Камянец

Зьвесткі зь Вікіпэдыі — вольнай энцыкляпэдыі
Перайсьці да: навігацыі, пошуку
Камянец
Абарончая вежа
Абарончая вежа
Coat of Arms of Kamianiec, Belarus.svg
Герб Камянца
Першыя згадкі: 1276
Магдэбурскае права: 26 чэрвеня 1503
Краіна: Беларусь
Вобласьць: Берасьцейская
Раён: Камянецкі
Насельніцтва: 8447 чал. (2009)[1]
Часавы пас: UTC+3
Тэлефонны код: +375 1631
Паштовыя індэксы: 225050, 225051
Нумарны знак: 1
Геаграфічныя каардынаты: 52°24′10″ пн. ш. 23°48′30″ у. д. / 52.40278° пн. ш. 23.80833° у. д. / 52.40278; 23.80833Каардынаты: 52°24′10″ пн. ш. 23°48′30″ у. д. / 52.40278° пн. ш. 23.80833° у. д. / 52.40278; 23.80833
Камянец на мапе Беларусі ±
Камянец
Камянец
Камянец
Камянец
Камянец
Камянец
Commons-logo.svg Галерэя здымкаў у Вікісховішчы

Камяне́ц — места ў Беларусі, на рацэ Лясная. Адміністрацыйны цэнтар Камянецкага раёну Берасьцейскай вобласьці. Насельніцтва 8447 чал.[1] (2009). Знаходзіцца за 39 км ад Берасьця, за 28 км ад чыгуначнай станцыі Жабінка (лінія Баранавічы — Берасьце); на аўтамабільнай дарозе Берасьце — Камянюкі.

Камянец — магдэбурскае места гістарычнай Берасьцейшчыны. Да нашага часу тут захаваўся выдатны помнік архітэктуры раманскага стылю — абарончая вежа, найбольшая вышынёю і ступеньню захаванасьці сярод іншых збудаваньняў падобнага кшталту.

Назва[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Тапонім «Камянец» утварыўся ад мясцовай мураванай («каменнай») вежы, вакол якой узьнікла паселішча[2].

У 17951940 места мела афіцыйную назву Камянец-Літоўскі дзеля адрозьненьня ад украінскага Камянца-Падольскага.

Гісторыя[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Першы пісьмовы ўспамін пра Камянец зьмяшчаецца ў Іпацьеўскім летапісе і датуецца 1276 (у пэўных крыніцах[3] можна сустрэць больш раньняе памылковае датаваньне — 1196), калі князь валынскі Ўладзімер Васількавіч заклаў тут мураваную вежу[4]:

« ...зруби город на пустом мъстъ, нарицаемъм Льстнъ, и нарече имя eму Каменець, зане бысть камена земля. Созда же въ нем столпъ каменъ высотою 17 саженей, подобенъ удивлению всъм зрящим на нъ »

Іпацьеўскі летапіс

У 1289 князь дарагічынскі Юры Львовіч разбурыў горад. У 1366 Камянец далучыўся да Вялікага Княства Літоўскага, дзе знаходзіўся ў валоданьні вялікіх князёў. Неаднаразова (у 1375, 1378 і 1379) места цярпела ад нападаў крыжакоў. Цягам 13821383 Камянец знаходзіўся пад уладай зяця Кейстута, князя Януша Мазавецкага. У 1409 кароль польскі Ягайла прыняў тут паслоў ад Папы Рымскага Аляксандра V. У гэты час у месьце існаваў палац-замак.

Жыхары Камянца бралі актыўны ўдзел у Грунвальдзкай бітве (1410). У 1413 места зрабілася сталіцай Камянецкага павету Троцкага ваяводзтва, яно знаходзілася на гандлёвым шляху зь Берасьця ў Горадню і з Кракава ў Вільню.

26 чэрвеня 1503 вялікі князь Аляксандар надаў Камянцу Магдэбурскае права[4], а ў 1524[4] Жыгімонт Стары — мескі герб: «у срэбным полі чырвоны мур зь вежай за ім»[5]. У 1520[4] мясьціна ўвайшла ў склад Падляскага ваяводзтва, у 15651566 згодна з адміністрацыйна-тэрытарыяльнай рэформай — у Берасьцейскі павет Берасьцейскага ваяводзтва.

У XVI ст. у Камянцы было 3—4 тыс. жыхароў. Цягам XVIIXVIII стст. тут існаваў замкава-палацавы комплекс, працавала тэкстыльная мануфактура Радзівілаў. У Трынаццацігадовую вайну маскоўскія захопнікі спалілі места[4]. З прычыны ўчыненых разбурэньняў у 1661 сойм Рэчы Паспалітай вызваліў камянецкіх мяшчанаў ад усіх падаткаў тэрмінам на 4 гады. У 1673 пры Ўваскрасенскай царкве заснавалі манастыр. У 2-й пал. XVII ст. у Камянцы было 13 вуліцаў[6]. У 1723 тут збудавалі касьцёл.

У выніку трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай (1795) Камянец апынуўся ў складзе Расейскай імпэрыі, дзе ўвайшоў у склад Берасьцейскага павету Гарадзенскай губэрні. У сяр. ХІХ ст. у месьце было 597 двароў. У кан. ХІХ ст. дзейнічалі праваслаўная царква, касьцёл і габрэйскі малітоўны дом. Паводле вынікаў перапісу (1897) — 1186 будынкаў, дзейнічалі лячэбніца і царкоўна-прыходзкая школа. На 1914 працавала 7 дробных прадпрыемстваў.

Згодна з Рыскай мірнай дамовай (1921) Камянец апынуўся ў складзе міжваеннай Польскай Рэспублікі, у Берасьцейскім павеце Палескага ваяводзтва. Станам на 1921 у мястэчку працавалі 3 лесапільні, вінакурня, цэх апрацоўкі аўчынаў, 2 маслабойні.

У 1939 Камянец увайшоў у БССР, дзе ў 1940 атрымаў афіцыйны статус пасёлку гарадзкога тыпу і зрабіўся цэнтрам раёну. У Другую сусьветную вайну з 23 чэрвеня 1941 да 22 ліпеня 1944 мястэчка знаходзілася пад нямецкай акупацыяй. 24 чэрвеня 1983 Камянец зноў атрымаў статус места.

Насельніцтва[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Адукацыя[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

У Камянцы працуюць 2 агульнаадукацыйныя школы, гімназія, музычная школа, 2 дашкольныя дзіцячыя ўстановы.

Мэдыцына[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Мэдычныя паслугі надаюць мескія лякарня і паліклініка.

Культура[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Дзейнічаюць 2 дамы культуры, клюб, кінатэатар, 2 бібліятэкі.

Спорт[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Для правядзеньня спартовых мерапрыемстваў у Камянцы маецца стадыён «Колас», прыстасаваны для гульні ў футбол, для правядзеньня лёгкаатлетычных спаборніцтваў, пляцоўкі для гульні ў баскетбол і валейбол, месца для зімовага катка. Ёсьць павільён для настольных гульняў: настольны тэніс, більярд. Пры стадыёне знаходзіцца адміністрацыйна-сацыяльны будынак з прыбіральнямі, апранальнямі, душавымі. Апроч таго, у Камянцы дзейнічае фізкультурна-спартовы клюб, дзіцячая і моладзевая спартовая школа «Пушча», футбольны клюб «Камянец». Штогод праводзіцца каля 50 спартовых мерапрыемстваў.

Забудова[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

У паўднёвай частцы Камянца сфармаваўся мікрараён, забудаваны 4—5-павярховымі жылымі дамамі. Аўтамагістраль Берасьце — Камянюкі падзяляе места на ўсходнюю і заходнюю часткі. Асновай яго плянавальнай структуры зьяўляецца няправільная радыяльная сетка вуліцаў. Галоўная вуліца — Берасьцейская (дзялянка аўтамабільнай дарогі Берасьце — Камянюкі). На ёй склаўся адміністрацыйна-грамадзкі цэнтар. Пэрспэктыву вул. Берасьцейскай замыкае сквэр і будынак сярэдняй школы № 1. Пераважае аднапавярховая індывідуальная забудова. Прамысловая зона знаходзіцца ў паўднёва-ўсходняй частцы.

Эканоміка[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Прадпрыемствы харчовай прамысловасьці.

Транспарт[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Праз Камянец праходзіць аўтамабільная дарога Берасьце — Камянюкі і чыгунка Высокае — Чаромха, да Берасьця — каля 40 км.

Турыстычная інфармацыя[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Дзейнічае філія Берасьцейскага абласнога краязнаўчага музэя — «Камянецкая вежа»[15].

Помнік Алексе (1985, ск. Аляксандар Лышчык[16])

Выдатныя мясьціны[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Камянецкая гімназія
  • Абарончая вежа (12711288)
  • Гімназія (1931)
  • Гістарычная забудова места (кан. ХІХ — пач. ХХ стст.; фрагмэнты)
  • Касьцёл Сьвятых Апосталаў Пятра й Паўла (1925)
  • Могілкі старыя каталіцкія (XVIII—XX стст.)
  • Сынагога
  • Царква Сьвятога Сімеона (1914)

Страчаная спадчына[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  • Касьцёл Сьвятых Апосталаў Пятра й Паўла (1723)

Галерэя[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Цікавыя факты[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  • У нядзелю 13 кастрычніка 1996 жыхары ўкраінскага Каменя-Кашырскага заўчасна адсьвяткавалі 800-гадовы юбілей свайго места, памылкова атаясаміўшы гістарычную назву Камень з Камянцом, які паводле некаторых зьвестак упершыню згадваецца пад 1196. То бок фактычна яны адзначылі юбілей Камянца[17].

Крыніцы[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  1. ^ а б в Перепись населения — 2009. Брестская область(рас.) Нацыянальны статыстычны камітэт Рэспублікі Беларусь
  2. ^ Жучкевич В. А. Краткий топонимический словарь Белоруссии. — Мн.: Изд-во БГУ, 1974. С. 152.
  3. ^ Ю. Чантурыя. Гарады і час // Страчаная спадчына / Т. В. Габрусь, А. М. Кулагін, Ю. У. Чантурыя, М. А. Ткачоў: Уклад. Т. В. Габрусь. — Мн.: Беларусь, 2003.
  4. ^ а б в г д Валерый Грынявецкі. Камянец // Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя. У 3 т. / рэд. Г. П. Пашкоў і інш. Т. 2: Кадэцкі корпус — Яцкевіч. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2005. С. 27.
  5. ^ Камянец // Цітоў А. Геральдыка беларускіх местаў (XVI — пачатак XX ст.). — Мн.: Полымя, 1998.— 287 с. ISBN 985-07-0131-5.
  6. ^ Валерый Грынявецкі. Камянец // Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя. У 3 т. / рэд. Г. П. Пашкоў і інш. Т. 2: Кадэцкі корпус — Яцкевіч. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2005. С. 28.
  7. ^ Соркіна І. Мястэчкі Беларусі ў канцы ХVІІІ — першай палове ХІХ ст. — Вільня: ЕГУ, 2010. С. 412.
  8. ^ Kamieniec // Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага і іншых славянскіх краёў(пол.). Tom III: Haag — Kępy. — Warszawa, 1882. S. 763.
  9. ^ Каменец // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.). СПб, 1890—1907.
  10. ^ Каменец (Камянец, Kamenets) на Гербы Брестской области
  11. ^ Камянец // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 4: Кадэты — Ляшчэня / Беларус. Энцыкл.; Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (галоўны рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн.: БелЭн, 1997. С. 79.
  12. ^ Каменец // Большая советская энциклопедия, 3-е изд.: в 30 т. / Гл. ред. А.М. Прохоров. — М.: Сов. энциклопедия, 1969—1978.
  13. ^ Каменец // Большой энциклопедический словарь / Гл. ред. В. П. Шишков. — М.: НИ «Большая Российская энциклопедия», 1998. — 640 с.: ил. ISBN 5-85270-262-5.
  14. ^ Камянец // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 4: Кадэты — Ляшчэня / Беларус. Энцыкл.; Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (галоўны рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн.: БелЭн, 1997. С. 78.
  15. ^ Каменец // Туристская энциклопедия Беларуси / редкол. Г. П. Пашков [и др.]; под общ. ред. И. И. Пирожника. — Мн., 2007.
  16. ^ Па турыстычным маршруце. г. Камянец(рас.)
  17. ^ Петро Кравчук. Книга рекордів Волині. — Любешів: «Ерудит», 2005. С. 12.

Літаратура[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Вонкавыя спасылкі[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Commons-logo.svg  Камянецсховішча мультымэдыйных матэрыялаў