Партал:Паўднёвая Амэрыка

Зьвесткі зь Вікіпэдыі — вольнай энцыкляпэдыі
Перайсьці да: навігацыі, пошуку
Артыкулы па тэме Паўднёвая Амэрыка ў беларускай Вікіпэдыі
LocationSouthAmerica transparent.png

Паўднёвая Амэрыка мае плошчу 17 843 000 км² і зьяўляецца чацьвёртым па велічыні кантынэнтам Зямлі. На тэрыторыі Паўднёвай Амэрыкі пражывае каля 360 мільёнаў чалавек. У 1494 годзе Паўднёвая Амэрыка была падзеленая Папам Рымскім паміж Партугаліяй і Гішпаніяй па Тардэсьвільскім пагадненьні. Усходняя частка кантынэнту, на якой знаходзіцца сёньня Бразылія, перайшла да Партугаліі, заходняя адышла пад валоданьне Гішпаніі. Менавіта таму ў Бразыліі размаўляюць сёньня на партугальскай мове, а амаль што ва ўсіх астатніх краінах — на гішпанскай.

Бягучыя падзеі
15 студзеня 2006 году Мішэль Бачэлет, кандыдатка от кааліцыі дэмакратычных партый (Concertación de Partidos por la Democracia), атрымала перамогу над кандыдатам Сэбасьцянам Піньерам, атрымаўшы 53,5% галасоў выбаршчыкаў. Такім чынам, яна стала першай жанчынай-прэзыдэнтам у гісторыі Чылі.
Краіны й залежныя тэрыторыі Паўднёвай Амэрыкі
Краіны:
Аргентына      Flag of Argentina.svg
Балівія      Flag of Bolivia.svg
Бразылія      Flag of Brazil.svg
Чылі      Flag of Chile.svg
Эквадор      Flag of Ecuador.svg
Гаяна      Flag of Guyana.svg
Калюмбія               Flag of Colombia.svg
Парагвай      Flag of Paraguay.svg
Пэру      Flag of Peru.svg
Сурынам      Flag of Suriname.svg
Уругвай      Flag of Uruguay.svg
Вэнэсуэла      Flag of Venezuela.svg
Залежныя тэрыторыі:
Француская Ґвіяна
(Францускі дэпартамэнт і рэгіён)
     Flag of France.svg
Мальвінскія астравы / Фолклэндзкія астравы
(Замежныя тэрыторыі Вялікабрытаніі,
тэрытарыяльныя прэтэнзіі Аргентыны)
     Flag of the Falkland Islands.svg
Паўднёвая Георгія і Паўднёвыя Сэндвічавыя выспы
(Замежныя тэрыторыі Вялікабрытаніі, тэрытары-
яльныя прэтэнзіі Аргентыны)
     Flag of South Georgia and the South Sandwich Islands.svg
Геаграфія
Фізычная геаграфія Паўднёвай Амэрыкі
Ляндшафты: Паўднёваамэрыканскія ландшафты, Альтыплана, Амазонская нізіна, Атакама, Бразыльскае нагор'е, Гран Чака, Гран Сабана, Гуаяна, Пампа

Гарады: Сьпіс найбуйнейшых гарадоў Паўднёвай Амэрыкі — Асунцыён, Багота, Бразылія, Буэнас-Айрас, Каракас, Картахена, Кардоба, Куско, Ла Пас, Ліма, Мэдылін, Монтэвідэо, Кіёта, Рыя дэ Жанэйра, Сальвадор да Басія, Санта Крус дэ ла Сьерра, Санцьяга дэ Чылі, Сан Паола, Сукрэ, Вальпараіса

Выспы: Вогненная Зямля, Фолклэндзкія астравы, Галапагосскія Астравы, Востраў Пасхі

Горы: Сьпіс гор і ўзвышэньняў Паўднёвай Амэрыкі — Анды: Аканкагуа, Монтэ Пісьсіс, Охас дэль Салада, Нэвада Хуаскаран, Люлайлака, Галан, Інкахуазі, Лауда, Накіміента, Торо, Тартолас, Трэс Кручэс — Бразыльскае нагор'е: Піка дэ Бандэйра

Вульканы: Льюльяйльяка, Сан-Пэдра, Руіс, Катапахі, Асорна

Рэкі й азёры: Сьпіс рэк Паўднёвай Амэрыкі: Амазонка, Арынока, Рыа Путумаё, Рыа дэ ла Плата, Рыа Магдалена, Рыа Парагвай, Рыа Парана, Рыа Салада, Рыа Сан Францыска, Рыа Уругвай — Сьпіс азёр Паўднёвай Амэрыкі: Ціцікака, Хунін, Нахуэль Хуапі

Флёра й фаўна
Flora und Fauna Паўднёвай Амерыкі, альпака, мураўіны мядзьведзь, андскі алень, акулярны мядзьведзь, гуанака, ягуар, кайман, лама, магеланавы пінгвін, дэльфін ла плата, ацэлёт, піранія, пума, тапір, вікунья, воўкападобная абезьяна
Культура
Мовы:

Эўрапейскія мовы: гішпанская мова, партугальская мова, ангельская мова, француская мова, нідэрляндзкая мова
Крэёльскія мовы: паленкера, шранана тонга
Індзейскія мовы: Аўтахтоныя мовы, кечуа, гуарані, аймара, мапудугун, тупі
Індзейскія моўныя сем’і': мовы кечуа, мовы тупі гуарані

Рэлігія: рымска-каталічная царква, агліканская царква, эвангелісты, сьпірытыялісты

Музыка й танцы: сальса, кумбія, валентана, танга, карыёка, мапале

Футбол: паўднёваамэрыканскі футбол, паўднёваамэрыканскія футбалісты, Копа Амэрыка, Копа Лібэртадорэс

Іншыя віды спорта: Формула 1, пола.

аўтахтонныя культуры: культура інка, культура куімэс, аўтахтонныя народы Паўднёвай Амэрыкі, сьпіс індзейскіх культур.

афрыканскія культуры: афра-лацінаамэрыканцы, гарыфуна, марунс, замба, афракалюмбійцы

Сусьветная культурная спадчына:
Аргентына: Лос Гласіярас, Ігуацу, Вальдэс, Куэба дэ лас Манас, Ішыгуаласта, Талампая, Архітэктурныя помнікі іезуітаў у Кардобе, Куебрада дэ Гумахуака
Балівія: Патосі, Місіі іезуітаў Чыкіты, Сукрэ, Фуэртэ дэ Самайпата, Ціахуанака
Бразылія: Аура Прэта, Алінда, Ігуашу
Чылі: Rapa Nui (востраў Пасхі), Чылоэ, Вальпараіса
Галапагосы, Куіта, Сангау, Куенка
Калюмбія: Картахена, Лос Катыяс, Санта Крус дэ Мампокс, Цэрадэнтра
Парагвай: Ла Сантысіма Трынідад дэ Парана
Пэру: Куско, Маху Пікчу, Чавін дэ Хуантар, Хуаскаран, нацыянальны парк Ману, Чан Чан, Ліма, Наска, Арэкуіпа
Сурынам: Парамарыба
Уругвай: Калонія дэль Сакрамэнта
Вэнэсуэла: Кора

Іншае: бразыльская кухня

Турызм
Гісторыя
Гісторыя Паўднёвай Амэрыкі
Хрыстафор Калюмб, Адкрыцьцё Амэрыкі, Засяленьне Амэрыкі, Францішак Пісарра, Аўгуста Піначэт, Канкістадоры

Гісторыя Аргентыны, Гісторыя Балівіі, Гісторыя Бразыліі, Гісторыя Чылі, Гісторыя Вэнэсуэлы, Гісторыя Гвіяны, Гісторыя Калюмбіі, Гісторыя Парагвая, Гісторыя Пэру, Гісторыя Сурынама, Гісторыя Уругвая, Гісторыя Вэнэсуэлы

Палітыка
Палітыка Паўднёвай Амэрыкі
Партыі Уругвая
Палітыкі: Сальвадор Альендэ, Патрыцыё Эльвін, Інгрыд Бэтанкурт, Уга Чавэс, Нэстар Кірхнэр, Ян Пэрон, Аўгуста Піначэт, Альвара Урыбэ Вэлэз
Эканоміка
Эканоміка Паўднёвай Амэрыкі
Эканоміка Аргентыны, Эканоміка Балівіі, Эканоміка Бразыліі, Эканоміка Чылі, Эканоміка Эквадора, Эканоміка Калюмбіі, Эканоміка Парагвая, Эканоміка Пэру, Эканоміка Уругвая, Эканоміка Вэнэсуэлы
Выбітныя асобы
Палітыкі: глядзіце таксама палітыка Паўднёвай Амэрыкі

Спартсмэны:
футбол: Габрыэль Батыстута, Дыега Марадона, Пэле, Марцэла Салас
формула 1: Рубэнс Барыкела, Ян Мануэль Фангіё, Ян Пабла Мантоя, Эртан Сэна
тэніс: Guillermo Coria, Gaston Gaudio, Gustavo Kuerten, David Nalbandian
вэляспорт: Santiago Botero, Luis Alberto 'Lucho' Herrera
бокс: Карлас Мэза

пісьменьнікі: Isabel Allende, Jorge Luis Borges, Paulo Coelho, Julio Cortázar, Mario Vargas Llosa, Gabriel García Márquez, Juan Carlos Onetti, Ernesto Sabato

людзі мастацтва: Fernando Botero, Benito Quinquela Martín, Xul Solar

музыканты: Carlos Gardel, Astor Piazzolla, Шакіра, Juanes, Mercedes Sosa, Milton Nascimento

іншыя:

Іншае
Супрацоўніцтва
сардэчна запрашаем да супрацоўніцтва!!!
Карта Паўднёвай Амэрыкі
Паўднёвая Амэрыка; Палітычная карта
Катэгорыі
Паўднёвая Амэрыка
Best of belarussian wiki small.svg Абраныя артыкулы
Fundacion de Santiago.jpg
Гісторыя Чылі
Кандыдаты ў абраныя артыкулы
Накіды
Пунта Арэнас
Сьпісы
Прэзыдэнты й Кіраўнікі краінаў:

гістарычна:

сёння:


Выбітныя асобы:


Алімпійскія ўдзельнікі:

Алімпійскія прызэры:


Гарады:


Правінцыі, рэгіёны:


Сродкі масавай інфармацыі:
Часопісы:


аўтахтонныя культуры:

Вікіпэдыя на паўднёваамэрыканскіх мовах
гішпанская мова, партугальская мова, ангельская мова, француская мова, нідэрляндзкая мова, мова гуарані, мова аймара, кечуа
Вонкавыя спасылкі