Карэл Чапэк

Зьвесткі зь Вікіпэдыі — вольнай энцыкляпэдыі
Перайсьці да: навігацыі, пошуку
Карэл Чапэк

Карэл Чапэк (па-чэску Karel Čapek) (9 студзеня 189025 сьнежня 1938) — чэскі празаік, публіцыст, перакладчык, фатограф, драматург і філёзаф.


Біяграфія[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Нарадзіўся ў Малых Сватанёвіцах, у хуткім часе з бацькамі пераехаў ва Упіцэ. Вучыўся ў гімназыі ў Градцы Кралавэ, а пазьней у Брне, куды мусіў перавесьціся праз антывугорскую дзейнасьць. У 1915 годзе скончыў філязофскі факультэт Карлавага ўнівэрсытэта ў Празе, пасьля вывучаў філязофію ў Бэрліне і Парыжы. Праз хваробу ня быў прызваны ў войска і ня ўдзельнічаў у баях першай сусьветнай вайны. Аднак гэтая вайна вельмі паўплывала на сьветабачаньне пісьменьніка. Пасьля сканчэньня навучаньня некаторы час працаваў дарэктарам у шляхецкай сям'і, але хутка заняўся журналістыкай. Працаваў рэдактарам у некалькіх часопісах: "Národní listy" (1917-1921), "Nebojsa" (1918-1920) і "Lidové noviny" (з 1921 году).

У 1921-1923 гадах працаваў у Тэатры на Вінаградах (Divadlo na Vinohradech).

У 1925-1933 гадах быў старшынём чэхаславацкага ПЭН-клюбу.

Пасьля Мюнхенскага пагадненьня і ад'езьдзе Эдварда Бэнэша Чапэк зрабіўся аб'ектам палітычных нападаў. Апошнія тры гады жыцьця правёў у Старой Гуці блізу Добржыша.

Быў выключна добрым фатографам-аматарам. Найбольш вядомая фотакніга "Дашанька, альбо Жыцьцё шчаняці" (Dášenka čili Život štěněte).

Цікавіўся этнічнай музыкай, быў заўзятым калекцыянэрам.


Творчасьць[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Літаратурную творчасьць пачаў перад першай сусьветнай вайной, спачатку пісаў разам з братам Ёзэфам, які быў перш за ўсё мастаком. На яго творчасьць вельмі паўплывала філязофская і эстэтычная адукацыя, перш за ўсё прагматызм і экспрэсіянізм, а таксама навукова-тэхнічная рэвалюцыя. Шмат у якіх творах Чапэк выказваў непакой, што тэхніка будзе мець уладу над чалавекам.

Адметнай рысай творчасьці Карэла Чапэка зьяўляецца выкарыстаньне надзвычай багатага слоўнікавага запасу, выкарыстаньне нязвыклых словаў і разьвітыя сынтасксычныя канструкцыі. Чапэку належыць аўтарства слова "робат", якое зь ягонай п'есай "R.U.R" распаўсюдзілася па ўсім сьвеце.

У творах Чапэка рэалізуецца індывідуалістычны падыход, і, значыць, прызнаньне моцы індывідуума, суб'ектыўнасьці праўды.

Опус Карэла Чапэка вельмі вялікі. Ягоныя творы падзяляюць на дзьве тэматычныя групы:

  • Творы, прысьвечаныя вывучэньню ўнутранага жыцьця асобы, з дапамогай якога Чапэк намагаецца спазнаць чалавека.
  • Утапічныя творы, у якіх Чапэк аналізуе грамадзкія праблемы. У некаторых творах адчувальны непакой ад надыходзячага фашызму. Гэтыя творы - прадвесьце чэскай навуковай фантастыкі.

Журналісцкая праца Карэла Чапэка зьвязаная перш за ўсё з газэтай "Lidové noviny" ("Народная газэта"), дзе ён у пэўным сэньсе працягваў справу Яна Нэруды. Напісаў вялікую колькасьць фэльетонаў і калёнак.


Проза[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  • "Зьзяйныя глыбі" (Zářivé hlubiny, 1916) - кніжнае выданьне апавяданьняў, друкаваных у часопісах у суаўтарстве з братам Ёзэфам.
  • "Божыя мукі" (Boží muka, 1917) - філязофскія апавяданьні, прысьвечаныя вывучэньню таямніцы чалавечай душы і лёсавызначальных выпадковасьцяў у жыцьці чалавека (у суаўтарстве з Ёзэфам Чапэкам).
  • "Сад Краканоша" (Krakonošova zahrada, 1918) - кніжнае выданьне малых празаічных твораў, друкаваных у часопісах (у суаўтарстве з братам Ёзэфам) у 19081911 гадох.
  • "Крытыка словаў" (Kritika slov, 1918) - публіцыстыка.
  • "Няёмкія апавяданьні" (Trapné povídky, 1921) - скептычныя развагі пра сэнс чалавечага існаваньня.
  • "Фабрыка абсалюту" (Továrna na absolutno, 1922) - раман-фэльетон.
  • "Кракатыт" (Krakatit, 1922) - раман.
  • "Пра самыя блізкія рэчы" (O nejbližších věcech, 1925) - кніжнае выданьне газетных калёнак, дробныя развагі.
  • "Скандальная афэра Ёзэфа Галоўшка" (Skandální aféra Josefa Holouška, 1927)
  • "Апавяданьні з адной кішэні" (Povídky z jedné kapsy, 1929)
  • "Апавяданьні з другой кішэні" (Povídky z druhé kapsy, 1929) - апавяданьні з дэтэктыўнай тэматыкай.
  • "Год садоўніка" (Zahradníkův rok, 1929) - фэльетоны аб садоўніцтве і чэскім характары.
  • "Марсыяс, альбо крыху пра літаратуру" (Marsyas čili na okraj literatury, 1931).
  • "Апокрыфы" (Apokryfy, 1932) - апавяданьні.
  • "Пра агульныя рэчы, альбо Zoon politikon" (O věcech obecných čili Zoon politikon, 1932) - фэльетоны і артыкулы.
  • "Гордубал" (Hordubal, 1933)
  • "Мэтэор" (Povětroň, 1934)
  • "Звычайнае жыцьцё" (Obyčejný život, 1934)
  • "Вайна з салямандрамі" (Válka s mloky, 1936) — алегарычны антыфашыстоўскі раман.
  • "Жыцьцё і творчасьць кампазытара Фолтына" (Život a dílo skladatele Foltýna, 1939)

Драматургія[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  • "Каханьня гульня ракавая" (Lásky hra osudná, 1910)
  • "Рабаўнік" (Loupežník, 1920)
  • "R.U.R." (Rossum's Universal Robots – Росумавы Ўнівэрсальныя Робаты, 1920)
  • "З жыцьця жамяры" (Ze života hmyzu, 1921)
  • "Справа Макропулас" (Věc Makropulos, 1922)
  • "Белая хвароба" (Bílá nemoc, 1937)
  • "Маці" (Matka, 1938)

Вандроўныя нарысы[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Гэтыя творы не ўяўляюць сабой геаграфічныя нататкі. Гэта запіс асаблівасьцяў, звычак, стылю жыцьця.

  • "Італьянскія лісты" (Italské listy, 1923)
  • "Ангельскія лісты" (Anglické listy, 1924)
  • "Падарожжа ў Гішпанію" (Výlet do Španěl, 1930)
  • "Замалёўкі з Галяндыі" (Obrázky z Holandska, 1932)
  • "Падарожжа на поўнач" (Cesta na sever, 1936)

Для дзяцей[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  • "Дзевяць казак і яшчэ адна ад Ёзэфа Чапэка як даважак" (Devatero pohádek a ještě jedna od Josefa Čapka jako přívažek, 1932)
  • "Дашанька, альбо Жыцьцё шчаняці" (Dášeňka čili život štěněte, 1933)

Філязофскія творы[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  • "Прагматызм, альбо Філязофія практычнага жыцьця" (Pragmatismus čili Filosofie praktického života, 1918)

Пераклады[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  • "Француская паэзія новага часу" (Francouzská poezie nové doby, 1920)

Палітычныя творы[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Пасьмяротныя выданьні[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  • "Я меў сабаку і ката" (Měl jsem psa a kočku, 1939) - проза і фэльетоны
  • "Каляндар" (Kalendář, 1940) - калёнкі
  • "Пра людзей" (O lidech, 1940)
  • "Узрушаныя танцы" (Vzrušené tance, 1946) - вершы
  • "Байкі і падапавяданьні" (Bajky a podpovídky, 1946)
  • "Дзіця і лаўр" (Ratolest a vavřín, 1947)
  • "Замалёўкі з дому" (Obrázky z domova, 1953)
  • "Рэчы вакол нас" (Věci kolem nás, 1954)
  • "Нататкі пра творчасьць" (Poznámky o tvorbě, 1959) - выбранае з літаратуразнаўчых працаў
  • "На беразе дзён" (Na břehu dnů, 1966)
  • "Месца для Джонатана!" (Místo pro Jonathana!, 1970)
  • "Лісты Вользе" (Listy Olze, 1971)
  • "Дробкі пад сталом часу" (Drobty pod stolem doby, 1975)
  • "Лісты Аніелцы" (Listy Anielce, 1978)
  • "Лісты з шуфлядкі" (Dopisy ze zásuvky, 1980)
  • "Кіналібрэта" (Filmová libreta, 1988)

Глядзіце таксама[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Вонкавыя спасылкі[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Commons-logo.svg  Карэл Чапэксховішча мультымэдыйных матэрыялаў