Мёры

Мёры
Касьцёл Унебаўзяцьця Найсьв. Панны Марыі
Герб Мёраў Сьцяг Мёраў
Першыя згадкі:	1514
Горад з:	1972
Вобласьць:	Віцебская
Раён:	Мёрскі
Насельніцтва:	8100 (2010)
Часавы пас:	UTC+3
Тэлефонны код:	+375 2152
Паштовы індэкс:	211930
Геаграфічныя каардынаты:	55°37′ пн. ш. 27°37′ у. д.
Мёры на мапе Беларусі Мёры
Галерэя здымкаў у Wikimedia Commons

Мё́ры — горад ў Беларусі, на беразе Мёрскага возера. Адміністрацыйны цэнтар Мёрскага раёну Віцебскай вобласьці. Насельніцтва 8,1 тыс. чал. (2010). Знаходзяцца за 190 км ад Віцебску. Чыгуначная станцыя на лініі Друя — Варапаева. Аўтамабільныя дарогі злучаюць места зь Дзісной, Дрысай, Браславам, Шаркоўшчынай.

Назва

Існуе некалькі меркаваньняў датычна паходжаньня тапоніму «Мёры». Р. Аўчыньнікава тлумачыць назву места ад фіна-вугорскага гідранімічнага фарманту «jarvi» (возера). В. Жучкевіч мяркуе, што тапонім мае патранімічнае паходжаньне ад прозьвішча «Маер», «Меер», «Маераў». Некаторыя навукоўцы зьвязваюць назву паселішча з племям «Мера» або з князямі Мірскімі.

Апроч гэтага, існуе шэраг народных паданьняў. Першае зь іх тлумачыць тапонім вялікім «морам», ад якога памёрла ўсё насельніцтва мясьціны (Мёры — ад словаў «мерці, памерці»). Іншая легенда зьвязвае назву паселішча з канавай «Мерыца», якая пазначала мяжу паміж двума ваяўнічымі княствамі. Апроч гэтага існуе згадка пра тое, што людзі жылі тут доўгі час грамадою, якая называлася «мір», — адкуль нібыта пайшла назва Міры. Таксама існуе паданьне пра князя Меру і ягоную жонку Мерыцу.

Гісторыя

Першы пісьмовых ўспамін пра Мёры (Мярэю) як маёнтак у Браслаўскім павеце датуецца 1514 (паводле іншых зьвестак — 1548).

У попісе войска Вялікага Княства Літоўскага пад 1567 згадваецца маёнтак Меры (назва існавала да XIX ст.), які належаў Р. Мірскаму. Пад 1612 у тэстамэнце Януша Пуцяты, маршалка Браслаўскага павету, згадваюцца Міры. У 1621 уладальніца маёнтку Н. Мірская заснавала тут царкву. У 1633 мясьціна належала А. Рыле, якая ў 1640 прадала яе браслаўскаму судзьдзю С. Мірскаму. 3 1644 тут існаваў праваслаўны манастыр, які ў 1690 М. Мірскі перадаў грэка-каталікам. У Трынаццацігадовую вайну (1654—1667) паселішча спустошылі маскоўскія захопнікі. Паводле тэстамэнту (1680) Сімяона Полацкага, той ахвяраваў на карысьць манастыра частку грошай. У 1691 у Мёрах збудавалі драўляны касьцёл (дзейнічаў да 1862). У XVIII ст. існавала 5 маёнткаў з назвай Меры, якія належалі Мірскім, Перасьвет-Солтанам, Беліковічам, Клотам, Зяновічам, Пуцятам.

Збор сродкаў на касьцёл, 1905—1906

У выніку другога падзелу Рэчы Паспалітай (1793) Мёры апынуліся ў складзе Расейскай імпэрыі, дзе атрымалі статус мястэчка і зрабіліся цэнтрам воласьці Дзісенскага павету Менскай губэрні (з 1842 у Віленскай губэрні). Жыхары Мёраў бралі актыўны ўдзел у нацыянальна-вызвольным паўстаньні (1863—1864). У 1866 з мэтаю маскалізацыі краю царскія ўлады адкрылі ў мястэчку народную вучэльню, у якой настаўнічалі выхадцы з цэнтральнай Расеі. Станам на 1886 тут працавалі валасная ўправа, 3 карчмы; праходзілі 2 рэгулярныя кірмашы. На 1903 існавалі габрэйская вучэльня і царкоўна-прыходзкая школа. У 1907 у мястэчку збудавалі Ўсьпенскі касьцёл.

Згодна з Рыскай мірнай дамовай (1921) Мёры апынуліся ў складзе міжваеннай Польскай Рэспублікі, дзе зрабіліся цэнтрам гміны Дзісенскага павету Віленскага ваяводзтва. Станам на 1927 тут працавалі 2 млыны, аптэка, 5 крамаў, запалкавая фабрыка. У1930 празь мястэчка прайшла чыгунка Варапаева — Друя.

У 1939 Мёры ўвайшлі ў БССР, дзе 15 студзеня 1940 зрабіліся цэнтрам раёну (з 1944 у Полацкай, з 1954 у Маладэчанскай, з 1960 у Віцебскай вобласьці). У Другую Сусьветную вайну з 3 ліпеня 1941 да 4 ліпеня 1944 мястэчка знаходзілася пад нямецкай акупацыяй.

7 жніўня 1957 Мёры атрымалі афіцыйны статус пасёлку гарадзкога тыпу, 7 жніўня 1972 — статус места. У 2003 адбылося ўрачыстае адкрыцьцё набярэжнай працягласьцю 500 м, якая зрабілася візытоўкай места. У 2006 у Мёры правялі прыродны газ.

Насельніцтва

• XIX стагодзьдзе: 1886 — 110 чал.; 1897 — 145 чал.
• XX стагодзьдзе: 1903 — 135 чал.; 1927 — 422 чал.; 1959 — 1,9 тыс. чал.; 1970 — 5,7 тыс. чал.; 1991 — 9,1 тыс. чал.; 1998 — 9,3 тыс. чал.
• XXI стагодзьдзе: 2006 — 8,9 тыс. чал.; 2010 — 8,1 тыс. чал.

Адукацыя

У Мёрах працуюць 3 сярэднія, дзіцяча-юнацкая спартовая школы, школа мастацтваў, дом дзіцячай творчасьці.

Культура

Дзейнічаюць дом культуры, 2 бібліятэкі, раённы гістарычна-этнаграфічны музэй. З 2001 у Мёрах праводзіцца абласны тур рэспубліканскага фэсту нацыянальных культураў «Нас зьяднала зямля Беларусі».

Мас-мэдыя

У месьце выдаецца раённая газэта «Мёрскія навіны» (да 2002 — «Сцяг працы»).

Забудова

Забудова Мёраў пераважна 1-павярховая, будуюцца і 2—5-павярхоўкі. Першы генэральны плян забудовы паселішча склалі ў 1971, другі — у 1980. У месьце ўтварылася набярэжная. Прамысловая зона разьмяшчаецца ў паўночна-заходняй і ўсходняй частках.

Эканоміка

Прадпрыемствы харчовай, камбікормавай, першаснай апрацоўкі лёну прамысловасьці.

Пералік прамысловых прадпрыемстваў Мёраў
ААТ «Мёрскі мясакамбінат» ААТ «Мёрскі камбікормавы завод» ААТ «Мёрскі льнозавод» філія «Мёрскі хлебазавод» РУП «Віцебскхлебпрам»

Транспарт

Празь Мёры праходзяць аўтамабільныя дарогі Р14 (Полацак — Браслаў) і Р18 (граніца Расеі — Шаркоўшчына — Казяны).

Турыстычная інфармацыя

Дзейнічае Мёрскі гістарычна-этнаграфічны музэй. Спыніцца можна ў мескай гасьцініцы.

Выдатныя мясьціны

• Гістарычная забудова (кан. ХІХ — пач. ХХ стст.; фрагмэнты)
• Касьцёл Унебаўзяцьця Найсьвяцейшай Панны Марыі (1907)

Страчаная спадчына

• Кляштар канонікаў рэгулярных латэранскіх (XVII ст.)

Галерэя

• Краявіды Мёраў
• 

  Касьцёл Унебаўзяцьця Найсьв. Панны Марыі

• 

  Касьцёл, галоўны фасад

• 

  Касьцёл, інтэр'ер

• 

  Возера зь мескай набярэжнай

Літаратура

• Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя. У 3 т. / рэд. Г. П. Пашкоў і інш. Т. 2: Кадэцкі корпус — Яцкевіч. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2005. — 788 с.: іл. ISBN 985-11-0378-0.
• Памяць: Гіст.-дакум. хроніка Міёрскага р-на / Рэдкал. Г.М. Маняк [і інш.]. — Мн., 1998. — 630 с.
• Русецкі А. Мастацкая культура Віцебскага Паазер’я: ад старажытнасці да пачатку XX стагоддзя. — Мн., 2005.
• Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 5: М — Пуд / Беларус. Энцыкл.; Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (галоўны рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн.: БелЭн, 1999. — 592 с.: іл. ISBN 985-11-0141-9.
• Miory // Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich. Tom VI: Malczyce — Netreba. — Warszawa, 1885. S. 484—485.

Вонкавыя спасылкі

 Мёры — сховішча мультымэдыйных матэрыялаў

• м. Мёры на Radzima.org
• м. Мёры на Westki.info
• Міёры на Прыдзвінскі край: Гісторыя і сучаснасць
• Здымкі на Globus.tut.by