправы і жандармэрыі, склад, зьнішчылі некалькі аўтамашынаў і адышлі".

Дадзены звесткі састарэлыя і ўзятыя з кнігі Клімава І., Гракава Н. "Партызаны Вілейшчыны" (Мн: Беларусь, 1970), дзе гістарычныя факты адкрыта сфальсіфікаваны: "Бой працягваўся каля дзвюх гадзінаў. У ім было забіта і паранена 18 нямецкіх жаўнераў і афіцэраў, а таксама намеснік начальніка мядзельскай жандармерыі і 17 паліцыянтаў".

Савецкімі гісторыкамі быў прыдуманы "разгром" нямецкага гарнізону з мэтай прыхаваць меўшы месца факт "пагрому" мястэчка партызанамі. Мясцовы жыхар Ян Дзергач (15.04.1930-07.09.2002), колішні дырэктар Польскага Дому ў Мінску, на старонках перыядычных выданняў выступіў з абвяржэннем домыслаў савецкай прапаганды і выкрыццём гістарычна фальсіфікацыі. Яго артыкул на польскай мове друкаваўся на старонках польскай газеты "Глос з-над Нёмна" (Dziergacz Jan. Walka w zwerciadle. Uważam, że nadszedl czas powiedzieć prawdę// Glos znad Niemna. — 21 czerwca 2002) і ў перакладзе на беларускую мову пастаўскім выдавецтвам "Сумежжа" (Дзяргач Ян. "Я гэта помню інакш..." Яшчэ адзін успамін пра вайну//"KRESY".- №8-9(24) ліпень-жнівень 2003г. -с.14-15.). Вось урывак з успамінаў:

"А я сведчу аб тым, што ніякага разгрома не было. Напад быў, але немцы страт не панеслі. У "рапарце" адзначаецца колькасць паліцыянтаў і немцаў у два разы больш, чым гэта было на самой справе.

А вось спаленае было, што не адзначалася ў рапарце. А спалілі ў той час будынкі школы, Дому Людовага, плябаніі і нават сінагогі (у якой відавочна не было аніякага нямецкага штабу). І што найцікавей — спалена тое, чаго ўвогуле не было, такія аб'екты, як "склад з вайсковай амуніцыяй"... Праўда, спалілі чыгуначную станцыю, але ж тая станцыя ў час вайны не працавала і нікому не была патрэбна..."

Улетку 1943 немцы і паліцаі пакінулі Кабыльнік. Карыстаючыся гэтым, паселішча захапілі чырвоныя партызаны падначаленыя дэпутату Вярхоўнага Савета БССР падпалкоўніку Ф.Маркаву. Падчас сваёй акцыі партызаны павыганялі з хат местачкоўцаў, а сам Кабыльнік спалілі. Вядома, што адным з падпальшчыкаў быў партызан Валодзя Крывіцкі, якм пасьля вайны пайшоў „у бандыты“. Пры падтрымцы мясцовых жыхароў быў няўлоўным барацьбітом з савецкімі органамі ўлады аж да пачатку 50-х гг. Падчас нападу быў спалены панскі палац, у якім захоўвалася шмат воўны. Згарэў і будынак накшталт гасьціннага дому на месцы сучаснай аўтастанцыі. Будынак меў незвычайную пляніроўку: пад яго страху можна было заехаць на фурманцы па брукаванай дарозе. Дом зачыняўся вялізнымі варотамі — у адным крыле дому разьмяшчаўся паліцэйскі пастарунак, а насупраць была шавецкая крама, над якой пражывалі габрэі.

З успамінаў Яна Дзергача:

"Памятаю, калі палілі наш Кабыльнік, мой бацька запытаў:

-Навошта паліць, калі немцаў ужо няма?

Адказ быў кароткі:

- Дзве гадзіны, каб вынесці рэчы і пакінуць дом. Будзем паліць, каб немцам не было куды вярнуцца.

- Але ж у нашым доме немцы не жылі.

- Не перапыняй! Прыйдзе Чырвоная Армія — і не такі дом табе пабудуе".

Савецкія партызаны падчас вайны вызначыліся таксама тым, што ў 1943 г. замардавалі кабыленскага ксяндза Паўловіча.

Армія Краёва

Пад канец 1942 году ў раёне Кабыльніку Антон Чаховіч (нар. 17.06.1911г. у Вільні), са згоды Камэнданта Віленскай акругі Арміі Краёвай (АК) i сумесна з маёрам Стэфанам Сьвяхоўскім ("Суліма"), які ўзначальваў Інспэктарат "С" (Паставы, Дзісна), пачаў фармаваць атрад польскіх партызанаў. Антон Чаховіч меў канспіратыўныя мянушкі "Бужынскі", "Нурмо", "Кміцыц".

А. Чаховіч у 1934 годзе скончыў віленскую гімназію Жыгімонта Аўгуста, а затым гадавую школу падхарунжых у 5 пяхотным палку легіёнаў. З 1938 падпаручнік (DOKP Вільня). У тым жа годзе пачаў навучаньне ў Школе Навук Палітычных пры Інстытуце Ўсходняй Эўропы. Завяршыў навучаньне ў чэрвені 1939 году і меў намер пачаць дыпляматычную працу. У верасьні 1939 году ўдзельнічаў у прадрыхтоўцы да абароны Вільні ў якасьці ад̕ ютанта падпалкоўніка Станіслава Шылейкі. Быў інтэрнаваны летувісамі ў Кулатуву пад Коўнам. Пры дапамозе родзічаў, сям'i Ашуркаў, быў вызвалены. Пэўны час пражываў разам з імі ў Жэймах каля Кейданаў (адтуль падпольная мянушка "Кміцыц"). Пасьля прыбыцьця ў Вільню далучыўся да кансьпіратыўнага кола 5 пяхотнага палка легіёнаў маёра Аляхновіча. У сьнежні 1939 бярэ шлюб з Станіславай Букоўскай (псэўданім "Сарэнка"). Восеньню 1941 арыштаваны "Saugume" (летувіская СБ). Адтуль быў выкуплены і ў 1942 годзе быў накіраваны ў Сьвір, дзе з 1940 году дзейнічаў польскі кадравы батальён "Сьвятаслаў" на чале з пар. Рамейкам (мяшункі "Клін" i "Біта").

Першапачаткова атрад меў назву "Бура". Аднак у гістарычную літаратуру атрад увайшоў пад назвай брыгада Кміцыца. Базамі для польскіх партызан у ваколіцах Кабыльніку зьяўляліся засьценак Людвінова сям'i Сарокаў і Дом адпачынку для настаўнікаў (schronisko szkolne) у Купе братоў Генрыка і Тадэвуша Главацкіх.

З успамінаў Люцыны, Ірэны і Зафіі Сарокаў (пераклад з польскай):

"Наш бацька Юзэф Сарока паходзіў з Наваградчыны. У часе першай сусьветнай вайны быў афіцэрам расейскай кавалерыі, а пасьля зьвяржэньня цара служыў у корпусе генэрала Доўбар-Мусьніцкага. Добра ведаў маёра Аляксандра Крыжаноўскага (пазней генерал "Wilk") i яго брата. У польскім войску атрымаў чын капітана, а пасля сканчэньня вайны з Саветамі ў 1920 годзе перайшоў да цывільнага жыцьця і ажаніўся з Аляксандрай Пшыемскай... Бацькі жылі ў засьценку Людвінова, разьмешчаным пасярод лясоў недалёка ад Кабыльніку. Бацька з самага пачатку быў у польскай кансьпірацыі, зь Вільні прыходзілі газэты і прыяжджалі сувязісты. Часьцяком бывалі маёр "Суліма", "Кміцыц" i ўдзельнікі кансьпіратыўнай сеткі з Кабыльніку, а потым партызаны. Калі хто-небудзь зь іх быў паранены альбо хворы, то ў нас лячыліся. А мы з матуляй, якая ведала хатняе лекаваньне зёлкамі, былі санітаркамі. Прыносілі мэдыкамэнты і лекі з Кабыльніуа (ад пані Яхімяковай) i з Паставаў (ад пані Мароз). У нас захоўваліся фотаздымкі, дакумэнты. Усе запісваліся ў "Дзёньнік" Зосі, дзякуючы якому можна ўстанавіць хто і калі да нас прыходзіў. Ад іх засталіся толькі подпісы, бо фотаздымкаў засталося няшмат.

Пані Гелена Целюхова, настаўніца з Кабыльніку, перадала для аддзелу штандар са школы ў Мацясах. На ім быў вышыты надпіс БОГ, ГОНАР, АЙЧЫНА — АРМIЯ КРАЁВА — БРЫГАДА КМIЦЫЦА. Уручэньне штандару адбылося на сьвяце 3 траўня. Калі брыгада Кміцыца перастала існаваць, то штандар у нас застаўся прыхаваны. У нас быў ня толькі палявы шпіталік, але адначасна сувязны пункт для партызанаў, i тых, што шлі да брыгады.

Прыйшла вестка аб раззбраеньні Базы, але бацька не жадаў уцякаць. Сказаў, што тут у Людвінове ёсць яго месца. Прыехалі некалькі партызанаў з савецкай брыгады. Крычалі: "Ступай на разговор с командиром!" Абшукалі, выкруцілі рукі за сьпіну, штурхаючы павялі да падводы. Бацька кульгаў на адной назе, адгукнулася рана з першай сусьветнай вайны. У бліжэйшым узьлеску саветы злавілі двух маладых мужчын і тых разам забралі. Бацьку наша радня больш ніколі ня ўбачыла.

Празь некаторы час пачалася нямецкая аблава. Палілі ўсё, паветра засьціналі дым і смурод. Змушаны былі ўкрывацца ў лесе на багнах. Яны спалілі дом, забралі ўвесь інвэнтар, толькі сабакі паўцякалі. Засталося толькі папялішча. Як немцы праз колькі дзён адышлі, то мы выцягнулі штандар, што быў схаваны на агародзе ў торфе. Потым забралі яго з сабой у Паставы, а адтуль да Вільні. Там Люцына дзейнічала ўдзельнічала ў кансьпірацыі. Пасьля прыходу Саветаў яе шукалі, аднаго разу ўцякла бяз ботаў у апошнюю хвіліну. Штандар, зашыты ў падушцы, мы прывезлі з сабой да Польшчы. Ацалеў таксама і "Дзённік" Зосі з запісамі партызанаў. Пасля вайны пераехалі з матуляй ва Ўроцлаў, а штандар брыгады Кміцыца ў рэшце рэшт апынуўся ў варшаўскім Музэі Арміi Каёвай".

У паліцыю Кабыльніку польскімі партызанамі быў засланы Тадэвуш Матачына ("Конус"). З Кабыльніку ў атрад Чаховіча прыбыў М. Клевяда ("Ястраб"). Маладая дзяўчына Лідзія Львова з Кабыльніку была сувязной брыгады Кміцыца. Актыўнай удзельніцай польскага падпольля была таксама Ванда Калясінская ("Бабця"). Яшчэ пры набліжэньні Чырвонай Арміі да мястэчка, яна падбухторвала мясцовых жыхароў, каб Саветы не вітаць і чырвоны сьцяг не вывешваць. Падчас прыезду агітатара, які выступаў за вайну зь Фінляндыяй, "Бабця" пад выглядам простай вясковай жанчыны сваімі пытаньнямі яго выставіла на пасьмешышча. Падчас нямецкай акупацыі, калі маёр Суліма прыбыў зь Язгунаўшчызны ў Купа да Генрыха Главацкага, яна выконвала ролю яго асабістага кур’ера з генэралам Ваўком (Wilkiem).

11 жніўня 1943 брыгада Кміцыца разграміла немцаў і беларускіх паліцыянтаў з Кабыльніку, якія ўцякалі ў Мядзел.

З успамінаў Вітольда Ціхана ("Каршуна"):

"Найбольш значнай акцыяй была засада на ўзвышшы Антонісбергу на беларускую паліцыю. Мы мелі перавагу ў пазыцыі, людзях і агню. Сьпярша пад наглядам пайшоў статак жывёлы, які мы прапусьцілі. Меўся яго перахапіць "Макс". Калі пад'ехалі фурманкі з паліцаямі, ня ведаю, што падкасіла "Крука" (Янэк Мятлінскі), які з уласнай ініцыятывы выскачыў на шашу затрымліваць канвой. Пачалася страляніна і так загінуў неўстрашоны, найздольнейшы партызан ад Кміцыца".

З успамінаў Вацлава Шчвяліньскага ("Завішы"):

"У першай палове ліпеня разам з усёй брыгадай бралі мы ўдзел у засадзе на немцаў, якія пакідалі мястэчка Кабыльнік. Атрад нямецкіх вайскоўцаў быў цалкам разбіты. Здабыта было шмат зброі і амуніцыі. Забралі ў немцаў усё, нават жывёлу, якую тыя гналі, пераправіўшы яе да базы "Б". Той акцыяй кіраваў асабіста Кміцыц. ЗастаўшыеNhправа ў нашай групы і пачатак узброенага супраціву нямецкім акупантам. Мы былі шчасьлівымі, а ў жылах моцна пульсавала кроў пасьля добра выкананага абавязку перад Айчынай".

Трэба адзначыць, што ваколіцы Кабыльніку былі асяродкам польскіх падпольшчыкаў і пасьля заканчэньня вайны. Як вынікае з архіваў, апошні партызанаў загінуў у сутычцы зь сіламі бясьпекі ў 1956 годзе.

Найноўшы час

У 1943-1944 гг. ў Польшчу выехала значная частка каталікоў (у тым ліку сям’я Чэслава і Лідзіі Мацкевічаў з маленькай дачкой Марылькай -,будучай жонкай Прэзыдэнта Польшчы Леха Качыньскага). Аднак насельніцтва каталіцкае канфэсіі дагэтуль складае большасьць жыхароў мястэчка. У 1950 годзе ў Ізраілі Ісаакам Горданам было створана Таварыства выхадцаў з Кабыльніку. Тады ў Ізраіль прыбыло каля 30 выхадцаў, яшчэ 16 прыехалі перад вайной. Клопатамі Таварыства ў 1992 годзе былі добраўпарадкаваны габрэйскія могілкі ў Кабыльніку, на брацкай магіле расстраляных габрэяў быў пастаўлены помнік.

У 1947 у вёсцы зьявіліся радыёвузел і сьпіртовы завод; працавалі шпіталь, лясгас, млын, рыбакамбінат. У 1949 утварыўся калгас „Перамога“. У Кабыльніку працавалі сукнавальня, хлебапякарня, 3 крамы, лекарскі ўчастак, аптэка, клюб, бібліятэка, пошта, хата-чытальня.

На Кабыльніцкім сьпіртовым заводзе ў 1948 годзе быў наладжаны выпуск безалькагольных напояў, працавала 52 работнікі. У 1990 годзе на тэрыторыі заводу адкрыта крыніца мінэральнай вады з запасам на 25 год. У 1993 годзе адкрыты цэх па выпуску сьпірту-сырцу (50-60 дэкалітраў на год).

Ацалелыя каробкі вялікіх цагляных дамоў, спаленыя ў гады вайны, былі выкарыстаны для масласырнага заводу. З 1951 году прадпрыемства пачало перапрацоўваць малако ў масла, тварог, сьмятану. У 1952 годзе, пры капаньні катлавану пад фундамэнт будынка масласырнага заводу, быў знойдзены грашовы скарб. У гліняным гаршку знаходзіліся сярэбраныя манэты. На неакторых зб іх, па словах сьведак знаходкі, можна было прачытаць імя „Жыгімонт“. Такім чынам, скарб можна аднесьці да XVІ — XVII стст.

Газэта „Савецкая вёска“ ў №46 ад 5 чэрвеня 1949 г. паведамляла: „Школьнікі Слабадской і Кабыльніцкай сямігодак, якія намецілі экскурсію ў раённы цэнтр, наведаюць бібліятэку, дом культуры і важнейшыя новабудоўлі“.

З 20 студзеня 1961 году вёска знаходзіцца ў складзе Менскай вобласьці. 28 жніўня 1964 савецкія ўлады перайменавалі паселішча на Нарач, вынікам чаго сталася блытаніна з к.п. Нарач або самім возерам Нарач, таму мясцовыя жыхары часьцяў карыстаюцца гістарычнай назвай Кабыльнік.

З красавіка 1965 году вёска зьяўлялася цэнтрам саўгасу „Нарач“, з 4 верасьня 1991 году — цэнтрам калгасу „Прыазёрны“.

Пасьля пачатку гарбачоўскай перабудовы актыўна разьвіваецца прадпрымальніцтва. Новым накірункам дзейнасьці для местачкоўцаў стаў аграэкатурызм.

Узнагароды працаўнікоў

Ордэнам Працоўнага Чырвонага Сьцяга:

  • Валадкевіч Іван Вільгельмавіч, трактарыст саўгасу „Нарач“ (1973)
  • Дуброўскі Войцех Фадзеевіч, трактарыст саўгасу „Нарач“ (1975)
  • Жук Рэгіна Міхайлаўна, даярка саўгасу „Нарач“ (1975)
  • Маліноўская Юзэфа Мацьвееўна, даярка саўгаса „Нарач“ (1975)
  • Пазьдзютка Тацьцяна Антонаўна, даярка саўгаса „Нарач“ (1973)
  • Цэкала Рэгіна Ёсіфаўна, настаўніца Нарацкай СШ №1 (1966)
  • Янэль Генадзь Ціханавіч, камбайнер саўгаса „Нарач“ (1977)

Ордэнам Дружбы Народаў

  • Юркевіч Рэгіна Эдуардаўна, настаўніца Нарацкай СШ №1

Ордэнам „Знак Пашаны“

  • Каток Тэрэса Уладзімераўна, сьвінарка саўгаса „Нарач“ (1958),

а таксама вялікім сярэбраным мэдалём ВДНГ СССР (1958)

  • Куцкевіч Ігнат Браніслававіч, трактарыст саўгасу „Нарач“ (1980)
  • Маліноўская Юзэфа Мацьвееўна, даярка саўгасу „Нарач“ (1971)
  • Фярковіч Ванда Казімераўна, даярка саўгасу „Нарач“ (1977)
  • Фярковіч Мечыслаў Тэлясфоравіч, рабочы саўгасу „Нарач“ (1971)
  • Шаблюк Рыгор Ёсіфавіч, дырэктар саўгасу „Нарач“ (1973)
  • Шушкевіч Раіса Фёдараўна, рабочая Нарачанскага масласырнага заводу (1986)

Ордэнам Працоўнай Славы 3-й ступені

  • Валеўка Ўладзімер Ёсіфавіч, рабочы Нарачанскага масласырнага заводу (1981)
  • Іёнкіна Рэгіна Мацьвееўна, рабочая Нарачанскага масласырнага заводу (1981)
  • Магільніцкая Тамара Васілеўна, рабочая саўгасу „Нарач“ (1986).

Мястэчка на старых фатаздымках

Насельніцтва

Інфрастурктура

У Кабыльніку працуюць сярэдняя і музычная школы, дашкольная ўстанова, лякарня, пункт хуткай мэдычнай дапамогі, аптэка, бібліятэка, дом культуры, аддзяленьне сувязі, банку, комплексны прыёмны пункт бытавога абслугоўваньня насельніцтва, сталоўка, крамы. Таксама ў вёсцы разьмяшчаюцца выканкам сельсавету і праўленьне калгасу.

Эканоміка

Аўтастанцыя, гаспадарчы двор з рамонтнымі майстэрнямі, піларама, жывёлагадоўчая фэрма, Нарачанскі масласырзавод, Нарачанскі завод напояў, мясакамбінат, будаўніча-вытворчае ўпраўленьне „Нарач-прафбуд“, склады курорткаапу, лінейны ўчастак

За 2 км на поўдзень і паўднёвы захад ад вёскі разьмяшчаецца радовішча пяшчана-жвіровага матэрыялу.

Турыстычная інфармацыя

Выдатныя мясьціны

Стары драўляны касьцёл, XIX ст.

Касьцёл св. Андрэя Апостала.

На паўночнай ускраіне мястэчка разьмяшчаецца мураваны нэагатычны касьцёл Сьвятога Андрэя Апостала, збудаваны ў 19011904 гадох. Каля касьцёла месьціцца драўляная званіца, насупраць — парафіяльны дом і кляштар кармэлітаў басых.

Пра колішні выгляд драўлянага касьцёла ў Кабыльніку можна меркаваць па малюнку мастака з маёнтка Каралінова (зараз Пастаўскі раён) Альфрэда Ромэра „Стары касьцёл у Кабыльніках. Павет Сьвянцянскі. 1880 г.“ (гл. малюнак).

Сьвята-Ільлінская царква

Ля заходняга боку колішняй рынкавай плошчы знаходзіцца мураваная праваслаўная Сьвята-Ільлінская царква. Гісторыя прыходу Кабыльніцкай царквы пачынаецца ў першай палове ХІХ ст.

Паводле дасьледаваньня краязнаўцы І. П. Драўніцкага, пасьля задушэньня паўстаньня 1830—1831 гг., царскімі ўладамі была скасавана каталіцкая парафія ў Шэметаве, а будынак драўлянага касьцёлу быў перададзены ўніятам. Уніяты разабралі і перавезьлі будынак у Саснова.

Паводле вэрсіі Ч. Каспарэўскага, пасьля разгрому паўстаньня ўніятам быў перададзены касьцёл, што месьціўся на востраве Замак возера Мядзел. Чэслаў Каспарэўскі спасылаецца на запісаныя ў 1970 годзе ўспаміны рыбака зь вёскі Чараўкі Сямёна Зарэцкага (1887 г.н.). Паводле гэтых успамінаў, дзед С. Зарэцкага распавядаў, што на насыпной гары вострава Замак існаваў драўляны касьцёл. Чэслаў Каспарэўскі сьцьвярджае, што ў 1842 годзе „лацінскі“ касьцёл быў разабраны і перавезены на перашыек паўвострава Пярэчата (пазьней называўся Папоўскі нанос) у вёску Саснова. Прыхадзкая царква была асьвечана ў гонар Св. Георгія.

Падобнага кшталту ўспаміны жыхара Мядзела Адольфа Іванавіча Клечкі друкаваліся на старонках „Нарачанскай зары“, паколькі паловай вострава пры Польшчы валодаў яго бацька Ян Пятровіч. У А. Клечкі захоўваўся плян вострава, складзены Казімерам Блажыевічам у 1924 годзе. Агульная плошча вострава складала 12 гектараў 840 квадратных мэтраў і разьмяшчаўся ён у Мядзельскай гміне Дунілавіцкага павету Віленскага ваяводзтва. Падчас яго маленства (10-12 год) на востраў прыяжджала дэлегацыя, што на замкавай гары справіла набажэнства.

Аднак паводле радзівілаўскага інвэнтару 1584 г. на востраве возера Мядзел знаходзілася адзіная ў „волости Мядельского двора“ руская царква, г.зн. праваслаўная. Воласьць складалася з наступных сёл: „Охабни“, „Кропивна“, „Кузьмийское“, „Старомейское“. Маёнтку належыла возера Мядзел, палова возера Мястра і частка возера Нарач. Ф. Пакроўскі ў кнізе "Археологическая карта Виленской губернии" (Вильно, 1893) на старонцы 32 падае наступныя зьвесткі:

"По свидетельству фундушевой записи 1543г. и народному преданию, на расстоянии одной версты от Сосновской церкви, на о-ве оз. Мядельского, существовал когда-то замок князей Радзивиллов, от которого никаких следов теперь не осталось".

У 1866 годзе, падчас рэвізіі Сасноўскай царквы праасьвяшчэнным Іясафатам, была зьвернута ўвага на неабходнасьць пабудовы новай царквы ў мястэчку Кабыльнікі, што зьяўлялася валасным цэнтрам. У 1875 годзе ў амаль суцэльна каталіцкім Кабыльніку была праведзена ўрачыстая закладка вуглавога каменю ў падмурак новай царквы. Згодна са зьвесткамі „Літоўскіх епархіяльных ведамасьцяў“ (18 красавіка 1876 г.) „в с. Соснове, или Кобыльниках“ дзейнічаў прыход Георгіеўскай праваслаўнай царквы (1 настаяцель і 1 псалёмшчык), да ліку якога адносіліся наступныя вёскі і засьценкі: Саснова, Стрыгаланы, Скорава, Чарэўка, Заленка, Краскі, Бядункі, Логвіна, Брэскі, Сярэды, Сіманы, Варанцы, Галубенка, Лыжыча, Плецяшы, Шмікі, Пішча, Ляшчынская, Шыкрама, Слукі, Рапеха, Пасошка, Чучаліца, Сьвіране, Лопліца, Целякі, Мікольцы, Пасынкі і Падрэзы. Паводле стану на 17 верасьня 1878 г. прыход сасноўскай царквы налічваў 1624 душ абедзьвюх плоцяў.

30 чэрвеня 1877 г. на вакантнае месца настаяцеля сасноўскай царквы Сьвянцянскага павету быў прызначаны настаўнік Датнаўскай прыходзкай вучэльні Ковенскага павету Мацей Клопскі (пачаў выконваць свае абавязкі з 14 лістапада 1877 г.). 29 кастрычніка 1879 г. Мацьвей Клопскі быў прызначаны ў склад савету сьвянцянскага дабрачыньня. 18 сакавіка 1902 г., згодна ўласнага прашэньня, сьвятар Мацей Клопскі быў звольнены з пасады памагатага вілейскага дабрачыннага.

У 1880 годзе будаўніцтва царквы было скончана, а 25 кастрычніка 1881 году адбылося ўрачыстае асьвячэньне ў гонар прарока Ільлі.

У вёсцы Саснова працягвала дзейнічаць прыпісная царква. Падчас Першай сусьветнай вайны праз возера Мядзел праходзіла лінія расейска-нямецкага фронту і царква разам зь вёскай былі амаль цалкам зьнішчаны. На польскай „Мапе Літвы і Русі“, апрацаванай Я. М. Бажэвічам (pszez J.M.Bazewicza) і выданай у Варшаве ў 1919 годзе, Саснова[8] знаходзілася на паўднёвым беразе возера Мядзел.

„Літоўскія епархіяльныя ведамасьці“ ад 6 верасьня 1896 г. зьмяшчаюць карэспандэнцыю пра ўзнагароду псалёмшчыка Кабыльніцкай цаквы:

„Высочайшие награды. Государь Император, по всеподданейшему докладу Синодального Обер-Прокурора, согласно определению Св. Синода, Всемилостивейше соизволил, 16 сего сентября на награждение псаломщика Кобыльникской Свято-Ильинской церкви, Свентянского уезда, Виленской губ. золотой медалью, с надписью „за усердие“ для ношения на шее на Аннинской ленте“.

28 сакавіка 1897 г. прыхаджанам Кабыльніцкай царквы Сьвянцянскага павету было перададзена арцыпастарскае благаслаўленьне за ахвяраваньне на рэмонт храма 360 рублёў, а таксама мясцовай абшарніцы М. С. Скрабіцкай за ахвяраваньне ў 205 рублёў, пратаярэю І. І. Сяргіеву (160 руб), купчысе з Санкт-Пецярбургу Зьмеевай за 50 руб., б. народнаму настаўніку Ясінскаму (25 руб), прыставу Тымінскаму (10 руб.), урадніку Кіяніну (15 руб.) і земляўласьніку Сямёну Апалінар’евічу Красоўскаму, які ахвяраваў мэталёвыя харугвы ў царкву, коштам звыш 200 рублёў, і які за ўласны рахунак выправіў страху на царкоўнай агароджы. Кабыльніцкая царква паводле зьвестак ад 8 чэрвеня 1897 году газэты „Літоўскія епархіяльныя ведамасьці“ адносілася да сьвянцянскага дабрачыньня Літоўскай епархіі. Паводле рэзалюцыі арцыбіскупа Літоўскага і Віленскага Ероніма ад 24 кастрычніка 1897 году за №3650 настаўнікам Кабыльніцкай царкоўна-прыхолскай школы Сьвянцянскага павету быў прызначаны мясцовы сьвятар Аляксандар Анкірскі. 17 верасьня 1902 г. сьвятар Кабыльніцкай царквы Арыстарх Білеў быў прызначаны памагатым дабрачыннага. Паводле зьвестак кнігі „Памяць“, у 1913 годзе таксама сьвятаром быў А.Білеў.

Паводле ўспамінаў Зосі Дзергач сьвятарамі Кабыльніцкай царквы ад польскага часу і да савецкай перабудовы былі наступныя асобы: Савіцкі Ўладзімер, Бацян Пётар (у 1942 г. немцы падчас імшы зьвезьлі), Лапіцкі Аляксандар (помнік ля царквы), Іваноў Аляксандар, Дубяга Мікалай, Міцько Георгі.

Страчаная спадчына

  • Капліца-пахавальня Шышкаў (1836)
  • Сядзіба Сьвентаржэцкіх (XIX ст.). Сядзіба была закладзена прыблізна ў 1840 годзе. Яна ўключала ў сябе палац, парк, гаспадарчы двор, вадзяны млын, сады, бровар. Да нашых дзён захаваўся бровар пабудовы 1845 году і будынак сьвірну з бутавага каменю. Сядзіба разьмяшчалася на тэрасе ракі Малінаўка. Цагляны палац быў аднапавярховым з чатырохсхільным вальным дахам. Галоўны ўваход быў аформлены портыкам (адкрытай галерэяй). Портык утвараўся чатырма масіўнымі калёнамі (пілёпамі) з трыма аркамі і завяршаўся трохвугольным франтонам. Паводле сьведчаньня Аляксандры Паўлаўны Івановай сюды свабодна заяжджалі экіпажы, пасажыраў якіх галерэя ахоўвала ад непагадзі. Пад палацам меўся вялікі склеп для захоўваньня бульбы, квашаньняў, напояў. Пачынаючы зь верасьня 1939 году і да прыходу немцаў, у палацы разьмяшчалася бальніца. У час акупацыі немцы некоторыя пакоі выкарыстоўвалі пад склад воўны. У 1943 годзе палац быў спалены партызанамі.

Помнікі

У 1969 годзе ў Кабыльніку паставілі помнік 20 землякам, якія загінулі ў час Другой сусьветнай вайны, таксама тут знаходзіцца магіла 80 ахвяраў нацысцкіх захопнікаў. На паўночнай ускраіне сучаснай вёскі — пахаваньні 4 чырвонаармейцаў, якія загінулі ў баёх ліпеня 1920 году.

Непадалёк ад вуліцы Пастаўскай знаходзіцца кіркут — жыдоўскія могілкі з памятнай дошкай ахвярам вайны. Далей на правым баку вул. Пастаўскай стаіць безыменны абэліск, які мясцовыя называюць магілай польскіх уланаў, што загінулі ў польска-бальшавіцкай вайне. На каталіцкіх магілках знаходзіцца вялікі помнік з узыходзячым арлом, прысьвечаны нямецкім жаўнерам, якія загінулі ў часы І Сусьветнай вайны, а побач стаяць крыжы іх магілаў.

Галерэя

Крыніцы

  1. ^ Госкартгеоцентр
  2. ^ Кабыльнішкі
  3. ^ Анатоль Кляшчук. Колькі Нарачаў на Нарачы? // «Зьвязда» № 226 (26834), 18 лістапада 2010.
  4. ^ Вячаслаў Кулік. Вячаслаў Кулік Беларускія вёскі вяртаюць гістарычныя назвы // Радыё «Свабода», 20 жніўня 2006.
  5. ^ http://www.radzima.org/be/object/3013.html
  6. ^ Вольга Князева. Нарач // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 5: М — Пуд / Беларус. Энцыкл.; Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (галоўны рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн.: БелЭн, 1999. С. 278.
  7. ^ Kobylnik // Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich(пол.). Tom IV: Kęs — Kutno. — Warszawa, 1883. S. 219.
  8. ^ (Sosnów)

Літаратура

  • Памяць: Гісторыка-дакумэнтальная хроніка Мядзельскага раёну. Менск, «Беларуская Энцыклапедыя» імя Петруся Броўкі, 1998. ISBN 985-11-0107-9
  • Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 5: М — Пуд / Беларус. Энцыкл.; Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (галоўны рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн.: БелЭн, 1999. — 592 с.: іл. ISBN 985-11-0141-9.
  • Брыль Я. Вячэрняе: Лірычныя запісы і мініяцюры. — Мн., 1994. — С.265.
  • Варанец В. Па Кабыльніку — па старых фотаздымках// Нарачанская зара. — №101-103. — 16 жніўня 2003 г.
  • Высоцкі А. „Кабыльнік — гэта частка мяне“ (гутарка з ураджэнцам Кабыльніка Меерам Свірскім)// Нарачанская зара. — №202-204. — 24 снежня 2004 г.
  • Высоцкі А. Краязнаўца з Пецярбурга// Нарачанская зара. — №21-23. — 11лютага 2006 г.
  • Высоцкі А. Пажарныя з Кабыльніка// Нарачанская зара. — №89-91. — 10 чэрвеня 2006 г.
  • Грыбоўскі Ю. Яны загінулі далёка ад Радзімы// Нарачанская зара. — №142-144. — 11 верасня 2004 г.
  • Драўніцкі І. Каходасы з Кабыльніка// Нарачанская зара. — №142-144. — 11 верасня 2004 г.
  • Драўніцкі І. Сядзіба ў Кабыльніку// Нарачанская зара. — №110-112. — 17 ліпеня 2004 г.
  • Драўніцкі Я. Яўрэі на Свіршчыне//Нашы карані. Ілюстраваны часопіс краязнаўцаў Паазер’я. — Паставы. — №9. — лістапад 2003 г.
  • Дулеба Г. Народныя вучылiшчы на Мядзельшчыне// Нарачанская зара. — №110-112. — 17 ліпеня 2004 г.
  • Гіль М., Драўніцкі Я. Былыя паркі і сядзібы Паазер’я. Мядзельшчына. — Паставы: „Сумежжа“, 2008. — С.41-46.
  • Зямчонак Ю. Марыя Качыньская. Нарачанскі край — радзіма Марыі Качыньскай// Нарачанская зара. — 1 жніўня 2014 г.
  • Котлярчук А. Швэды ў гісторыі й культуры беларусаў. — Менск: Энцыклапедыкс, 2002.
  • Малышаў Г. У небе над Нараччу// Нарачанская зара. — 9 красавіка 2005 г.
  • Нафрановiч А. Сейбiты дабра i мудрасцi. - Мн, 2007. - С.147-151.
  • Праўрацкі В. Набліжалі дзень вызвалення// Нарачанская зара. — №52. — 8 ліпеня 2000.
  • Праўрацкі В. Паўночная вайна i Мядзельшчына// Нарачанская зара. — №89-91. — 10 чэрвеня 2006 г.
  • Хацкевiч А. Змагалiся разам, затым пасварылiся// Мiнская праўда. - 8 верасня 1992г.
  • Чарняўскі М. Пад сацыяльным і нацыянальным прыгнётам// Нарачанская зара. -№107-108. — 8 верасня 1989 года.
  • Чарняўскі М. Як пошуг маланкi: Расцiслаў Лапiцкi. - Мн, 2006. - 71с.
  • Якубянец-Чаркоўска Я. Паўстанне 1863 года ў Свянцянскім павеце. — Паставы: „Сумежжа“, 2013. — 84С.
  • Копысскій З. Ю. Социально-политическое развитие городов Белоруссии в XVI — п.п. XVII в.». Мн., 1975. -С.12.
  • Kobylnik // Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich(пол.). Tom IV: Kęs — Kutno. — Warszawa, 1883. S. 219.
  • Kirkor Adam. Wycieczka archeologiczna po guberni wileńskiéj przez Jana ze Śliwina//Biblioteka Warszawska.- t. 2-3.-1855.
  • Lwow Borys. Zza zakrętu historii. Tragedia Ziemi Naroczańskiej. Wspomnienia własne i zapożyczone. Wroclaw 2000
  • Jerzy Żamejć. Świr i kościół Świrski : krótka historja na pamiątkę konsekracji kościoła, dokonanej przez jego Ekscelencję Księdza Arcybiskupa Romualda Jałbrzykowskiego, metropolitę Wileńskiego, dnia 17 i 18 czerwca 1928 r.
  • Rąkowski Grzegorz. «Smak Kresów 1. Wśród jezior i mszarów Wileńszczyzny» — 2000. ISBN 83-85557-70-9
  • Józef Wolff. Kniaziowie litewsko-ruscy od końca czternastego wieku, Warszawa 1895 (reprint Warszawa 1994).
  • Aleksander Nalepiński. Ziemia. «Narocz i okolice». 6, czerwiec 1934 (pol.)
  • Miejsca bitew i mogiły żołnierzy Okręgu Wileńskiego Armii Krajowej/ oprac. Jolanta Adamska, Stefan Matusewicz, Ludwik Świda. — Tow. Milosnikow Wilna i Ziemi Wilenskiej, 1996.
  • P. Niwiński. Okręg Wileński AK w latach 1944-1948. — Warszawa, 1999.
  • Edward Pisarczyk „Wołodyjowski" „Oddział Kmicica".//Zeszyty historyczne „Wiano". Zeszyt piąty. -Warszawa, 1993.
  • Будзька Ч. Кніжка аб Івашку Гарнастаю. — Т.1.- Ню-Ёрк,1955.
  • Была і такая вайна: успаміны жыхара в. Нарач Лявіцкага Часлава Часлававіча// Наша слова.- №25(/660). — 30 чэрвеня 2004 г.
  • Голуб. М.Кабыльнікі, Віл. губэрні Сьвенцянск. пав.//Першая Беларуская газэта з рысункамі „Наша ніва“.- №14. — 7 красавіка (апрыля) 1911 году.
  • Стогн: Паўстанне і вайна 1794 г. ў Літоўскай правінцыі: Дакументы / Дзяржаўны камітэт па архівах і справаводству Рэспублікі Беларусь, Археаграфічная камісія; пад рэд. Яўгена Анішчанкі. — Мінск: Пейто, 2002.
  • Адамушко В. И., Иванова Н. В. „Помилуйте…“ Документы по репрессиям 1939—1941 гг. в Вилейской области. — Молодечно, 1992.
  • Люди Нарочанского края. Воспоминания участников революционной борьбы и Великой Отечественной войны. — Мн., 1975.
  • Занальны дзяржаўны архiў г. Маладзечна. Ф.57, 18 адз. зах.: Кабыльнiцкая гмiнная ўправа Пастаўскага павета Вiленскага ваяводства м. Кабыльнiк (1929—1937).

Вонкавыя спасылкі