Марка Нямецкай Дэмакратычнай Рэспублікі

Зьвесткі зь Вікіпэдыі — вольнай энцыкляпэдыі
Перайсьці да: навігацыі, пошуку
Марка НДР
па-нямецку: Mark der DDR
100-Mark-1971.jpg
100 марак
Краіна НДР
Падзел Пфэніг
Код ISO-4217 4217
Скарачэньне DDM

Марка Нямецкае Дэмакратычнае Рэспублікі (па-нямецку: Mark der Deutschen Demokratischen Republik, скар. Mark der DDR, DDR-Mark, таксама звалася Deutsche Mark) — грашовая адзінка Нямецкае Дэмакратычнае Рэспублікі. Была ўнутранай неканвэртоўнай валютаю; увоз і вываз быў забаронены і караўся штрафам.

Пасьля Другой сусьветнай вайны пераможаная саюзьнікамі Нямеччына была падзелена на чатыры зоны акупацыі: амэрыканскую, брытанскую, францускую і савецкую. У заходніх зонах 20 чэрвеня 1948 у аднабаковым парадку была ўведзена Нямецкая марка (ФРН) (па-нямецку: Deutsche Mark). У якасьці зваротнае рэакцыі 24 чэрвеня 1948 году ў савецкай зоне была заснавана свая грашовая адзінка. Нямецкая марка (па-нямецку: Deutsche Mark) савецкае зоны (пазьней НДР) у 1974 годзе была пераназвана ў марку НДР (па-нямецку: Mark der DDR) і праіснавала да 1990 году.

Марка выпускалася з 1948 году Нямецкім эмісійным банкам і з 1968 году — Дзяржаўным банкам НДР. Грашовая адзінка мела наступныя афіцыйныя назвы:

Ў 1 марцы — 100 пфэнігаў (Pf).

Гісторыя[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Уводзіны[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

5 райхсмарак з налепкаю, 1948 год
2 нямецкія маркі зь першай сэрыі 1948 год

20 чэрвеня 1948 году ў заходніх акупацыйных зонах Нямеччыны наўзамен райхсмаркі была ўведзена ў зварот нямецкая марка (банка нямецкіх земляў, пазьней Бундэсбанку). Райхсмаркі, якія абясцэніліся, лінулі ў савецкую акупацыйную зону Нямеччыны, дзе яны ўсё яшчэ былі законным аплатным сродкам. Гэта прывяло да імклівай інфляцыі: усе наяўныя грошы, якія знаходзіліся ў звароце ва Ўсходняй Нямеччыне, абясцэніліся практычна за адну ноч. У якасьці экстранае зваротнае меры 23 чэрвеня 1948 году быў выраблены абмен старых райхсмарак на новыя — тыя ж самыя райхсмаркі, але з гербаваю налепкаю савецкіх уладаў. Абменьвалася максымум 70 старых райхсмарок на чалавека па курсе 1:1, якая перавышае суму па курсе 10:1 пры ўмове, што іх уладальнік мог даказаць законнасьць іх паходжаньня. Падчас грашовае рэформы, распачатае з 24 ліпеня 1948 году, для абмену на маркі Нямецкага эмісійнага банка прымаліся толькі гэтыя банкноты зь гербаваю налепкаю.

Грашовыя рэформы[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Правядучы канстытуцыйныя рэформы 1968 і 1974 гадоў, кіраўніцтва НДР усё больш аддалялася ад першапачатковае мэты стварэньня адзінае Нямеччыны і замяніла слова «Нямеччына» ў шматлікіх назвах на «НДР». Так зьмянілася і назва грашовае адзінкі Нямецкая марка на Марка НДР, а Нямецкі эмісійны банк стаў Дзяржаўным банкам НДР.

У рамках грашовае рэформы ў 1964 году Нямецкая марка была пераназвана ў Марку Нямецкага эмісійнага банка (па-нямецку: Mark der Deutschen Notenbank, MDN). 12 сьнежня 1967 году рушыла ўсьлед наступная зьмена назвы. Зараз грошы зваліся афіцыйна маркамі НДР (па-нямецку: Mark der DDR) ці проста маркамі, а каб адрозьніваць ад Нямецкае маркі ФРН часта называліся неафіцыйна «ўсходнімі маркамі». Шматлікія манэты аж да 1980-х гадоў насілі надпіс Deutsche Mark. Яны былі паступова заменены на вонкава аднолькавыя манэты з надпісам Mark.

Залатое ўтрыманьне маркі было ўсталявана 29 кастрычніка 1953 г. у 0,399902 г чыстага золата. Афіцыйны курс Дзяржбанка СССР маркі да рубля зь 1 студзеня 1961 года складаў 100 маркаў НДР = 40 руб. 50 коп. (1 руб. = 2,47 маркі НДР). Негандлёвыя разьлікі з сацыялістычнымі краінамі (напрыклад, абменныя апэрацыі пры паездках грамадзянаў) ажыцьцяўляліся з ужываньнем зьніжкі з афіцыйнага курсу і вырабляліся па суадносінах 100 маркаў НДР = 31 руб. 25 коп. (1 руб. = 3,20 маркі НДР). Пры гэтым увоз і вываз наяўных грошай быў забаронены, грамадзянам жа краінаў—чальцоў СЭУ дазвалялася ўвозіць і вывозіць валюту ў межах 250 маркаў НДР. Пры паездках у краіны—чальцы СЭУ грамадзяне НДР на аснове ўзаемнасьці маглі абменьваць нацыянальную валюту на валюту краіны знаходжаньня ў межах узгодненых сумаў (з большасьцю краінаў у межах сумы, эквівалентнае 30 руб.).

Падзеньне сьцяны й валютны саюз[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Пасьля падзеньня Бэрлінскай сьцяны у канцы 1989 году маркі НДР абменьваліся на маркі ФРН на чорным рынку па рынкавым курсе. У той час, як афіцыйна курс складаў 1:1, на некаторы час курс чорнага рынка дасягнуў узроўню 10:1, але потым хутка стабілізаваўся ў рэгіёне ад 3:1 да 5:1. Пасьля таго, як было прынята рашэньне пра валютны саюз паміж НДР з ФРН, афіцыйны курс абмену складаў 3:1. Па гэтым курсе ў аддзяленьнях Дзяржаўнага банка НДР дазвалялася абменьваць грошы ў абодвух кірунках без абмежаваньня да 30 чэрвеня 1991 году. На працягу першага паўгодзьдзя 1990 году на рынках НДР па такім курсе можна было набываць тавары заходняй вытворчасьці за маркі НДР ці ФРН.

Афіцыйны абменны курс маркі НДР пры ўводзінах нямецкае маркі ФРН складаў 2:1. У стаўленьні фізычных асобаў дзейнічалі адмысловыя правілы. Усталёўвалася сума, якую можна было абмяняць па палёгкавым курсе 1:1. Усталёўвалася тры ўзроставых катэгорыі насельніцтва, кожнае зь якіх адпавядала вызначаная сума, якую можна было абмяняць па палёгкавым курсе 1:1: 2000 маркаў для твараў да 14 гадоў; 4000 маркаў — для твараў да шасцідзесяці гадоў і 6000 маркаў — для твараў старэй шасцідзесяці гадоў.[1] Эканамічны і валютны саюз набыў моц 1 ліпеня 1990 году.

Пераклад заробкаў і тарыфаў на камунальныя паслугі на новую грашовую адзінку вырабляўся па курсе 1:1. Падаражэлі тавары, на якія былі адменены датацыі.

Зь 1 ліпеня 1990 году адзіным афіцыйным аплатным сродкам на тэрыторыі НДР стала нямецкая марка ФРН. Некаторы час на тэрыторыі НДР працягвалі хадню манэты добрай якасьцю меней аднае маркі ў сувязі з тым, што Бундэсбанк спачатку ня змог забясьпечыць неабходную колькасьць дробных манэтаў.

Манэты[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Манэты НДР рэгулярнае чаканкі
Выява Намінал Парамэтры Апісаньне Дата
Авэрс Рэвэрс Дыямэтар Маса Матэрыял Гурт Авэрс Рэвэрс выпуску[2] адмены
1 Pfennig DDR Bildseite.JPG 1 Pfennig DDR Wertseite.JPG 1 Пфэніг 17 мм 0,75 г Алюміній
Al97/Mg03
Гладкі Герб НДР Намінал 1 траўня 1960 году 30 чэрвеня 1991 году
5 Pfennig DDR Bildseite.JPG 5 Pfennig DDR Wertseite.JPG 5 пфэнігаў 19 мм 1,10 г 15 траўня 1968 году
10 Pfennig DDR Bildseite.JPG 10 Pfennig DDR Wertseite.JPG 10 пфэнігаў 21 мм 1,50 г 1 сьнежня 1963 году
20 Pfennig DDR Bildseite.JPG 20 Pfennig DDR Wertseite.JPG 20 пфэнігаў 22,2 мм 5,4 г Латунь
Cu63/Zn37
Гладкі Герб НДР Намінал 1 жніўня 1969 году 30 чэрвеня 1991 году
50 Pfennig DDR Bildseite.JPG 50 Pfennig DDR Wertseite.JPG 50 пфэнігаў 23 мм 2,0 г Алюміній
Al97/Mg03
Рубчасты Герб НДР Намінал 1 чэрвеня 1958 году 30 чэрвеня 1991 году
1 Mark DDR Bildseite.JPG 1 Mark DDR Wertseite.JPG 1 марка 25 мм 2,5 г
(зорачкі)
2 ліпеня 1956 году 30 чэрвеня 1990 году
2 Mark DDR Bildseite.JPG 2 Mark DDR Wertseite.JPG 2 маркі 27 мм 3,0 г Рубчасты 1 чэрвеня 1957 году

Памятныя манэты

Пачынальна з 1966 году выпускаліся памятныя манэты наміналам 5, 10 і 20 маркаў. Першыя манэты ў 10 і 20 маркаў былі выпушчаны 1 сьнежня 1966 году, а 5 маркаў — 16 сьнежня 1968 году.

5 маркаў да 20-й угодкам адукацыі НДР
Выява Намінал Парамэтры Апісаньне Дата
Авэрс Рэвэрс Дыямэтар Маса Матэрыял Гурт Авэрс Рэвэрс выпуску[2] адмены
20 Jahre DDR Wertseite.JPG 20 Jahre DDR Bildseite.JPG 5 маркаў 29 мм 9,7 г Латунь
Cu90/Ni10
5 MARK Герб НДР надпіс «XX гадоў НДР»
і намінал
25 верасьня 1969 году 30 чэрвеня 1990 году

Месцы чаканкі[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Банкноты[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Сэрыя 1971—1985 гадоў
Выява Намінал
(у марках)
Памеры (мм) Асноўны
колер
АпісанЬне Дата
друку
Авэрс Рэвэрс Авэрс Рэвэрс Вадзяны знак
5-Mark-1975.jpg 5 m r 1975.JPG 5 113 × 50 Фіялетавы Лідар Сялянскае вайны ў Нямеччыне Томас Мюнцэр Некалькі збожжапрыбіральных камбайнаў 1975
10-Mark-1971.jpg 10 m r 1975.JPG 10 120,5 × 53 Карычневыя тоны Нямецкая камуністка і абаронца мае рацыю жанчынаў Клара Цэткін Маладая жанчына-інжынер у пульта кіраваньня 1971
20-Mark-1975.jpg 20 Mark Rueckseite.jpeg 20 128 × 56 Зялёны Яган Вольфганг Гётэ Група школьнікаў на выйсьці з будынка сучаснае школы партрэт Гётэ 1975
50-Mark-1971.jpg 50 m r.1975.JPG 50 136 × 59 Чырвоны Фрыдрых Энгельс, адзін з ідэолягаў сацыялізму Трубаправоды і дымавыя трубы вялікага прамысловага комплексу 1971
100-Mark-1971.jpg 100 m r.1975.JPG 100 145 × 62 Сіні Стваральнік вучэньня пра камунізм Карл Маркс Вуліца Унтар-дэн-Ліндэн з выглядам на Палац рэспублікі.
На заднім фоне бачныя Бэрлінская тэлевежа і Чырвоная ратуша.
1975
200mark-ddr.jpg 200mark-ddr-rev.jpg 200 152 × 64 Сям'я з двума дзецьмі на фоне тыповае новабудоўлі Дзіцячы сад з васьмю дзецьмі і выхавальніцаю Галубы міру 1985*
500mark-ddr.jpg 500mark-ddr-rev.jpg 500 160 × 68 Герб НДР (молат, рогіль, вянок) Будынак Дзяржаўнай рады НДР Герб НДР
*— не былі пушчаны ў зварот

200 і 500 маркаў НДР[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

У 1985 годзе Дзяржаўны банк НДР надрукаваў банкноты добрай якасьці 200 і 500 маркаў на суму ў мільярды маркаў. Па рашэньні партыі яны не былі пушчаны ў зварот у сувязі з асьцярогамі, што народ можа ўспрыняць іх як прыкмета інфляцыі. З боку, гандаль меў патрэбу ў такіх банкнотах пры продажы вызначаных тавараў (напрыклад, аўтамабіляў). Пра існаваньне гэтых банкнотаў стала вядома толькі пасьля мірнае рэвалюцыі ў НДР.

Зьнішчэньне[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Было пераплаўлена каля 4500 тонаў манэтаў, але вялікая колькасьць манэтаў захавалася ў асабістых калекцыях.

Усе банкноты, якія знаходзіліся ў звароце (каля 100 мільярдаў маркаў ці 620 мільёнаў банкнотаў, складнікаў у аб'ёме 4500 м), уключаючы не выпушчаныя ў зварот банкноты добрай якасьці ў 200 і 500 маркаў, у 1990—1991 гг. знаходзіліся на захоўваньні ў дзвюх 300-мятровых ходнях недалёка ад горада Хальберштадт. Ходні былі запячатаны двухмятровымі бетоннымі пломбамі і забяспечаны цяжкімі сталёвымі дзьвярамі. У вільготнай атмасферы шахты папяровыя грошы павінны былі прайсьці праз натуральнае раскладаньне.

У ліпені 2001 году стала вядома, што двум жыхарам горада (24 і 26 гадоў) атрымалася пракрасціся на склад і выкрасьці вялікую колькасць банкнотаў. Яны былі прысуджаны да 4 месяцаў пазбаўленьня волі. У наш час гэтыя выкрадзеныя банкноты па 200 і 500 маркаў зрэдку зьяўляюцца ў кругах калекцыянераў.

Пасля крадзяжу і ў сувязі зь недастаткова хуткім раскладаньнем банкнотаў было прынята рашэннье іх спаліць. У сакавіку 2002 году грошы былі выняты з ходні, і ў красавіку таго ж гады ў Шэнінгене пачалося іх зьнішчэньне, якое падоўжылася да 25 чэрвеня.

Глядзіце таксама[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Крыніцы[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  1. ^ Нямецкі гістарычны музей
  2. ^ а б Kurt Jaeger. Die deutschen Munzen seit 1871. Ed.17, 2001. ISBN 3-924861-45-5
  3. ^ Kleiner Deutscher Munzkatalog von 1871 bis heute; Gunter und Gerhard Schon; 34. Auflage — Munchen: Battenberg; 2004; Seite 210; ISBN 3-89441-554-1

Літаратура[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  • Бутаков Д.Д., Золотаренко Е.Д., Рыбалко Г.П. Валюты краінаў свету: Даведнік / Пад рэд. С. М. Барысава, Г. П. Рыбалко, О. В. Можайскова. — 5-е изд., перераб. і доп. — М.: Фінансы і статыстыка, 1987.

Вонкавыя спасылкі[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Commons-logo.svg  Марка Нямецкай Дэмакратычнай Рэспублікісховішча мультымэдыйных матэрыялаў