Кабыльнік

Зьвесткі зь Вікіпэдыі — вольнай энцыкляпэдыі
Перайсьці да: навігацыі, пошуку
Кабыльнік
Касьцёл Сьвятога Андрэя Апостала
Касьцёл Сьвятога Андрэя Апостала
Першыя згадкі: 15 стагодзьдзе
Краіна: Беларусь
Вобласьць: Менская
Раён: Мядзельскі
Сельсавет: Нарачанскі
Вышыня: 196 м н. у. м.
Насельніцтва: 2500 чал. (2005)
Часавы пас: UTC+3
Тэлефонны код: +375 1797
Паштовы індэкс: 222395
Нумарны знак: 5
Геаграфічныя каардынаты: 54°55′50″ пн. ш. 26°41′11″ у. д. / 54.93056° пн. ш. 26.68639° у. д. / 54.93056; 26.68639Каардынаты: 54°55′50″ пн. ш. 26°41′11″ у. д. / 54.93056° пн. ш. 26.68639° у. д. / 54.93056; 26.68639
Кабыльнік на мапе Беларусі ±
Кабыльнік
Кабыльнік
Кабыльнік
Кабыльнік
Кабыльнік
Кабыльнік
Commons-logo.svg Галерэя здымкаў у Вікісховішчы

Кабы́льнік1964 году — На́рач[1]) — вёска ў Беларусі, цэнтар сельсавету Мядзельскага раёну Менскай вобласьці. Насельніцтва 2,5 тыс. чал. (2005). Знаходзіцца за 20 км на паўночны захад ад Мядзелу, за 29 км ад чыгуначнай станцыі Паставы, за 3 км на паўночны захад ад курортнага пасёлку Нарач.

Кабыльнік — даўняе мястэчка гістарычнай Ашмяншчыны (частка Віленшчыны).

Назва[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Варыянты назвы ў гістарычных крыніцах: Мядзел Малы, Кабельнікі, Кабыльнікі.

У 1964 савецкія ўлады зь невядомых прычынаў зьмянілі назву паселішча на Нарач. У наш час многія местачкоўцы па-ранейшаму ўжываюць гістарычную назву Кабыльнік[2] і змагаюцца за яе вяртаньне ў якасьці афіцыйнай[3].

Гісторыя[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Вялікае Княства Літоўскае[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Упершыню паселішча згадваецца ў XV ст. пад назвай Мядзел Малы (па-лацінску: Medal Minor, па-польску: Medal Mniejszy, Miadzioł Mały). У 1463 годзе тут існаваў маёнтак, дзе з фундацыі князёў Сьвірскіх збудавалі драўляны касьцёл (перабудоўваўся ў 1736 годзе). У 1527 маёнтак набыў Альбэрт Гаштольд, пазьней ён знаходзіўся ў валоданьні князёў Збараскіх, Абрамовічаў, М. Аскеркі, Сьвентаржыцкіх.

З 1527 паселішча згадваецца пад назвай Кабыльнік. У выніку адміністрацыйна-тэрытарыяльнай рэформы (16551656) мястэчка ўвайшло ў склад Ашмянскага павету Віленскага ваяводзтва. Станам на 1641 тут было 19 дамоў.

Пад уладай Расейскай імпэрыі[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

У выніку другога падзелу Рэчы Паспалітай (1793) Кабыльник апынуўся ў складзе Расейскай імпэрыі, дзе зрабіўся цэнтрам воласьці Завілейскага (Сьвянцянскага) павету Віленскай губэрні.

У вайну 1812 году ў Кабыльнік 20 чэрвеня ўвайшоў 6-ы пяхотны корпус пад камандаю генэрала Дохтурава, чым завяршылася канцэнтраваньне 1-й расейскай арміі (пад камандаю Барклая-дэ-Толі). У выніку, на працягу двух пераходаў яна сабралася пад Сьвянцянамі ў колькасьці 115 тысячаў чалавек.

Станам на 1847 Кабыльнік уваходзіў у склад двух аднайменных маёнткаў. Першая частка мястэчка складалася з 8 двароў і 43 жыхароў і знаходзілася ў валоданьні пана Сьвентаржыцкага. Тут працавалі вадзяны млын і вінакурня (з 1845 году). Таксама, апроч гэтай часткі мястэчка, да першага маёнтку належалі 4 вёскі і 2 засьценкі. Другая частка Кабыльнікаў належала да іншага маёнтку, уладаньня братоў Язэпа і Жыгімонта Шышак. Тут было 17 двароў і 105 жыхароў. Таксама да другога маёнтку належала яшчэ адна вёска. На 1885 у Кабыльніку дзейнічалі касьцёл, царква, багадзельня, сынагога; працавалі 4 крамы, карчма; праводзіліся 5 кірмашоў на год, а таксама таржок у аўторкі. У 1892 адкрылася народная вучэльня (у 1892/1893 навучальным годзе ў ёй навучаліся 59 хлопчыкаў і 2 дзяўчынкі). На 1903 у мястэчку былі казённая вінная крама, прыёмны пакой, паштовая станцыя на дарозе Камаі — Кабыльнік.

Найноўшы час[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Стары драўляны касьцёл, XIX ст.

У Першую сусьветную вайну ў верасьні 1915 Кабыльнік занялі нямецкія войскі, непадалёк устанавіўся нямецка-расейскі фронт. У сакавіку 1916 году ў мястэчку разьмяшчаўся штаб нямецкага 21-га ўзмоцненага корпуса, у склад якога ўваходзілі 5 дывізіяў і 1 брыгада. Корпус змагаўся ў нарачанскай бітве ў 1916 годзе. У 1919 у мястэчка ўвайшлі палякі, 11 ліпеня 1920 году — бальшавікі.

У кастрычніку 1920 Кабыльнік апынуўся ў складзе Сярэдняй Літвы, пазьней — міжваеннай Польскай Рэспублікі, дзе зрабіўся цэнтрам гміны Пастаўскага павету Віленскага ваеводзтва. Станам на 1931 у мястэчку разьмяшчаліся ўправа гміны, паштовае аддзяленьне, паліцэйскі пастарунак, касьцёл (збудаваны ў 1901 годзе), сынагога, царква, цагельня, гарбарня, млыны, аптэка. У аўторкі праводзіліся базары, раз на месяц — кірмаш.

19 верасьня 1939 году Кабыльнік занялі часткі Чырвонай Арміі, мястэчка ўвайшло ў БССР. 12 кастрычніка 1940 году статус паселішча панізілі да вёскі, якая зрабілася цэнтрам сельсавету (28 жніўня 1964 году сельсавет перайменавалі ў Нарачанскі) Мядзельскага раёну Вялейскай20 верасьня 1944 году — Маладэчанскай) вобласьці.

У Другую сусьветную вайну па захопе Кабыльніку ў 1941 нямецкімі войскамі ў ім ўтварылі пастарунак паліцыі зь мяшаным нямецка-беларускім складам. У 1942 нацысты зьнішчылі мясцовых жыдоў. Улетку 1943 паліцыянты мусілі адыйсьці да Мядзелу, аднак у дарозе на іх напаў аддзел Арміі Краёвай, які зьнішчыў большасьць немцаў, а беларускіх паліцыянтаў адпусьціў, або ўлучыў у свае шэрагі. Карыстаючыся гэтым, паселішча захапілі чырвоныя партызаны камандзіра Маркава, якія выгналі жыхароў, а сам Кабыльнік спалілі. У часе вайны у Кабыльніку існавала пачатковая школа зь беларускай мовай навучаньня.

Па 1944 годзе ў Польшчу выехала частка каталікоў, аднак насельніцтва каталіцкае канфэсіі дагэтуль складае большасьць жыхараў мястэчка. У 1947 у вёсцы зьявіліся радыёвузел і сьпіртзавод; працавалі шпіталь, лясгас, млын, рыбакамбінат. У 1949 утварыўся калгас «Перамога». У Кабыльніку працавалі сукнавальня, хлебапякарня, 3 крамы, лекарскі ўчастак, аптэка, клюб, бібліятэка, пошта, хата-чытальня. З 20 студзеня 1961 году вёска знаходзіцца ў складзе Менскай вобласьці. 28 жніўня 1964 савецкія ўлады перайменавалі паселішча на Нарач, вынікам чаго сталася блытаніна з к.п. Нарач або самім возерам Нарач, таму мясцовыя жыхары часьцей карыстаюцца гістарычнай назвай Кабыльнік. З красавіка 1965 году вёска зьяўлялася цэнтрам саўгасу «Нарач», з 4 верасьня 1991 году — цэнтрам калгасу «Прыазёрны».

Насельніцтва[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Інфрастурктура[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

У Кабыльніку працуюць сярэдняя і музычная школы, дашкольная ўстанова, лякарня, пункт хуткай мэдычнай дапамогі, аптэка, бібліятэка, дом культуры, аддзяленьне сувязі, банку, комплексны прыёмны пункт бытавога абслугоўваньня насельніцтва, сталоўка, крамы. Таксама ў вёсцы разьмяшчаюцца выканкам сельсавету і праўленьне калгасу.

Эканоміка[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Аўтастанцыя, гаспадарчы двор з рамонтнымі майстэрнямі, піларама, жывёлагадоўчая фэрма, Нарачанскі масласырзавод, Нарачанскі завод напояў, мясакамбінат, будаўніча-вытворчае ўпраўленьне «Нарач-прафбуд», склады курорткаапу, лінейны ўчастак

За 2 км на поўдзень і паўднёвы захад ад вёскі разьмяшчаецца радовішча пяшчана-жвіровага матэрыялу.

Турыстычная інфармацыя[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Выдатныя мясьціны[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

На паўночнай ускраіне мястэчка разьмяшчаецца мураваны нэагатычны касьцёл Сьвятога Андрэя Апостала, збудаваны ў 18971901 гадох. Каля касьцёла месьціцца драўляная званіца, насупраць — парафіяльны дом і кляштар кармэлітаў басых. Ля заходняга боку колішняга Рынку (плошчы) знаходзіцца мураваная праваслаўная Ільлінская царква (2-я пал. ХІХ ст.). На паўночным і ўсходнім бакох плошчы зьберагліся некалькі камяніцаў кан. ХІХ — пач. ХХ стст. Апроч гэтага, у мястэчку захаваліся гаспадарчыя пабудовы сядзібна-паркавага комплексу Пікутоўскіх (XIX ст.).

Помнік археалёгіі — курганны могільнік крывічоў і дрыгавічоў ХІ—ХІІ стст.

Страчаная спадчына[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  • Капліца-пахавальня Шышкаў (1836)
  • Сядзіба Сьвентаржэцкіх (XIX ст.)

Помнікі[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

У 1969 годзе ў Кабыльніку паставілі помнік 20 землякам, якія загінулі ў час Другой сусьветнай вайны, таксама тут знаходзіцца магіла 80 ахвяраў нямецка-фашысцкіх захопнікаў. На паўночнай ускраіне сучаснай вёскі — пахаваньні 4 чырвонаармейцы, якія загінулі ў баях ліпеня 1920 году.

Непадалёк ад вуліцы Пастаўскай знаходзіцца кіркут — жыдоўскія могілкі з памятнай дошкай ахвярам вайны. Далей на правым баку вул. Пастаўскай стаіць безыменны абэліск, які мясцовыя называюць магілай польскіх уланаў, што загінулі ў польска-бальшавіцкай вайне. На каталіцкіх магілках знаходзіцца вялікі помнік з узыходзячым арлом, прусьвечаны нямецкім жаўнерам, якія загінулі ў часы І Сусьветнай вайны, а побач стаяць крыжы іх магілаў.

Галерэя[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Вядомыя асобы[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

У Кабыльніку жыў Расьціслаў Лапіцкі, сын мясцовага праваслаўнага сьвятара, які ў 19441949 быў сябрам падпольных беларускіх антысавецкіх арганізацыяў у Кабыльніку, Мядзеле і Смаргонях. У Кабыльніку ён быў арыштаваны ў сьнежні 1949. Таксама ў Кабыльніку нарадзіўся старэйшы брат Расьціслава Алег Лапіцкі, які ў 1940-х займаўся нацыянальнай дзейнасьцю.

Крыніцы[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  1. ^ Госкартгеоцентр
  2. ^ Анатоль Кляшчук. Колькі Нарачаў на Нарачы? // «Звязда» № 226 (26834), 18 лістапада 2010.
  3. ^ Вячаслаў Кулік. [Вячаслаў Кулік Беларускія вёскі вяртаюць гістарычныя назвы] // , Радыё «Свабода», 20 жніўня 2006.
  4. ^ Вольга Князева. Нарач // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 5: М — Пуд / Беларус. Энцыкл.; Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (галоўны рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн.: БелЭн, 1999. С. 278.
  5. ^ Kobylnik // Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага і іншых славянскіх краёў(пол.). Tom IV: Kęs — Kutno. — Warszawa, 1883. S. 219.

Літаратура[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Вонкавыя спасылкі[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]