Манголія
Зьвесткі зь Вікіпэдыі — вольнай энцыкляпэдыі.
| Монгол улс | |||||
|
|||||
| Нацыянальны дэвіз: - | |||||
 |
|||||
| Афіцыйная мова | мангольская | ||||
| Сталіца | Улан Батар | ||||
| Найбуйнейшы горад | Улан Батар | ||||
| Урад | парлямэнцкая дэмакратыя Намбарын Энкхбаяр Санжыйн Баяр |
||||
| Плошча - Агульная - Адсотак вады |
19-е месца ў сьвеце 1 654 116 км² 0,6 |
||||
| Насельніцтва - Агульнае (сьнежань 2006) - Шчыльнасьць |
139-е месца ў сьвеце 2 407 500 1,7/км² |
||||
| СУП - Агульны (2005) - на душу насельніцтва |
147 месца ў сьвеце 5,56 млрд.$ 2 175 $ |
||||
| Валюта | Тугрык (MNT) |
||||
| Часавы пас - улетку |
UTS (UTC+7) +8 |
||||
| Незалежнасьць - |
29 сьнежня 1911 | ||||
| Дзяржаўны гімн | «Bügd Nairamdakh Mongol» | ||||
| Аўтамабільны знак | MGL | ||||
| Дамэн верхняга ўзроўню | .mn | ||||
| Тэлефонны код | +976 | ||||
|
|||||
Манго́лія — краіна, разьмешчаная на Далёкім усходзе, мяжуе з Кітаем і Расеяй, самая вялікая краіна ў сьвеце, якая ня мае выхаду да мора.
Зьмест |
[рэдагаваць] Гісторыя
[рэдагаваць] Палітыка
[рэдагаваць] Адміністрацыйны падзел
Краіна падзяляецца на 21 аймак і асобную адмінстрацыйную адзінку Улан Батар:
- Ара-Хангайскі аймак;
- Баян-Улэгэйскі аймак;
- Баян-Хангорскі аймак;
- Булганскі аймак;
- Усходне-Габійскі аймак;
- Усходні аймак;
- Гобі-Алтайскі аймак;
- Гобі-Сумбэрскі аймак;
- Дарханскі аймак;
- Дзабханскі аймак;
- Кабдоскі аймак;
- Архонскі аймак;
- Селенгінскі аймак;
- Сярэднегабійскі аймак;
- Сухэ-Баторскі аймак;
- Убсунурскі аймак;
- Увэр-Хангайскі аймак;
- Хубсугульскі аймак;
- Хэнтэйскі аймак;
- Цэнтральны аймак;
- Паўднёва-Габійскі аймак.
[рэдагаваць] Геаграфія
Большасьць паверхні краіны займае плато вышынёй 900—1500 мэтраў над узроўнем мора. Над гэтым плято ўзвышаецца некалькі горных масіваў і хрыбтоў. Самы высокі зь іх — Мангольскі Алтай, які цягнецца на захадзе і паўднёвым захадзе краіны.
Уздоўж мяжы з Расеяй, на паўночным захадзе краіны, разьмешчана некалькі хрыбтоў, якія не ўтвараюць адзінага масіву: Хан Хухэй, Улан Тайга, Усходні Саян, на паўночным усходзе горны масіў Хэнтэй, у цэнтральнай частцы Манголіі — масіў Хангай, які дзеліцца на некалькі асобных хрыбтоў.
На ўсход і поўдзень ад сталіцы, у бок мяжы з Кітаем вышыня Мангольскага плято паступова зьніжаецца, і яно пераходзіць у раўніны — плоскія і роўныя на ўсходзе, пагорыстыя на поўдні. Поўдзень, паўднёвы захад і паўднёвы ўсход Манголіі займае пустэльня Гобі, якая працягваецца на поўначы цэнтральнай часткі Кітая. Гэтая пустэльня мае вельмі разнастайныя часткі: пясчаныя, скалістыя, камяністыя, роўныя і пагорыстыя, розныя па колеры — манголы падзяляюць яе на Жоўтую, Чырвоную і Чорную Гобі.
Рэкі Манголіі маюць свае крыніцы ў гарах, большасьць зь іх адносіцца да вадастокаў Арктычнага і Ціхага акіянаў. Самыя вялікія рэкі краіны — Селенга, Керулен, Анон, Халхін Гол, Кабдо. Рэкі заходняй і паўночна-заходняй частак краіны выхаду да акіяна ня маюць, а ўпадаюць ў мясцовыя азёры.
У Манголіі налічваецца больш за тысячу пастаянных азёраў і значна большая колькасьць часовых, што ўтвараюцца ў пэрыяд дажджоў. У старажытнасьці значная частка Манголіі прадстаўляла сабой унутранае мора, якое потым падзялілася на некалькі вялікіх азёраў. Цяперашнія азёры — гэта тое, што ад іх засталося. Самыя валікія азёры знаходзяцца ў катлавіне Вялікіх азёраў на паўночным захадзе краіны — Убсу-Нур, Хара-Ус-Нур, Хіргіс-Нур, іх глыбіня не перавышае некалькіх мэтраў. На ўсходзе краіны ёсьць азёры Буй-Нур і Хух-Нур. У вялікай тэктанічнай западзіне на поўначы Хангая знаходзіцца возера Хубсугул (глыбіня да 238 мэтраў).
[рэдагаваць] Клімат
Клімат краіны рэзка кантынэнтальны зь вельмі халоднымі зімамі і сухімі сьпякотнымі летамі. У сталіцы, Улан Батары, разьмешчанай паміж горнымі масівамі і пустэльнямі, тэмпэратура вагаецца ад мінус 25° С ÷ 35° С зімой да +25° С ÷ 35° С летам. Гэты горад — адна з самых халодных сталіцаў сьвету.
Ападкі складаюць: на паўночным захадзе 250—510 мм, ва Ўлан Батары 230—250 мм, у пустэльні Гобі яшчэ меней.
[рэдагаваць] Эканоміка
Асновай мангольскай эканомікі зьяўляюцца: жывёлагадоўля, здабыча бурага вуглю, медзі, золата, малібдэну і фасфатаў. Пасьля шматгадовага савецкага інтэрвэнцыяналізму працэс пераходу эканомікі да капіталізму сутыкаецца з шматлікімі цяжкасьцямі. Эканоміка вельмі цэнтралізаваная, існуе каля 10 000 прыватных прадпрыемстваў, але іх дзейнасьць абмяжоўваецца Улан Батарам. Па-за межамі сталіцы, большасьць жыхароў займаецца гадоўляй коней, кароваў, вярблюдаў, козаў, авечак і г. д. Краіна мае вельмі нізкі СУП, і акрамя гэтага мае праблемы з выплатай дзяржаўная запазычанасьць Расеі (11 млрд даляраў). У 1997 годзе Манголія далучылася да Сусьветнай гандлёвай арганізацыі.
[рэдагаваць] Дэмаграфія
85% насельніцтва — манголы, у асноўным халха-манголы (у тым ліку групы элжгін і дарыганга), а так сама хатагойт-манголы, дархаты, сартулы, зун-узумчыны (1 700 чал), уранхайцы (25,2 тыс. чалавек), хатоны, бураты (70 000), шынэ-баргуты (каля 1 000), захчыны (29,8 тыс. чалавек), таргуты, баяты (50,8 тыс. чалавек), хашуты, мянгаты, алёты, харачыны, чахары, тумэты, 7% казахі і кіргізы, 4,6; дурбэты (заходне-мангольскае племя), 3,4% — іншыя этнічныя групы. Каля 5 млн манголаў жывуць па-за межамі Манголіі (у тым ліку 4,8 млн у Кітаі).
[рэдагаваць] Культура
[рэдагаваць] Спорт
[рэдагаваць] Вонкавыя спасылкі
| Краіны Азіі |
|---|
| Азэрбайджан | Аман | Армэнія | Аўганістан | Банґлядэш | Бахрэйн | Брунэй | Бутан | Віетнам | Грузія | Емэн | Злучаныя Арабскія Эміраты | Ізраіль | Інданэзія | Індыя | Ірак | Іран | Казахстан | Камбоджа | Катар | Кіпр | Кітай | Кувэйт | Кыргыстан | Лаос | Лібан | Малайзія | Мальдыўскія выспы | Манголія | М'янма | Нэпал | Пакістан | Паўднёвая Карэя | Паўночная Карэя | Расея | Рэспубліка Кітай (Тайвань) | Саудаўская Арабія | Сынґапур | Сырыя | Таджыкістан | Тайлянд | Туркмэністан | Турцыя | Тымор-Лешці | Узбэкістан | Філіпіны | Шры-Ланка | Эгіпет | Японія | Ярданія |
| Непрызнаныя тэрыторыі: Абхазія | Ганконґ | Курдыстан | Макао | Нагорны Карабах | Палестына |
