Маладэчна

Зьвесткі зь Вікіпэдыі — вольнай энцыкляпэдыі.

Перайсьці да: навігацыя, пошук
Маладэчна
Coat of Arms of Maładečna, Belarus.png
Герб Маладэчна
Першыя згадкі: 16 сьнежня 1388
Горад з: 21 траўня 1929
Вобласьць: Менская
Раён: Маладэчанскі
Плошча: 30 км²
Насельніцтва: 98 415 (2008)
Часавы пас:
• летні час		 UTC+2
UTC+3
Тэлефонны код: +375 1773
Паштовы індэкс: 222301, 222303, 222304, 222306, 222307, 222310
Геаграфічныя каардынаты: 54°19′ пн. ш. 26°51′ у. д. / 54.317° пн. ш. 26.85° у. д. / 54.317; 26.85 (G)Каардынаты: 54°19′ пн. ш. 26°51′ у. д. / 54.317° пн. ш. 26.85° у. д. / 54.317; 26.85 (G)
Маладэчна на мапе Беларусі
Маладэчна
Маладэчна
Маладэчна
Commons-logo.svg Галерэя здымкаў у Wikimedia Commons

Маладэ́чна (Маладзе́чна) — горад у Менскай вобласьці Беларусі, на рацэ Вуша. Адміністрацыйны цэнтар Маладэчанскага раёну. Геаграфічныя каардынаты: 54° 18' 50" пн. ш., 26° 51' 40" у. д. Насельніцтва 98 415 чал. (2008).

Знаходзіцца за 73 км на паўночны захад ад Менску; вузел чыгунак на Менск, Полацак, Вільню, Ліду і аўтадарог на Менск, Вільню, к.п. Нарач.

Зьмест

[рэдагаваць] Этымалёгія назвы

Назва места, верагодна, паходзіць ад ракі Маладачанкі, якая зьнікла ў выніку мэліярацыйных працаў. Існуе меркаваньне, што назва «Маладэчна» ўтварылася ад словаў «маладзец» (у значэньні — дзяцюк, ваяр у княскай дружыне[1]), «малады», «малодшы» або ад спалучэньня двух даўніх словаў «мала» і «надэчыць», што азначае «малазьмяшчальнае месца».[2]

Ад пачатку ХХ ст. у беларускай літаратурнай мове ўсталявалася форма Маладэчна ў адпаведнасьці з гаворкай мясцовых жыхароў.[3] У той жа час назва Маладзечна зьяўляецца прыкладам уплыву польскае мовы, адкуль перайшла спачатку ў расейскую, а потым і ў афіцыйны правапіс беларускае мовы.[4]

[рэдагаваць] Гісторыя

Касцёл Сьв. Язэпа

[рэдагаваць] Насельніцтва

Зьмяненьне колькасьці насельніцтва Маладэчна (XVII—XXI стст.)

У месьце дзейнічаюць пяць рэлігійных суполак.

[рэдагаваць] Адукацыя

Дзяржаўны палітэхнічны каледж

У Маладэчне ёсьць 14 школаў, зь іх адна беларускамоўная (Маладэчанская беларуская гімназія на базе сярэдняй школы № 10, але яе беларускамоўныя клясы згортваюцца з кожным годам), мастацкая школа; 6 навучальных установаў тыпу вучэльні, у іх ліку мэдычная і музычная; палітэхнічны каледж, гандлёва-эканамічны каледж, 4 публічныя бібліятэкі.

[рэдагаваць] Культура

Цэнтральны пляц места

Маладэчна лічыцца рэп ці хіп-хоп горадам, тут таксама існуюць і альтэрнатыўныя гурты (Usplesk, Буркіна Фасо, ХЗКН, Stickoxydal ды іншыя)

Раз у два гады, пачынаючы з 1993 году, у Маладэчне праходзіць фэстываль беларускай песьні ды паэзіі «Маладзечна».

Значнае месца ў культурным жыцьці гораду займае абласны драматычны тэатар, а таксама, на радасьць дзецям, абласны тэатр лялек «Батлейка».

Верш «Маладэчна» Алеся Салаўя — [1].

[рэдагаваць] Мэдыі

Палац культуры

Друк:

  1. «Маладэчанская газэта» (заснаванае мясцовымі ўладамі «грамадзка-палітычнае выданьне»), традыцыйная мясцовая назва «брахалаўка»
  2. «Рэгіянальная газэта» («інфармацыйна-рэклямнае выданьне», па зьмястоўнасьці выкладаньня матэрыялу РГ значна пераўзыходзіць раёнку)

Рэклямныя выданьні:

  1. «Неделя в Молодечно»
  2. «Из рук в руки, Молодечно»

Мясцовыя тэлебачаньне і радыё прадстаўлены па мінімуме:

  1. Маладэчанскае кабэльнае тэлебачаньне
  2. Мясцовае радыё

[рэдагаваць] Грамадзкія аб'яднаньні

Маецца прадстаўніцтва партыі БНФ, дзейнічае аддзяленьне праваабарончай арганізацыі Беларускі Хэльсынскі камітэт, працуе скаўцкая дружына «Маладэчына» (кіраўнік Валеры Трацяк).

[рэдагаваць] Эканоміка

Помнік-паравоз у Маладэчна

Прадпрыемствы машынабудаваньня і мэталаапрацоўкі, лёгкай, харчовай, дрэваапрацоўчай, будаўнічых матэрыялаў прамысловасьці.

  • ААТ «Электрамодуль»
  • РУП «Маладэчанскі станкабудаўнічы завод»
  • РУП «Маладэчанскі завод мэталаканструкцыяў»
  • РУВП «Завод жалезабэтонных вырабаў»
  • ААТ «Маладэчанскі камбінат хлебапрадуктаў»
  • ЗАТ «Маладэчнамэбля»
  • ААТ «Маладэчнажалезабэтон»
  • РВУП «Маладэчанскі завод парашковай мэталургіі»
  • РУП «Маладэчанскі радыёзавод «Спадарожнік»
  • Фірма «Надзея» РУП «Маладэчанскі радыёзавод «Спадарожнік»
  • Філія «Маладэчанскі хлебазавод» РУП «Барысаўхлебпрам»
  • РУП «Мінпрамтара» Маладзечанская вытворчая дзялянка
  • Філія «Маладэчнаэнэргарамонт» ААТ «Белэнэргарамналадка»
  • ААТ «Белпрамкультура-Маладэчна»
  • ААТ «Завод жалезабэтонавых канструкцыяў»
  • ПУП «Маладэчанскі харчовы камбінат»
  • ААТ «Маладэчанскі завод мэталавырабаў»
  • ААТ «Маладэчнапіва»
  • КУП «Маладэчанскі мясакамбінат»
  • ААТ «Маладэчанскі мескі малочны завод»
  • ААТ «Маладэчанскі райаграсэрвіс»
  • ААТ «Забудова»
  • ДП «Маладэчнабудматэрыялы»
  • ІП ЗАТ «Маладэчанскі трубапракатны завод»
  • СП «Менскі мэблевы цэнтар»

[рэдагаваць] Транспарт

Вуліца Вялікі Гасьцінец — галоўная вуліца гораду

Маладэчна — чыгуначны вузел на Менск, Вільню, Ліду і Полацак. У месьце наладжаная зручная транспартная сетка. Яна ўлучае ў сябе:

  • аўтобусны парк (рух аўтобусаў ажыцьцяўляецца па 14 маршрутах);
  • службы таксі;
  • маршрутныя таксі (рух ажыцьцяўляецца па найбольш загружаным аўтобусным маршрутам).

[рэдагаваць] Інфармацыя для турыстаў

«Брадвэй» — пешаходная частка вуліцы Прытыцкага, папулярнае сярод моладзі месца сустрэчаў
Царква Покрыва Прасьв. Багародзіцы

Гатэль «Маладэчна» знаходзіцца побач з цэнтральнай плошчай, за 10 хвілінаў хады ад чыгуначнага і аўтобуснага вакзалаў. У месьце працуе краязнаўчы музэй.

[рэдагаваць] Выдатныя мясьціны

  • Гарадзішча (XV—XVII стст.).
  • Гістарычная забудова места (ХІХ — пач. ХХ стст.).
  • Касьцёл і кляштар трынітарыяў (XVIII ст.).
  • Мэмарыяльны комплекс «Шталаг 342».
  • Настаўніцкая семінарыя (1762).
  • Сынагога (XIX—XX стст.).
  • Царква Покрыва Прасьв. Багародзіцы (1867—1871).
  • Чыгуначная станцыя (1907).

[рэдагаваць] Страчаная спадчына

  • Брама Трыюмфальная (1920-я).
  • Вуніяцкая царква Сьв. Космы і Даміяна (XVІІI ст.).
  • Касьцёл (1-ая пал. ХХ ст.).
  • Палац Агінскіх (XVІІI ст.).
  • Царква (XVI ст.).

[рэдагаваць] Гарады-сябры

  1. Сьцяг Латвіі Елгава, Латвія
  2. Сьцяг Украіны Ірпень, Украіна
  3. Сьцяг Расеі Чарапавец, Расея
  4. Сьцяг Расеі Каломна, Расея
  5. Сьцяг Летувы Панявеж, Летува
  6. Сьцяг Польшчы Пётркаў-Трыбунальскі, Польшча
  7. Сьцяг Польшчы Саколка, Польшча
  8. Сьцяг Малдовы Фларэшты, Малдова
  9. Сьцяг Нямеччыны Эсьлінген-на-Некары, Нямеччына

[рэдагаваць] Выбітныя асобы

[рэдагаваць] Крыніцы

  1. ^ Жучкевич В. А. Краткий топонимический словарь Белоруссии. — Мн.: Изд-во БГУ, 1974. С. 240
  2. ^ Краязнаўчы маршрут. Ільянскія далягляды-2 // Ільянская сярэдняя школа імя А. Грымаця
  3. ^ Віктар Мухін. Спрадвечныя назовы // «Студэнцкая думка»
  4. ^ Ніна Баршчэўская. Беларуская эміграцыя пра польска-беларускія моўныя ўзаемаўплывы ў XV-XІX ст. // Радыё Палёнія, 10.01.2008
  5. ^ Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 26 kwietnia 1929 r. o zaliczeniu osady (miasteczka) Mołodeczno w powiecie mołodeczańskim, województwie wileńskiem w poczet miast i włączeniu do nowoutworzonego miasta niektórych osiedli, Dz. U. Nr 33, poz. 308 (пол.)
  6. ^ 10-годдзе кансэкрацыі касцёла св. Юзафа ў Маладзечне // Рыма-каталіцкі Касьцёл у Беларусі, 20 сакавіка 2007
  7. ^ Новая капліца ў Маладзечне // Рыма-каталіцкі Касьцёл у Беларусі, 11 лютага 2004
  8. ^ История // Молодеченский районный исполнительный комитет
  9. ^ a b c d Молодечно // Большая советская энциклопедия, 3-е изд.: в 30 т. / Гл. ред. А.М. Прохоров. — М.: Сов. энциклопедия, 1969—1978.
  10. ^ Молодечно // Большой энциклопедический словарь / Гл. ред. В. П. Шишков. — М.: НИ «Большая Российская энциклопедия», 1998. — 640 с.: ил. ISBN 5-85270-262-5.

[рэдагаваць] Літаратура

  • Молодечно // Туристская энциклопедия Беларуси / редкол. Г. П. Пашков [и др.]; под общ. ред. И. И. Пирожника. — Мн., 2007.— 648 с. ISBN 978-985-11-0384-9.
  • Mołodeczno // Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich.Tom VI: Malczyce — Netreba. — Warszawa, 1885. S. 647—648
  • Маладзечна // Нашы гарады : [грамадска-палітычнае даведачнае выданне] / У. А. Малішэўскі, П. М. Пабока. — Мінск : Народная асвета, 1991. — 303 с : фота. — ISBN 5-341-00240-7

[рэдагаваць] Вонкавыя спасылкі

Commons-logo.svg  Маладэчна — сховішча мультымэдыйных матэрыялаў

п • а • р
Маладэчанскі раён
Горад Маладэчна Маладэчна
Мястэчка Радашковічы
Адміністрацыйна-тэрытарыяльныя адзінкі базавага ўзроўню Аляхновіцкі с/с • Гарадзілаўскі с/с • Гарадоцкі с/с • Граніцкі с/с • Красьненскі с/с • Лебедзеўскі с/с • Маркаўскі с/с • Мясоцкі с/с • Палачанскі с/с • Радашковіцкі с/с • Хажоўскі с/с • Хоўхлаўскі с/с • Цюрлеўскі с/с • Чысьцінскі
п • а • р
Менская вобласьць  Сьцяг Менскай вобласьці
Раёны Барысаўскі • Бярэзінскі • Валожынскі • Вялейскі • Ігуменскі (Чэрвеньскі) • Капыльскі • Клецкі • Койданаўскі (Дзяржынскі) • Крупскі • Лагойскі • Любанскі • Маладэчанскі • Менскі • Мядзельскі • Нясьвіскі • Пухавіцкі • Салігорскі • Слуцкі • Смалявіцкі • Стаўпецкі • Старадароскі • Узьдзенскі Герб Менскай вобласьці
Гарады / Месты Барысаў • Бярэзань • Валожын • Вялейка • Жодзіна (абл. зн.) • Заслаўе • Ігумен (Чэрвень) • Капыль • Клецак • Койданаў (Дзяржынск) • Крупкі • Лагойск • Любань • Маладэчна • Мар'іна Горка • Менск (рэсп. зн.) • Мядзел • Нясьвіж • Салігорск • Слуцак • Смалявічы • Старыя Дарогі • Стоўбцы • Узда • Фаніпаль
Мястэчкі Бобр • Вызна (Чырвоная Слабада) • Гарадзея • Зялёны Бор • Івянец • Крывічы • Мачулішчы • Нарач • Негарэлае • Плешчаніцы • Праўдзінскі • Радашковічы • Рудзенск • Старобін • Сьвір • Сьвіслач • Сьмілавічы • Урэчча • Халопенічы
Атрымана з «http://be-x-old.wikipedia.org/wiki/%D0%9C%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B4%D1%8D%D1%87%D0%BD%D0%B0»