Кабыльнік

Зьвесткі зь Вікіпэдыі — вольнай энцыкляпэдыі
Перайсьці да: навігацыі, пошуку
Кабыльнік
Касьцёл Сьвятога Андрэя Апостала
Касьцёл Сьвятога Андрэя Апостала
Першыя згадкі: 15 стагодзьдзе
Краіна: Беларусь
Вобласьць: Менская
Раён: Мядзельскі
Сельсавет: Нарачанскі
Вышыня: 196 м н. у. м.
Насельніцтва: 2500 чал. (2005)
Часавы пас: UTC+3
Тэлефонны код: +375 1797
Паштовы індэкс: 222395
Нумарны знак: 5
Геаграфічныя каардынаты: 54°55′50″ пн. ш. 26°41′11″ у. д. / 54.93056° пн. ш. 26.68639° у. д. / 54.93056; 26.68639Каардынаты: 54°55′50″ пн. ш. 26°41′11″ у. д. / 54.93056° пн. ш. 26.68639° у. д. / 54.93056; 26.68639
Кабыльнік на мапе Беларусі ±
Кабыльнік
Кабыльнік
Кабыльнік
Кабыльнік
Кабыльнік
Кабыльнік
Commons-logo.svg Галерэя здымкаў у Вікісховішчы

Кабы́льнік1964 году — На́рач[1]) — вёска ў Беларусі, цэнтар сельсавету Мядзельскага раёну Менскай вобласьці. Насельніцтва 2,5 тыс. чал. (2005). Знаходзіцца за 20 км на паўночны захад ад Мядзелу, за 29 км ад чыгуначнай станцыі Паставы, за 3 км на паўночны захад ад курортнага пасёлку Нарач.

Кабыльнік — даўняе мястэчка гістарычнай Ашмяншчыны (частка Віленшчыны).

Назва[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Варыянты назвы ў гістарычных крыніцах: Мядзел Малы, Кабэльнікі, Кабыльнікі. Магчыма, паходзіць ад імя шляхціца Васіля Кабыліна, які згодна з граматай вялікага князя Жыгімонта Старога 12 сьнежня 1522 набыў у князёў Пятра і Андрэя Сьвірскіх маёнтак Жары. У «Літоўскіх епархіяльных ведамасьцях» сустракаецца таксама назва Саснова ў дачыненьні да вёскі Кабыльнікі.

У 1964 савецкія ўлады зь невядомых прычынаў зьмянілі назву паселішча на Нарач. У наш час многія местачкоўцы па-ранейшаму ўжываюць гістарычную назву Кабыльнік[2] і змагаюцца за яе вяртаньне ў якасьці афіцыйнай[3].

Гісторыя[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Вялікае Княства Літоўскае[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Упершыню паселішча згадваецца ў XV ст. пад назвай Мядзел Малы (па-лацінску: Medal Minor, па-польску: Medal Mniejszy, Miadzioł Mały). Мястэчка размяшчалася над рэчкай Сырмеж, ад Вільні - 105 км, ад Свянцян - 49км. У 1463 годзе намагяннямі дэкана свірскага Ігнація Расалоўскага быў збудаваны драўляны касьцёл (перабудоўваўся ў 1736 годзе).

Напрыканцы XV стагоддзя частка маёнта Кабыльнік апынулася ў пана Рыгора Станіслававіча Осцікавіча ў выніку шлюбу з Аляксандрай, дачкой Петкі Раманавіча Свірскага. У 1535 троцкі ваявода пан Юрый Рыгоравіч Осцікавіч прадаў маёнтак віленскаму ваяводу Альбэрту Гаштольду. Пазьней ён знаходзіўся ў прыватным валоданьні князёў Збараскіх (XVI ст.), Храпавіцкіх (XVII ст.), Казеллаў і Абрамовічаў (XVIIІ ст.). Пісар Вялікага княства Літоўскага Людвік на Бакштах Хамінскі прадаў Кабыльнік кашталяну ашмянскаму Марціну Аскерке. Ад Аскеркаў маёнтак перайшоў ва ўласнасць Антонія Сьвентаржыцкага.

З 1527 паселішча згадваецца пад назвай Кабыльнік. У выніку адміністрацыйна-тэрытарыяльнай рэформы (16551656) мястэчка ўвайшло ў склад Ашмянскага павету Віленскага ваяводзтва. Станам на 1641 тут было 19 дамоў. Беларускі гісторык З. Капыскі ў кнізе «Сацыяльна-палітычнае разьвіцьцё гарадоў Беларусі ў XVI — п.п. XVII ст.» адзначае наступнае: « Пра кірмашы ў мястэчках Даўгінаве, Кабыльнікі, куды езьдзілі магілёўскія купцы, паведамляе запіс магістрацкай кнігі Магілёва за 1643 г.» (НГАБ.Ф517, воп.1.,спр.11, арк.603).

Летам 1708 году праз Кабыльнік і Мядзел праходзіў 11-тысячны корпус швэдзкага генэрала Левэнгаўпта ў накірунку Даўгінава (прыбыў на двухтыднёвы пастой 15 жніўня).

Пад уладай Расейскай імпэрыі[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

У выніку другога падзелу Рэчы Паспалітай (1793) Кабыльнік апынуўся ў складзе Расейскай імпэрыі, дзе зрабіўся цэнтрам воласьці Завілейскага (Сьвянцянскага) павету Віленскай губэрні.

Падчас паўстання Т.Касцюшкі пад Кабыльнікам адбылося баявое сутыкненне паўстанцаў і расейскіх войск. У чэрвені 1794 году паўстанцы на чале з генералам Янам Зеньковічам былі атакаваны і разбіты трыма эскадронамі драгунаў і батальёнам грэнадзёраў расейскіх войскаў на чале з палкоўнікам Дзмітрыем Валконскім. Паўстанцы страцілі каля 300 чалавек забітымі і параненымі. 3 чэрвеня генерал Герман рапартаваў князю М.В. Рапніну, штот каля 2 тысяч паўстанцаў рушылі з Пастаў у Кабыльнік і што ён "уначы накіраваў туды палкоўніка і кавалера князя Валконскага з батальёнам і трыма эскадронамі пры 4 гарматах, ён жа гэты натоўп, які быў пад прадвадзіцельствам называемага і зноў нададзенага генерал-маёра Зеньковіча, памешчыка Ваўкалацкага, пры Кабыльніках атакаваў і разбіў ушчэнт".

У вайну 1812 году ў Кабыльнік 20 чэрвеня ўвайшоў 6-ы пяхотны корпус пад камандаю генэрала Дохтурава, чым завяршылася канцэнтраваньне 1-й расейскай арміі (пад камандаю Барклая-дэ-Толі). У выніку, на працягу двух пераходаў яна сабралася пад Сьвянцянамі ў колькасьці 115 тысячаў чалавек.

Станам на 1847 Кабыльнік уваходзіў у склад двух аднайменных маёнткаў. Першая частка мястэчка складалася з 8 двароў і 43 жыхароў і знаходзілася ў валоданьні пана Сьвентаржыцкага. Тут працавалі вадзяны млын і вінакурня (з 1845 году). Таксама, апроч гэтай часткі мястэчка, да першага маёнтку належалі 4 вёскі і 2 засьценкі. Другая частка Кабыльнікаў належала да іншага маёнтку, уладаньня братоў Язэпа і Жыгімонта Шышак. Тут было 17 двароў і 105 жыхароў. Таксама да другога маёнтку належала яшчэ адна вёска.

У 1866 годзе ў мястэчку і на двух фальварках налічвалася 33 дамоў, 370 жыхароў, у тым ліку: 7 праваслаўных, 190 каталікоў, 164 жыдоў, 6 магаметан і 4 стараверы.

Згодна са зьвесткамі «Літоўскіх епархіяльных ведамасьцяў» (18 красавіка 1876 г.) «в с. Соснове, или Кобыльниках» дзейнічаў прыход Георгіеўскай праваслаўнай царквы (1 настаяцель і 1 псаломшчык), да ліку якога адносіліся наступныя вёскі і засьценкі: Саснова, Стрыгалапы, Скорава, Чарэўка, Зялёнка, Краскі, Бядункі, Логвіна, Брэскі, Сярэды, Сіманы, Варанцы, Галубенькі, Лыжычы, Плецяшы, Шмікі, Пішча, Ляшчынская, Шыкрама, Слукі, Рапеха, Пасошка, Чучаліца, Сьвіране, Лопліца, Целякі, Мікольцы, Пасынкі і Падрэзы. Па стану на 17 верасня 1878 года прыход сасноўскай царквы свянцянскага благачыння налічвала 1624 душ абоега полу.

Стары драўляны касьцёл, XIX ст.

На 1885 у Кабыльніку дзейнічалі касьцёл, царква, багадзельня, сынагога; працавалі 4 крамы, карчма; праводзіліся 5 кірмашоў на год, а таксама таржок у аўторкі. Пра колішні выгляд драўлянага касьцёла ў Кабыльніку можам меркаваць па малюнку мастака з маёнтка Каралінова (зараз Пастаўскі раён) Альфрэда Ромэра «Стары касьцёл у Кабыльніках. Павет Сьвянцянскі. 1880 г.» (гл. малюнак).

У 1892 адкрылася народная вучэльня (у 1892/1893 навучальным годзе ў ёй навучаліся 59 хлопчыкаў і 2 дзяўчынкі). На 1903 у мястэчку былі казённая вінная крама, прыёмны пакой, паштовая станцыя на дарозе Камаі — Кабыльнік.

Пачатак ХХ стагоддзя[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Напачатку XX стагодзьдзя ў мястэчку былі млын, рыбаводныя сажалкі ля сядзібна-паркавага комплексу. У 1901-1904 гг. узведзены з чырвонай цэглы новы гмах касцёла Св. Андрэя. У 1905-1913 гадах у Кабыльніку працавала вінакурня на паравым рухавіку. Значную ролю ў сацыяльна-эканамічным і культурным жыцьці мястэчка адыгрывала грамада габрэяў. Габрэйскі паэт, драматург і празаік Мойша Кульбак (1896—1937), які пісаў на габрэйскай мове, у адным са сваіх вершаў апісвае мястэчка Кабыльнік падчас адведак свайго дзеда.

У Першую сусьветную вайну ў верасьні 1915 Кабыльнік занялі нямецкія войскі, нямецка-расейскі фронт усталяваўся каля Пасынак (6 км на ўсход ад мястэчка). У панскім маёнтку разьмяшчаўся штаб нямецкага 21-га ўзмоцненага корпусу, у склад якога ўваходзілі 5 дывізіяў і 1 брыгада. Корпус вызначыўся ў нарачанскай бітве ў сакавіку 1916 года. У праваслаўнай царкве месціўся шпіталь для параненых. Забітых немецкіх і расейскіх жаўнераў хавалі на каталіцкім могільніку на поўнач ад вёскі. Ужо пасля вайны сярод нямецкіх могілак з бетоннымі крыжамі быў пабудаваны манумент, які быў аздоблены нямецкім арлом з распрасцёртымі крыламі. На барэльефе ёсць выява мяча і лаўровай веткі, а таксама надпіс па-нямецку: "У гонар і памяць герояў, паўшых за сваю Айчыну. ХХІ армейскі корпус". У гады Вялікай Айчыннай вайны партызаны спрабалі скінуць арла, але нічога не атрымалася. Тады яны прастрэлілі арлу адно крыло. Мірнымі жыхарамі і ваеннапалоннымі падчас Першай сусветнай вайны была праведзена вузкакалейка, якая злучала Лынтупы і Кабыльнік, а потым разыходзілася ў двух напрамках - на Паставы і да Мядзельскага возера. У фондах Мядзельскага музея Народнай Славы захоўваюцца ўспаміны жыхара мястэчка Маліноўскага пра Кабыльнік у гады Першай сусветнай вайны. Паводле ўспамінаў, мясцовыя жыды стварылі дружыну для дапамогі нямецкім жандарам. Захаваўся таксама фотоальбом Кабыльніка часоў першай сусветнай вайны нямецкага фатографа.

У 1919 у мястэчка ўвайшлі палякі. 12 ліпеня 1920 году паміж Савецкай Расіяй і Летувой была заключана мірная дамова, паводле якой вызначаліся межы паміж краінамі. Мяжа праходзіла па лініі ўмацаваньняў былога расейска-германскага фронту часоў Першай сусьветнай вайны. Паводле дамовы Кабыльнік апынуўся ў складзе Летувы, аднак ўжо 11 ліпеня 1920 году — у мястэчка ўвайшлі кавалерысты 18-й дывізіі 4-й арміі бальшавікоў (г. зв. «першыя Саветы»). Паводле ўспамінаў старажылаў мястэчка, пераважная большасьць кавалерыстаў была азіяцкага паходжаньня і займалася адкрытым рабаваньнем местачкоўцаў.

У кастрычніку 1920 Кабыльнік апынуўся ў складзе Сярэдняй Літвы, пазьней — міжваеннай Польскай Рэспублікі, дзе зрабіўся цэнтрам гміны Пастаўскага павету Віленскага ваеводзтва. Станам на 1931 у мястэчку разьмяшчаліся касьцёл, сынагога, царква, цагельня, млын з лесапілкай, аптэка, пажарнае дэпо. Управа Кабыльніцкай гміны размяшчалася ў мураваным з цэглы будынку на вуліцы Ю. Пілсудскага. Паліцэйскі пастарунак размяшчаўся на перасячэнні вуліцы Пастаўскай і рынкавым пляцам. Паштовае аддзяленьне знаходзілася на вуліцы 3-га Мая. У гонар Юзафа Пілсудскага ў межах праекта "100 школ на Віленшчыне" ў Кабыльніку была адчынена агульнаадукацыйная сямікласная школа. Школа была драўляная і пабудавана была ў выглядзе літары L - на памяць польскіх легіёнаў (даўжыня - 90м, прыбудова - 40м, агульная шырыня - 12м). Асяродкам культуры ў мястэчку быў Дом Людовы (на пляцу перад касцёлам), які меў залу для танцаў і сцэну для тэатральных выступаў. У Доме Людовым таксама дэманстраваліся кінастужкі выязднога кіно. Пры кабыленскай пажарнай добраахвотніцкай дружыне дзейнічаў аркестр, які акрамя майскіх канцэртаў выступаў на розных дзяржаўных урачыстасцях.

У мястэчку было вельмі развіта прадпрымальніцтва. Па аўторкам у мястэчку праводзіліся таргі, раз на месяц — кірмаш. У мястэчку была прыватная гарбарня нейкага татарына, дзе апрацоўваліся скуры авечак і цялят для вырабу абутку. Дзейнічала прадпрыемства па апрацоўцы воўны, 2 кузьні,2-3 сталяркі (у адной вырабляліся нават лыжы), 2 варштаты для рамонту ровараў, майстэрні па вырабу колаў і тавараў з бляхі. Свае паслугі аказвалі прыватны фатограф Аляксандр Дзергач. Для прыёму хворых дзейнічаў кабінет доктара Дубавецкай і фельшара Браніслава Шутовіча. Спадар Казакевіч арганізаваў выраб бетонных кругоў для калодзежаў. У мястэчку працавалі некалькі шаўцоў, краўцоў мужчынскіх і жаночых, дзве цырульні. Працавалі 2 пякарні, 2 мясныя лаўкі, млякарня, 2 рэстарацыі. Свае паслугі аказвалікрамы па продажу спажывецкіх тавараў і тэкстылю, адна крама з гаспадарчымі таварамі і абуткам.

«Інфармацыйны бюлетэнь» сэкцыі па вывучэньню Заходняй Беларусі пры Інстытуце гісторыі АН БССР у № 12(45) за сьнежань 1936 году паведамляе:

«Нядаўна завершана будаўніцтва дарогі Вільня-Кабыльнікі-Вярэнькі-Паставы. „ІКЦ“ падкрэсьлівае, што гэта дарога мае ня толькі агромністую значнасьць для разьвіцьця дрэваперапрацрўчай прамысловасьці, але і выключна важнае стратэгічнае значэньне, бо яна злучае Вільню з самым вялікім у Польшчы возерам Нарач, і што праз пэўны час гэта шаша злучаць Польшчу з Латвіяй і СССР („ІКЦ“, 5/XII-36 г.)».

Незадаволеныя палітыкай апалячвання жыхары мястэчка стварылі Кабыльніцкую партыйную ячэйку КПЗБ. У склад ячэйкі ўваходзілі Аляксандр Каркос, Францішак Сільвановіч, Марцін Падгайскі, Лявон Карпаў, Марыя і Піліп Серада, Юльян Зарэцкі, Іосіф Тункевіч. Явачнай кватэрай была кватжэра мясцовага шаўца Іосіфа Зданоўскага.

Другая сусветная вайна[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

1 верасьня 1939 году пачалася Другая сусьветная вайна. Ураджэнцы Мядзельшчыны ў складзе польскіх узброеных сілаў першымі прынялі на сябе ўдар Нямеччыны. Потым частка зь іх утрапіла ў шэрагі арміі польскага генэрала Андэрса. Ураджэнец Кабыльніку Балаш Баляслаў (10.10.1919), ст. улан, загінуў 17.07.1944 пад Лярэта (Італія).

19 верасьня 1939 году часткі Чырвонай Арміі перайшлі савецка-польскую мяжу. Пазьней Заходняя Беларусь увайшла ў склад БССР. Тэрыторыя Мядзельшчыны была занята вайскоўцамі 27-й Омскай двойчы Чырвонасьцяжнай стралковай дывізіі. Адзін з удзельнікаў гэтага паходу В. М. Краснапольскі пісаў: «Паход гэты быў сапраўдным трыюмфальным шэсьцем палкоў дывізіі. Ëн ішоў празь Лепель, Докшыцы, Кабыльнік, Смаргонь… Насельніцтва сёл, вёсак пагалоўна выходзіла сустракаць байцоў з восеньскімі кветкамі, жанчыны частавалі малаком, яблыкамі, падносілі на расшытых рушніках хлеб-соль. У гарадах успыхвалі стыхійныя мітынгі». За «другімі Саветамі» ў палацы пана Пікутоўскага была арганізавана мясцовая бальніца. У стайні маёнтка разьмясьціўся чырвонаармейскі гарнізон.

12 кастрычніка 1940 году статус Кабыльніка панізілі да вёскі, якая зрабілася цэнтрам сельсавету (28 жніўня 1964 году сельсавет перайменавалі ў Нарачанскі) Мядзельскага раёну Вялейскай20 верасьня 1944 году — Маладэчанскай) вобласьці.

Частка жыхароў Кабыльніка трапіла пад рэпрэсіі савецкай улады. 17 красавіка 1940 году ў Кабыльніку была выяўлена і абяскоджана «контрарэвалюцыйная паўстанцкая арганізацыя». Сьледчая справа за №66777 была заведзена на 11 жыхароў мястэчка: Пісарэнку Казімера Антонавіча, Шалая Восіпа Антонавіча, Казакевіча Антона Антонавіча, Мажэйку Мечыслава Восіпавіча, Жука Ёсіфа Адамовіча, Жука Івана Адамавіча, Тарулевіча Часлава Канстанцінавіча, Вярбіцкага Франца Феліксавіча, Мураўскага Баляслава Казімеравіча, Збрадыгу Аляксандра Пятровіча і Крыштафовіча Адольфа Францавіча. 30 красавіка 1940 году Тарулевіч Канстанцін Канстанцінавіч зьвярнуўся з заявай на імя пракурора Вілейскай вобласьці ў абарону свайго сына. Пад заявай паставілі свае подпісы яшчэ 50 аднавяскоўцаў. Паводле ўспамінаў Браніслава Мураўскага, яму пашанцавала вызваліцца толькі дзякуючы ўцёкам зь Мядзельскай турмы.

У розны час ад савецкіх рэпрэсіяў пацярпелі і іншыя жыхары Кабыльніка: Аўсюк Антон Мацеевіч (22.02.45), Баркоўскі Баляслаў Восіпавіч (12.04.41), Дзяргач Восіп Восіпавіч (30.04.40), , Касьцюк-Кульгаўчук Аляксандра Паўлаўна (13.12.44), , Мілько Ігнат Сьцяпанавіч (19.07.40), Пляшак Браніслаў Міхалавіч (18.04.40), Позныш Мар’ян Язэпавіч (03.09.40), Сідорскі Саламон (Шлёма) Шэпшэлевіч (21.05.1941), Трацэўскі Эдмунд Мар’янавіч (17.08.40).

У Другую сусьветную вайну, падчас нямецкай акупацыі, тэрыторыя Мядзельскага раёну падзялялася на тры гміны альбо воласьці: Кабыленскую, Мядзельскую, Слабодзкую, што ўвайшлі ў склад Вялейскага гебіту генэральнай акругі Беларусь. У склад Кабыльніцкай воласьці ўваходзіла 219 населеных пунктаў, у склад Мядзельскай — 140, Слабадзкой — 84. Кабыльніцкая воласьць зьяўлялася памежнай з акупаванай немцамі Летувой. Летувіскія паліцаі часьцяком рабавалі мясцовых жыхароў. 20.12.1943 старшыня Кабыленскай воласьці дакладваў: «Спадару начальніку раёну ў Мядзеле. Дакладваю, што на тэрыторыі воласьці Кабыльнік часта прыбываюць летувіскія атрады вэрмахту з Камаяў і Канстантынова (Летува) і несправядліва адбіраюць у насельніцтва гэтай воласьці сельскагаспадарчыя прадукты без расьпісак. Вопіс адабраных у лістападзе і сьнежні 1943 г. сельскагаспадарчых прадуктаў прыкладаю» (Дзяржархіў Менскай вобласьці. Ф. 4223, воп. 1., спр. 6., арк. 6).

У часе вайны ў Кабыльніку існавала пачатковая школа зь беларускай мовай навучаньня.

У1941 нямецкімі ўладамі ў Кабыльніку створаны пастарунак паліцыі зь мяшаным нямецка-беларускім складам. Камэндантам Кабыльніку зьяўляўся Лёйтман, які вылучаўся надзвычай жорсткім характарам. Калі ад яго зацяжарыла мясцовая дзяўчына- перакладчыца, загадаў яе расстраляць (паводле законаў Трэцяга райху «арыйцам» забаранялася мець усялякія сувязі зь «неарыйскім» насельніцтвам). Пазьней Лёйтман быў забіты партызанамі і, паколькі ён быў «страхаваны», мясцовыя жыхары чакалі жорсткай расправы з боку нямецкіх уладаў (накшталт расправы ў ваколіцах Міхалішак). Аднак на самалёце прыляцеў бацька Лёйтмана — генэрал — і загадаў не чапаць мірных жыхароў.

У 1942 нацысты канчаткова зьнішчылі мясцовых жыдоў. Ураджэнец Кабыльніку Мэер Сьвірскі ў 1995 годзе ў Ізраілі склаў сьпіс габрэяў Кабыльніку, якія сталі ахвярамі нацысцкага тэрору падчас вайны. Гэты сьпіс пазьней быў надрукаваны ў кнізе «Памяць» Мядзельскага раёну і ў ім зьмяшчаюцца зьвесткі пра 335 местачковых жыдоў. Паводле сьпісу вынікае, што Хаім Лейбавіч Гільман загінуў 13.08.1944 г. на фронце. Зь ліку астатніх 192 габрэі былі зьнішчаны ў самім мястэчку, а астатнія загінулі ў розных куткох Беларусі. Першымі ахвярамі нацыстаў сталі 7 чалавек 02.07.1941, у тым ліку мясцовы цырульнік Сымон Цофнас. 05.10.1941 загінулі 46 чалавек, у тым ліку настаўнік Файфэль Шапіра і рабін Лейб Макоўскі. 21.09.1942 было зьнішчана 118 жыдоў, у тым ліку галоўны рабін Ісаак Машыц і рабін Юда Лейб Айнбіндэр. Астатнія загінулі напрацягу 1942 году, прычым 18 зь іх — у ліпені 1942 году.

Улетку 1943 паліцыянты мусілі адыйсьці да Мядзелу, аднак у дарозе на іх напаў аддзел Арміі Краёвай, які зьнішчыў большасьць немцаў, а беларускіх паліцыянтаў адпусьціў або ўлучыў у свае шэрагі. Карыстаючыся гэтым, паселішча захапілі чырвоныя партызаны камандзіра Маркава, якія выгналі жыхароў, а сам Кабыльнік спалілі. Тады ж быў спалены панскі палац. Вядома, што адным з падпальшчыкаў быў партызан Валодзя Крывіцкі, якм пасля вайны пайшоў «у бандыты». Карыстаючыся падтрымкай мясцовых жыхароў, быў няўлоўным барацьбітом з савецкімі органамі ўлады аж да пачатку 50-х гг. Савецкія партызаны падчас вайны вызначыліся таксама тым, што замардавалі кабыленскага ксяндза Паўловіча.

Загінулыя партызаны і мірныя жыхары м. Кабыльнік[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  1. Буйка Антон Аўгустынавіч, партызан, загінуў у чэрвені 1944;
  2. Карпаў Астафі Лявонцевіч, н. у 1921, расстраляны;
  3. Лях Піліп Васілевіч, н. у 1896, расстраляны;
  4. Місуна Бенядзікт Рыгоравіч, н. у 1896, расстраляны;
  5. Місуна Ядвіга, н. у 1898, расстраляна;
  6. Пазьдзютка Ëсіф Антонавіч, н. у 1897, расстраляны;
  7. Пашкоўская Ганна Антонаўна, н. у 1916, расстраляна;
  8. Рабак Аляксандар Антонавіч, н. у 1919, партызан атраду імя В. І. Чапаева, памёр ад ран 17.01.1944;
  9. Сідарава Яўлампія Арцёмаўна, н. у 1924, расстраляна ў траўні 1943 за сувязь з партызанамі;
  10. Сідараў Арцём Карпавіч, н. у 1891, расстраляны ў траўні 1943 за сувязь з партызанамі;
  11. Чыж Зянон, н. у 1922, павешаны немцамі ў 1943 за сувязь з партызанамі ў мястэчку Кабыльнік.

Франтавікі з Кабыльніка, загінулыя альбо зьніклыя бязь вестак у гады Другой сусьветнай вайны[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  1. Баркоўскі Вацлаў Казімеравіч, н. у 1925, загінуў у 1945;
  2. Варабей Франц Аўгустынавіч, н. у 1924, радавы, загінуў у лютым 1945, пахаваны ў в. Рэдэрышч;
  3. Дзявятнікаў Акім Афанасьевіч, н. у 1929, загінуў у 1945;
  4. Дубінскі Станіслаў Сцяпанавіч, н. у 1926, загінуў 04.02.1942 ў в. Штайнбогвэрт (Нямеччына);
  5. Жук Мікалай Міхайлавіч, н. у 1916, загінуў 21.03.1945, пахаваны ў в. Кацне (Польшча);
  6. Маякоў Васіль Андрэевіч, н. у 1912, загінуў у жніўні 1941;
  7. Скурко Франц Раманавіч, н. у 1923, прапаў бязь вестак у 1945.

Пад мірным небам[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Па 1944 годзе ў Польшчу выехала частка каталікоў, аднак насельніцтва каталіцкае канфэсіі дагэтуль складае большасьць жыхароў мястэчка. У 1950 годзе ў Ізраілі Ісаакам Горданам было створана Таварыства выхадцаў з Кабыльніку. Тады ў Ізраіль прыбыло каля 30 выхадцаў, яшчэ 16 прыехалі перад вайной. Клопатамі таварыства ў гады перабудовы былі добраўпарадкаваны габрэйскія могілкі ў Кабыльніку, на брацкай магіле расстраляных габрэяў быў пастаўлены помнік.

У 1947 у вёсцы зьявіліся радыёвузел і сьпіртовы завод; працавалі шпіталь, лясгас, млын, рыбакамбінат. У 1949 утварыўся калгас «Перамога». У Кабыльніку працавалі сукнавальня, хлебапякарня, 3 крамы, лекарскі ўчастак, аптэка, клюб, бібліятэка, пошта, хата-чытальня.

На Кабыльніцкім сьпіртовым заводзе ў 1948 годзе быў наладжаны выпуск безалькагольных напояў, працавала 52 работнікі. У 1990 годзе на тэрыторыі заводу адкрыта крыніца мінэральнай вады з запасам на 25 год. У 1993 годзе адкрыты цэх па выпуску сьпірту-сырцу (50-60 дэкалітраў на год).

Ацалелыя каробкі вялікіх цагляных дамоў, спаленыя ў гады вайны, былі выкарыстаны для масласырнага заводу. З 1951 году прадпрыемства пачало перапрацоўваць малако ў масла, тварог, сьмятану. У 1952 годзе, пры капаньні катлавану пад фундамэнт будынка масласырнага заводу, быў знойдзены грашовы скарб. У гліняным гаршку знаходзіліся сярэбраныя манэты. На неакторых зб іх, па словах сьведак знаходкі, можна было прачытаць імя «Жыгімонт». Такім чынам, скарб можна аднесьці да XVІ - XVII стст.

З 20 студзеня 1961 году вёска знаходзіцца ў складзе Менскай вобласьці. 28 жніўня 1964 савецкія ўлады перайменавалі паселішча на Нарач, вынікам чаго сталася блытаніна з к.п. Нарач або самім возерам Нарач, таму мясцовыя жыхары часьцей карыстаюцца гістарычнай назвай Кабыльнік.

З красавіка 1965 году вёска зьяўлялася цэнтрам саўгасу «Нарач», з 4 верасьня 1991 году — цэнтрам калгасу «Прыазёрны».

Узнагароды працаўнікоў[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Ордэнам Працоўнага Чырвонага Сьцяга:

  • Валадкевіч Іван Вільгельмавіч, трактарыст саўгасу «Нарач» (1973)
  • Дуброўскі Войцех Фадзеевіч, трактарыст саўгасу «Нарач» (1975)
  • Жук Рэгіна Міхайлаўна, даярка саўгасу «Нарач» (1975)
  • Маліноўская Юзэфа Мацвееўна, даярка саўгаса «Нарач» (1975)
  • Паздзютка Таццяна Антонаўна, даярка саўгаса «Нарач» (1973)
  • Цэкала Рэгіна Іосіфаўна, настаўніца Нарацкай СШ №1 (1966)
  • Янэль Генадзь Ціханавіч, камбайнер саўгаса «Нарач» (1977)

Ордэнам Дружбы Народаў

  • Юркевіч Рэгіна Эдуардаўна, настаўніца Нарацкай СШ №1

Ордэнам «Знак Пашаны»

  • Каток Тэрэса Уладзіміраўна, свінарка саўгаса «Нарач» (1958),

а таксама вялікім сярэбраным медалём ВДНГ СССР (1958)

  • Куцкевіч Ігнат Браніслававіч, трактарыст саўгасу «Нарач» (1980)
  • Маліноўская Юзэфа Мацьвееўна, даярка саўгасу «Нарач» (1971)
  • Фярковіч Ванда Казімераўна, даярка саўгасу «Нарач» (1977)
  • Фярковіч Мечыслаў Тэлясфоравіч, рабочы саўгасу «Нарач» (1971)
  • Шаблюк Рыгор Ëсіфавіч, дырэктар саўгасу «Нарач» (1973)
  • Шушкевіч Раіса Фёдараўна, рабочая Нарачанскага масласырнага заводу (1986)

Ордэнам Працоўнай Славы 3-й ступені

  • Валеўка Ўладзімер Ëсіфавіч, рабочы Нарачанскага масласырнага заводу (1981)
  • Іëнкіна Рэгіна Мацьвееўна, рабочая Нарачанскага масласырнага заводу (1981)
  • Магільніцкая Тамара Васілеўна, рабочая саўгасу «Нарач» (1986).

Мястэчка на старых фатаздымках[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Насельніцтва[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Інфрастурктура[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

У Кабыльніку працуюць сярэдняя і музычная школы, дашкольная ўстанова, лякарня, пункт хуткай мэдычнай дапамогі, аптэка, бібліятэка, дом культуры, аддзяленьне сувязі, банку, комплексны прыёмны пункт бытавога абслугоўваньня насельніцтва, сталоўка, крамы. Таксама ў вёсцы разьмяшчаюцца выканкам сельсавету і праўленьне калгасу.

Эканоміка[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Аўтастанцыя, гаспадарчы двор з рамонтнымі майстэрнямі, піларама, жывёлагадоўчая фэрма, Нарачанскі масласырзавод, Нарачанскі завод напояў, мясакамбінат, будаўніча-вытворчае ўпраўленьне «Нарач-прафбуд», склады курорткаапу, лінейны ўчастак

За 2 км на поўдзень і паўднёвы захад ад вёскі разьмяшчаецца радовішча пяшчана-жвіровага матэрыялу.

Турыстычная інфармацыя[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Выдатныя мясьціны[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

На паўночнай ускраіне мястэчка разьмяшчаецца мураваны нэагатычны касьцёл Сьвятога Андрэя Апостала, збудаваны ў 18971901 гадох. Каля касьцёла месьціцца драўляная званіца, насупраць — парафіяльны дом і кляштар кармэлітаў басых. Ля заходняга боку колішняга Рынку (плошчы) знаходзіцца мураваная праваслаўная Ільлінская царква (2-я пал. ХІХ ст.). На паўночным і ўсходнім бакох плошчы зьберагліся некалькі камяніцаў кан. ХІХ — пач. ХХ стст. Апроч гэтага, у мястэчку захаваліся гаспадарчыя пабудовы сядзібна-паркавага комплексу Пікутоўскіх (XIX ст.).

Помнік археалёгіі — курганны могільнік крывічоў і дрыгавічоў ХІ—ХІІ стст.

Страчаная спадчына[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  • Капліца-пахавальня Шышкаў (1836)
  • Сядзіба Сьвентаржэцкіх (XIX ст.)

Помнікі[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

У 1969 годзе ў Кабыльніку паставілі помнік 20 землякам, якія загінулі ў час Другой сусьветнай вайны, таксама тут знаходзіцца магіла 80 ахвяраў нацысцкіх захопнікаў. На паўночнай ускраіне сучаснай вёскі — пахаваньні 4 чырвонаармейцаў, якія загінулі ў баëх ліпеня 1920 году.

Непадалёк ад вуліцы Пастаўскай знаходзіцца кіркут — жыдоўскія могілкі з памятнай дошкай ахвярам вайны. Далей на правым баку вул. Пастаўскай стаіць безыменны абэліск, які мясцовыя называюць магілай польскіх уланаў, што загінулі ў польска-бальшавіцкай вайне. На каталіцкіх магілках знаходзіцца вялікі помнік з узыходзячым арлом, прысьвечаны нямецкім жаўнерам, якія загінулі ў часы І Сусьветнай вайны, а побач стаяць крыжы іх магілаў.

Галерэя[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Вядомыя асобы[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Пры Польшчы ў Кабыльніку жыў Баляслаў Баркоўскі, які меў прафэсію будаўніка і зьяўляўся начальнікам пажарнай дружыны мясцовых добраахвотнікаў. Падчас Другой сусьветнай вайны трапіў у польскую Армію Андэрса. Пасьля вайны апынуўся ў Аўстраліі. Баляслаў не забываў родныя мясьціны, наведваў Кабыльнік. Пасьля сьмерці загадаў перавезьці свой прах у Беларусь. Пахаваны на мясцовых могілках.

Жыхар мястэчка Кабыльнік Іван Эдуардавіч Валай уратаваў жыцьці местачковым габрэям — сям’і Фрыдманаў і Эфраіму Краўчынскаму. Рызыкуючы ўласным жыцьцём, напярэдадні карнай апэрацыі нямецкіх захопнікаў 21 верасьня 1942 году, прапанаваў ім сховішча: падрыхтаваў адну яму ў стайні, а другую пад сьвірнам. Хаваў іх на працягу 2 месяцаў, прыносіў ім ежу. Эфраім Краўчынскі ў лістападзе 1943 году накіраваўся ў партызанскі атрад, а Фрыдманы перабраліся ў іншае месца. Пасьля вайны Э. Краўчынскі эмігрыраваў у Ізраіль, а Фрыдманы — ў ЗША. Паводле іх хадайніцтва Івану Эдуардавічу Валаю пасьмяротна было прысвоена званьне «Праведнік народаў сьвету». Ганаровую грамату і мэдаль уручыў дачцэ І. Валая Тэрэзе Іванаўне амбасадар Ізраілю ў Беларусі Марцін-Полед-Флэтс.

У 1943 годзе разам зь сям’ëй выехаў з Кабыльніка ў Польшчу Лешак Бэднарчук. Там ён займаўся пытаньнямі філялёгіі, краязнаўства, вызначэньня балцка-славянскай моўнай мяжы. Аўтар сцьверджаньня, што арэал беларускай мовы адпавядаў палітычным межам Вялікага княства Літоўскага. З 1986 году актыўны ўдзельнік штогадовых сустрэчаў вэтэранаў IV і V віленскіх брыгадаў Арміі Краёвай («Шчарбца» і «Лупашкі») у гонар аперацыі "Вострая брама". У 1991 годзе ўвайшоў у склад «Інстытуту Польшча-Ўсход імя генэрала Мацея Сулкевіча». Уласнымі высілкамі паставіў крыж ля возера Белае за Гатавічамі на месцы расстрэлу савецкімі партызанамі 86 польскіх партызан брыгады «Кміцыца» (Армія Краёва). Прафэсар мовазнаўства Пэдагагічнай Акадэміі ў Кракаве, адзін з выдаўцоў пэрыядычнага выданьня «Літуанія». Аўтар навуковых дасьледаваньняў: Bednarczuk L. Wokoł etnogenezy białorusynów. — Acta Baltico-Slavica, 1984, t. 16, s. 33 — 48.; Bednarczuk L. Historyczne i językowe zagadki Halicza. — «Ojczyzna bliższa i dalsza», Kraków, Secesja, 1993; Leszek Bednarczuk — «Studia gramatyczne bułgarsko-polskie», t. VII: «Przewodnik po akademickiej „Gramatyce konfrontatywnej bułgarsko-polskiej“», red. V. Koseska-Toszewa, J. Bałtowa, Warszawa 2003.

У 1928 годзе ў Кабыльніку нарадзіўся краязнаўца Часлаў Каспарэўскі. Скончыў энеэргетычны факультэт політэхнічнага інстытуту ў Менску. Паводле дадзенай спэцыяльнасьці і працаваў пазьней. Практычна ўсё сваё дарослае жыцьцё правёў у Расеі, апошнія дзесяцігодзьдзі — у Санкт-Пецярбурзе. Пасьля выхаду на пэнсію сур’ёзна пачаў займацца пытаньнямі краязнаўства. Крыніцамі для дасьледаваньняў сталі зьвесткі зь бібліятэк Санкт-Пецярбургу, а таксама інфармацыя з родных мясьцінаў. Найбольшую цікавасьць выклікала гісторыя касьцёла ў Кабыльніку і яго аргану. Выказваў меркаваньне, што першапачаткова Кабыльнік разьмяшчаўся бліжэй да сучаснай вёскі Чэхі. На аснове дадзеных тапанімікі Ч.Каспарэўскі выказаў цікавую думку аб існаванні памежжа Полацкага княства, якое ішло па лініі: пойма ракі Вялікі Перакоп (Вялікая Сырая мяжа, апорны пункт в. Вялікая Сырмеж) - пойма ракі Малінаўка (Малая сырая мяжа, апорны пункт в. Малая Сырмеж) - в. Межа-Кабёлка (ад кабёл - межавы слуп са ствала сухога тоўстага дрэва). Магчыма, таму і сучасная вёска Нарач называлася Медэль, Кабёльнік, Кабыльнік.

У Кабыльніку жыў Расьціслаў Лапіцкі, сын мясцовага праваслаўнага сьвятара, які ў 19441949 быў сябрам падпольных беларускіх антысавецкіх арганізацыяў у Кабыльніку, Мядзеле і Смаргонях. У Кабыльніку ён быў арыштаваны ў сьнежні 1949. Таксама ў Кабыльніку нарадзіўся старэйшы брат Расьціслава Алег Лапіцкі, які ў 1940-х займаўся нацыянальнай дзейнасьцю.

З Кабыльніку родам паходзіць прафэсар, доктар геаграфічных навук, грамадзка-палітычны дзеяч Літвы Чэслаў Францавіч Кудаба. Сапраўднае прозвішча Худаба. Нарадзіўся 25 чэрвеня 1932 года ў м. Кабыльнік у сям'і беззямельнага селяніна. Адразу пасля Вялікай Айчыннай вайны Часлаў скончыў прагімназію ў мястэчку Твярачус, а ў 1954 г. - настаўніцкую семінарыю ў Свянцянах. Пасля заканчэння ў 1959 годзе геаграфічнага факультэта Віленскага ўніверсітэта працаваў тут спачатку асістэнтам, потым старшым выкладчыкам. У 1964г. абараніў дысертацыю кандыдата геаграфічных навук, а ў 1979 г. - доктарскую дысертацыю. У 1974 годзе яму было прысвоена званне прафесара. Пад яго кіраўніцтвам быў створаны геаграфічны атлас Літвы. Прафесар Ч.Ф. Кудаба - аўтар манаграфій "Геаграфічныя падарожжы і адкрыцці" (1977) і "Марэнныя ўзвышшы Літвы" (1983), навукова-папулярных краязнаўчых выданняў "Ваколіцы Ігналіны" (1967), "Там, дзе цячэ Нёмае" (1970), "Узгоркавая Жэмайція" (1972), "Ігналінскі край" (1987), "Узгоркавая Аўкштайція" (1988), "Нёман-Нёман" (1989), "Сем дарог з Варняй" (1993), аўтар тэкстаў да кнігі-альбома "Іду па Літве" (1992). Яго кніга "Па Віліі: падарожныя запісы", выдадзеная ў 1992г. у Мінску на беларускай мове, прысвечана Беларусі і ўключае гісторыю, этнаграфію, краявіды, культуру, літаратурнае жыццё вёсак, мястэчак і гарадоў, якія мінае р.Вілія.Пяру Часлава Кудабы належыць шмат артыкулаў па пытаннях культуры, прыроды і экалогіі ("На таямнічых паваротах Нёмана", "Народжаныя морам і ветрам", "І дрэвы ходзяць", "Прыгожая ты мая", "Мяжа", "Свянцяншчына" і інш.). Яны друкаваліся ў польскім двухтыднёвіку "З па-над Віліі", штоквартальным часопісе "Літва". У калектыўным зборніку "Наш Нёман" (1988) змешчаны нарыс Кудабы "Каля вытокаў крыніцы", у якім аўтар апавядае пра сваё дзяцінства, якое прайшло на Нарачы, пра сваіх продкаў, хараство Нарачанскага краю. Ч.Ф. Кудаба з'яўляўся старшынёй Фонду культуры Літвы (1987-1990), дэпутатам Вярхоўнага Савета Літвы (1990-1992), сігнатарам Акта Незалежнасці. Лаўрэат Дзяржаўнай прэміі Літвы 1984г. і 1993г. Памёр 19 лютага 1993г. Пахаваны на вясковых могілках у Карвелішках паблізу Вільні.

У лесьнічоўцы пад Кабыльнікам (урочышча Махава) нарадзілася жонка восьмага прэзыдэнта Польшчы Марыя Качынская. Дачка прэзыдэнцкай пары Марыі і Леха Качынскіх Марта ў сваіх успамінах «Мае бацькі», піша, што яе маці «прыходзіць на сьвет» 21 жніўня 1942 году ў Махаве ў сям’і Чэслава Мацкевіча, лясьнічага, і Лідзіі Пішчакі, настаўніцы. У кнізе Барбары Станіслаўчык «Апошні крык. Ад Катыні да Смаленску — гісторыі трагедыяў і каханьняў» зьмешчана фотаілюстрацыя бацькоў Марыі Мацкевіч з малым дзіцем на руках у маці з подпісам Лідзія і Чэслаў з нованароджанай Марылькай (лесьнічоўка каля Кабыльніка над Нарачам, 1942 г.). Аўтарка піша (у перакладзе з польскай мовы): «Чэслаў жыў каля Кабыльніка над Нарачам у прыгожай драўлянай лесьнічоўцы, пабудаванай перад вайной. Па адным баку дарогі знаходзілася надлясьніцтва, а па другім — лясьніцтва. У ім займаў адзін пакой Чэслаў». Падчас вайны сям’я перабралася да сваёй віленскай радні, а пасьля вайны — у Нядзьвяды Паморскага ваяводзтва (Польшча). Пасьля сканчэньня Вышэйшай эканамічнай школы ў Сопаце на аддзяленьні «замежны гандаль», пачала працаваць ў Марскім інстытуце ў Гданьску, дзе і пазнаёмілася зь Лехам Качыньскім. Загінула 10 красавіка 2010 году падчас катастрофы самалёту «Ту-154» пад Смаленскам разам з мужам, польскай дэлегацыяй і ўсім экіпажам.

Тэрэза Вячаславаўна Таразевіч — 22 гады адпрацавала настаўніцай пачатковых клясаў, потым была дырэктаркай Нарацкай сярэдняй школы №1 (2005—2013 гг.). Пра яе пэдагагічны талент можна прачытаць у кнізе А. Нафрановіча «Сейбіты дабра і мудрасьці. Зборнік нарысаў і вершаў» (Мн., 2007. — С. 146-151).

Крыніцы[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  1. ^ Госкартгеоцентр
  2. ^ Анатоль Кляшчук. Колькі Нарачаў на Нарачы? // «Зьвязда» № 226 (26834), 18 лістапада 2010.
  3. ^ Вячаслаў Кулік. Вячаслаў Кулік Беларускія вёскі вяртаюць гістарычныя назвы // Радыё «Свабода», 20 жніўня 2006.
  4. ^ Вольга Князева. Нарач // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 5: М — Пуд / Беларус. Энцыкл.; Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (галоўны рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн.: БелЭн, 1999. С. 278.
  5. ^ Kobylnik // Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich(пол.). Tom IV: Kęs — Kutno. — Warszawa, 1883. S. 219.

Літаратура[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  • Памяць: Гісторыка-дакумэнтальная хроніка Мядзельскага раёну. Менск, «Беларуская Энцыклапедыя» імя Петруся Броўкі, 1998. ISBN 985-11-0107-9
  • Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 5: М — Пуд / Беларус. Энцыкл.; Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (галоўны рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн.: БелЭн, 1999. — 592 с.: іл. ISBN 985-11-0141-9.
  • Брыль Я. Вячэрняе: Лірычныя запісы і мініяцюры. — Мн., 1994. — С.265.
  • Будзька Ч. Кніжка аб Івашку Гарнастаю. — Т.1.-1955.
  • Котлярчук А. Швэды ў гісторыі й культуры беларусаў. — Менск: Энцыклапедыкс, 2002.
  • Гіль М., Драўніцкі Я. Былыя паркі і сядзібы Паазер’я. Мядзельшчына. — Паставы: «Сумежжа», 2008. — С.41-46.
  • Варанец В. Па Кабыльніку — па старых фотаздымках// Нарачанская зара. — №101-103. — 16 жніўня 2003 г.
  • Высоцкі А. Пажарныя з Кабыльніка// Нарачанская зара. — №89-91. — 10 чэрвеня 2006 г.
  • Высоцкі А. «Кабыльнік — гэта частка мяне» (гутарка з ураджэнцам Кабыльніка Меерам Свірскім)// Нарачанская зара. — №202-204. — 24 снежня 2004 г.
  • Драўніцкі І. Каходасы з Кабыльніка// Нарачанская зара. — №142-144. — 11 верасня 2004 г.
  • Драўніцкі Я. Яўрэі на Свіршчыне//Нашы карані. Ілюстраваны часопіс краязнаўцаў Паазер’я. — Паставы. — №9. — лістапад 2003 г.
  • Зямчонак Ю. Марыя Качыньская. Нарачанскі край — радзіма Марыі Качыньскай// Нарачанская зара. — 1 жніўня 2014 г.
  • Праўрацкі В. Набліжалі дзень вызвалення// Нарачанская зара. — №52. — 8 ліпеня 2000.
  • Чарняўскі М. Пад сацыяльным і нацыянальным прыгнётам// Нарачанская зара. -№107-108. - 8 верасня 1989 года.
  • Адамушко В. И., Иванова Н. В. «Помилуйте…» Документы по репрессиям 1939—1941 гг. в Вилейской области. — Молодечно, 1992.
  • Копысскій З. Ю. Социально-политическое развитие городов Белоруссии в XVI — п.п. XVII в.". Мн., 1975. -С.12.
  • Kobylnik // Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich(пол.). Tom IV: Kęs — Kutno. — Warszawa, 1883. S. 219.
  • Lwow Borys. Zza zakrętu historii. Tragedia Ziemi Naroczańskiej. Wspomnienia własne i zapożyczone. Wroclaw 2000
  • Rąkowski Grzegorz. «Smak Kresów 1. Wśród jezior i mszarów Wileńszczyzny» — 2000. ISBN 83-85557-70-9

Вонкавыя спасылкі[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]