Полацак

Зьвесткі зь Вікіпэдыі — вольнай энцыкляпэдыі
Перайсьці да: навігацыі, пошуку
Полацак
Сафійскі сабор
Сафійскі сабор
Coat of Arms of Połack, Belarus.svg Flag of the city of Polotsk Belarus.svg
Герб Полацку Сьцяг Полацку
Першыя згадкі: 862
Магдэбурскае права: 4 кастрычніка 1498
Краіна: Беларусь
Вобласьць: Віцебская
Раён: Полацкі
Насельніцтва: 82 547 чал. (2009)[1]
Часавы пас: UTC+3
Тэлефонны код: +375 214
Паштовыя індэксы: 211291, 211400—211402, 211404—211415, 211422
Нумарны знак: 2
Геаграфічныя каардынаты: 55°29′ пн. ш. 28°48′ у. д. / 55.483° пн. ш. 28.8° у. д. / 55.483; 28.8Каардынаты: 55°29′ пн. ш. 28°48′ у. д. / 55.483° пн. ш. 28.8° у. д. / 55.483; 28.8
Полацак на мапе Беларусі
Полацак
Полацак
Полацак
Commons-logo.svg Галерэя здымкаў у Вікісховішчы

По́лацак — места ў Беларусі, на рацэ Дзьвіна пры ўтоку ў яе рэчкі Палата. Адміністрацыйны цэнтар Полацкага раёну Віцебскай вобласьці. Насельніцтва 82 547 чал.[1] (2009). Знаходзіцца непадалёк ад Наваполацку, разам зь якім складае г. зв. Полацкі рэгіён, за 100 км на паўночны захад ад Віцебску. Чыгуначны вузел, празь які праходзяць лініі на Маладэчна, Віцебск, Невель, Дзьвінск; вузел аўтамабільных шляхоў.

Полацак — найстарэйшы горад і сталіца першай дзяржавы на беларускай этнічнай тэрыторыі, даўняе магдэбурскае места і цэнтар гістарычнага рэгіёну. Тут захаваліся найбольш старажытныя ў Беларусі хрысьціянскія царква і манастыр. У наш час — турыстычны цэнтар міжнароднага значэньня, які прэтэндуе на неафіцыйны статус культурнай сталіцы краіны. Паводле адной з вэрсіяў, у Полацку знаходзіцца геаграфічны цэнтар Эўропы.

Назва[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Тапонім «Полацак» утварыўся ад імя ракі Палата. Тым часам назва рэчкі, відаць, мае балцкае паходжаньне ад асноваў «pal» або «palte» — балота, лужына, з далейшай славянскай асыміляцыяй[2]. У гістарычных крыніцах паселішча згадваецца як Полотеск, Полотьск, Полтеск, у нямецкіх хроніках Плоцэке[3], у скандынаўскіх сагах Pallteskiuborg, Palteskia[4].

У сучаснай беларускай мове (клясычны правапіс) старажытны тапонім аформіўся з устаўным «а» ў канцавым спалучэньні -цк — Полацак[5]. Афіцыйнае напісаньне назвы места — Полацк (рас. Полоцк, польск. Połock).

Гісторыя[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Асноўны артыкул: Гісторыя Полацку

Полацкае княства[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Асноўны артыкул: Полацкае княства

Упершыню Полацак згадваецца ў «Аповесьці мінулых часоў» пад 862 годам у зьвязку зь дзяльбою гарадоў наўгародзкім князем Рурыкам і зьяўляецца, такім чынам, найстарэшым горадам на тэрыторыі сучаснай Беларусі[6][7]. Гэта быў буйны палітычны цэнтар племені крывічоў, сталіца княства.

Полацкае княства несупынна ўдзельнічала ў міжусобнай барацьбе паміж рускімі князямі, ад якой вельмі цярпелі горад і яго жыхары. Так, у часе чарговай міжусобнай вайны, якая ў летапісах датуецца 980 годам, Полацак захапіла і спаліла войска князя Ўладзімера. Гэта пацьвярджаецца зьвесткамі археалягічных дасьледаваньняў, якія зафіксавалі сьляды пажару, датаванага канцом X стагодзьдзя.

Найвышэйшага ўздыму старажытны Полацак дасягнуў за часамі Ўсяслава Брачыславіча (княжыў у 10441101), вядомага як «Чарадзей». У гэты пэрыяд у горадзе збудавалі Сафійскі сабор. Па сьмерці Ўсяслава Полацкае княства ўвайшло ў пэрыяд фэўдальнай раздробленасьці.

Вялікае Княства Літоўскае[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Асноўны артыкул: Полацкае ваяводзтва

Станаўленьне ў Полацкім княстве першага прадстаўніка літоўскай дынастыі Таўцівіла адбылося ў 1250-я гады, імаверна, у выніку пагадненьня паміж палачанамі і князем[8]. Трапіўшы ў сфэру ўплыву Вялікага Княства Літоўскага, Полацак актыўна ўдзельнічаў у рэалізацыі ягонай замежнай палітыкі ў дачыненьні да суседніх зямель: Інфлянтаў, Ноўгарада, Пскова, Смаленску. Пры гэтым Полацак ня страціў свайго значэньня: ён зрабіўся адным з найбуйнейшых мескіх цэнтраў Вялікага Княства Літоўскага і нават канкураваў са сталіцай — Вільняй[9]. Асноўныя правы і прывілеі жыхароў места замацаваў абласны прывілей, выдадзены вялікім князем Вітаўтам.

4 кастрычніка 1498 году вялікі князь Аляксандар надаў Полацку Магдэбурскае права. У 1504 годзе ўтварылася Полацкае ваяводзтва. З XVI ст. пачаў ужывацца мескі герб: «у блакітным полі на срэбнай вадзе трохмачтавы карабель з разгорнутымі ветразямі»[10].

Зь 1-й пал. XVI стагодзьдзя Полацак зрабіўся арэнай баявых дзеяньняў паміж Вялікім Княствам Літоўскім ды Маскоўскай дзяржавай. Практычна ў кожную такую вайну маскоўскія захопнікі праводзілі аблогу места, 3 або 4 разы яны палілі ягоныя гандлёва-рамесныя пасады[8].

Полацак значна пацярпеў у Інфлянцкую вайну, асноўныя баявыя дзеяньні якой прыйшліся на тэрыторыю ваяводзтва. У 1563 годзе, па аблозе, якая працягвалася некалькі тыдняў, Полацак захапіла маскоўскае войска на чале з Іванам «Жахлівым». Толькі праз 15 гадоў кароль і вялікі князь Стэфан Баторы вызваліў места.

У вайну Маскоўскай дзяржавы з Рэччу Паспалітай (16321634) 16 чэрвеня 1633 году маскоўскія войскі захапілі і спалілі Полацак[11]. У 1654 годзе, з разьвязваньнем чарговай вайны супраць Рэчы Паспалітай, Полацак зноў апынуўся пад маскоўскай акупацыяй. На гэты раз, у выніку шматтыднёвай аблогі, 16 чэрвеня 1654 году места мусіла здацца ўсходнім захопнікам. У 1667 годзе, згодна з Андрусаўскім пагадненьнем, Полацак вярнуўся да Вялікага Княства Літоўскага. Праз вайну ён апынуўся ў ліку найбольш пацярпелых літоўскіх местаў (колькасьць насельніцтва скарацілася на 93%)[11].

За часамі Вялікая Паўночнай вайны (17001721) у Полацку знаходзілася расейскае войска на чале зь Пятром I, які ўчыніў разьню грэка-каталіцкіх сьвятароў у мурах Сафійскага сабора і ператварыў яго ў парахавы склад. Неўзабаве выбух зьнішчыў найбольш старажытную хрысьціянскую царкву Беларусі. У 1706 годзе ўжо швэдзкае войска заняло места, спаліла і разрабавала яго.

Усе гэтыя войны і разбурэньні прывялі да паступовага заняпаду Полацку і страты ім ранейшага значэньня.

У складзе Расейскай імпэрыі[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

У выніку першага падзелу Рэчы Паспалітай асноўная, правабярэжная частка Полацку апынулася ў складзе Расейскай імпэрыі, у Пскоўскай губэрні, а ў выніку другога падзелу (1793) — задзьвінская частка.

6 верасьня 1776 году ўтварылася Полацкае намесьніцтва, таго ж году расейскія ўлады пазбавілі места Магдэбурскага права. 23 сьнежня 1796 году ўтварылася Беларуская губэрня, у складзе якой апынуўся і Полацак. 13 сакавіка 1802 году места як цэнтар павету ўвайшло ў Віцебскую губэрню.

Полацак зрабіўся арэнаю жорсткіх баёў у вайну 1812 году. Тэрыторыя колішняга ваяводзтва апынулася на шляху адступленьня расейскай арміі на чале з Барклаем дэ Толі. У памяць пра тыя падзеі адзін з мастоў праз Палату мае назву Чырвоны.

Яшчэ 10 чэрвеня 1812 году адбылося ўрачыстае адкрыцьцё Полацкай акадэміі, якая ўтварылася на базе езуіцкага калегіюму. Аднак у зьвязку з паходам Напалеона заняткі ў ёй пачаліся толькі 8 студзеня 1813 году. Гэта была першая вышэйшая навучальная ўстанова на тэрыторыі сучаснай Беларусі з усімі правамі ўнівэрсытэту. Акадэмія мела тры факультэты: тэалягічны, моваў і літаратураў, філязофіі і вольных навук. Тут пад кіраўніцтвам сарака прафэсараў займалася каля шасьцісот студэнтаў. З аўдыторыяў акадэміі пачалі свой шлях гісторык, археоляг і этнограф Канстантын Тышкевіч, астраном і філёзаф Якуб Накцыяновіч, пісьменьнік Юзэф Масальскі. У полацкай альма-матэр навучаўся мастак Валенці Ваньковіч. Яе дыплём атрымаў аўтар славутага «Шляхціча Завальні», адзін з пачынальнікаў новай беларускай літаратуры Ян Баршчэўскі.

Дэмакратычныя навучальныя ўстановы зрабіліся на захопленых Расеяй землях магутнай духоўнай апазыцыяй калянізатарам. Полацкую прафэсуру зьвінавацілі ў выхоўваньні антыўрадавых настрояў, і ў 1820 годзе з царскай канцылярыі выйшаў указ: «Полоцкую академию и подведомственные ей училища упразднить»[13].

У 1835 годзе на базе езуіцкай акадэміі і піярскай вучэльні адкрыўся Полацкі кадэцкі корпус (праіснаваў да 1918). У 1839 годзе ўлады Расейскай імпэрыі і Маскоўскі патрыярхат правялі ў месьце сабор, які ліквідаваў Грэка-Каталіцкую Царкву. У 1860-я гады тут працавалі тытунёвая фабрыка, гарэлкавы завод. Станам на 1885 год — 28 прадпрыемстваў (130 работнікаў). Значнае месца ў разьвіцьці Полацку займаў гандаль, пашырэньню якога спрыяла адкрыцьцё ў 1866 руху на лініі Дынабург — Полацак Рыга-Арлоўскай чыгункі. Станам на 1860 год у месьце працавалі 122 крамы, на 1865 — 456. У 1872 годзе адкрылася настаўніцкая сэмінарыя.

XX стагодзьдзе[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

У пач. XX ст. праз Полацак праклалі другую чыгуначную лінію, у месьце працавалі жаночая дзяржаўная гімназія, 6 вучэльняў рознага профілю, 5 царкоўна-прыходзкіх школаў, Талмуд-Тора. У 19031904 гадох тут было 288 рамесных майстэрняў (1198 работнікаў, у 1909 — 2060 работнікаў).

У 1914 годзе Расейская імпэрыя ўступіла ў Першую сусьветную вайну. А ў 1915 годзе, у выніку няўдачаў расейскай арміі, Полацак фактычна зрабіўся прыфрантавым местам. 21 лістапада 1918 году яго занялі нямецкія войскі, 20 верасьня 1919 году польскія войскі ўвайшлі ў левабярэжную частку. 15 траўня 1920 году места занялі бальшавікі.

Яшчэ 25 сакавіка 1918 году Полацак абвяшчаўся часткай Беларускай Народнай Рэспублікі, а 1 студзеня 1919 году згодна з пастановай І зьезду КП(б) Беларусі ён увайшоў у склад Беларускай ССР. Аднак 16 студзеня Масква адабрала места разам зь іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі ў склад РСФСР. У 1924 годзе Полацак вярнулі БССР, дзе ён зрабіўся цэнтрам акругі (з 1938 у Віцебскай вобласьці). У 1926 адкрыўся Полацкі краязнаўчы музэй, у 1936 — тэатар.

27 верасьня 1938 Полацак атрымаў афіцыйны статус гораду абласнога падпарадкаваньня. У гэты час места зрабілася прамысловым цэнтрам паўночна-заходняй часткі Беларусі. Асноўнымі галінамі прамысловасьці былі мэталюргічная, мэталаапрацоўчая, абутковая, харчовая, паліграфічная (працаналі 3 друкарні), вытворчасьць будаўнічых матэрыялаў. Да пач. 1940 дзейнічалі 3 электрастанцыі. У 19401941 працавалі 16 школаў, будаўнічы і лясны тэхнікумы, школьная і дашкольная пэдагагічныя вучэльні, 11 клюбаў, кінатэатар, 9 масавых бібліятэк.

У Другую Сусьветную вайну з 16 ліпеня 1941 да 4 ліпеня 1944 году Полацак знаходзіўся пад нямецкай акупацыяй. Па аднаўленьні савецкай улады 20 верасьня 1944 году ўтварылася Полацкая вобласьць, але ўжо праз 10 гадоў 8 студзеня 1954 году, яе скасавалі. У наступныя дзесяцігодзьдзі Полацак імкліва разьвіваўся. У 1957 годзе тут збудавалі шклозавод, а ў 1958 годзе побач зь местам паўстаў прамысловы гігант Наваполацак.

Насельніцтва[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Карта Полацка

Адукацыя[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

У Полацку месьціцца Гістарычна-філялягічны факультэт і факультэт інфармацыйных тэхналёгіяў Полацкага дзяржаўнага ўнівэрсытэту (астатнія — ў Наваполацку). Установы сярэдняй спэцыяльнай адукацыі: Полацкі дзяржаўны аграрна-эканамічны каледж, Полацкі гандлёва-тэхналягічны каледж Белкаапсаюзу, Полацкі дзяржаўны лясны каледж, Полацкі каледж УА «ВДУ імя П. М. Машэрава», Полацкі дзяржаўны прафэсійна-тэхнічны каледж, Полацкі дзяржаўны прафэсійны ліцэй будаўнікоў, Полацкі дзяржаўны прафэсійны ліцэй хімікаў.

Апроч таго, працуюць Нацыянальная гімназія, 15 сярэдніх, музычная, мастацкая і 2 спартовыя (у тым ліку алімпійскага рэзэрву) школы, 31 дашкольная ўстанова.

Культура[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Дзейнічаюць Цэнтар нацыянальнай культуры і рамёстваў, кінатэатар, філія Нацыянальнага акадэмічнага драматычнага тэатру імя Якуба Коласа (з 2003), 3 палацы культуры, 21 бібліятэка.

Мас-мэдыя[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  • Тэлеканалы: «СКІФ-Полацак»; «ТВК (Квант)»; «Саміт+ТБ»
  • Радыёстанцыі: «Эўропа плюс Полацак» — 102.1 FM; «Рэтра-FM Полацак» — 104.7 FM; «Радыё АНТ» — 107.0 FM
  • Газэта «Полацкі веснік»

Спорт[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

У Полацку функцыянуюць наступныя ўстановы:

  • Спартовы комплекс «Хімік»
  • Спартовы комплекс адзінаборстваў «Алімпіец»
  • Культурна-спартовы комплекс ААТ «Полацак-Шкловалакно»

Мясцовы футбольны клюб — «Полацак (футбольны клуб)Полацак».

Эканоміка[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Прадпрыемствы хімічнай, машынабудаўнічай і мэталаапрацоўчай, лёгкай, харчовай, будаўнічых матэрыялаў, паліграфічнай прамысловасьці.

Апроч таго, дзейнічае Полацкая ЦЭС.

Транспарт[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Мескі вакзал

Аўтамабільны транспарт[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Полацак — буйны транспартны вузел Віцебскай вобласьці. Празь места праходзяць аўтамабільныя дарогі Р14 (Полацак — Браслаў), Р20 (Віцебск — Полацак — граніца Латвіі), Р24 (Полацак — Расоны), Р45 (Полацак — Глыбокае — граніца Летувы) і Р46 (Лепель — Полацак — Юхавічы).

Полацак мае рэгулярнае аўтобуснае злучэньне з Рыгай, Менскам, Віцебскам, Лепелем, Браславам і іншымі местамі Беларусі.

Чыгуначны транспарт[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Полацак — чыгуначны вузел з кірункамі на Віцебск, Рыгу, Маладэчна і Невель. Пасажырскія цягнікі злучаюць места з Гомелем, Масквой, Менскам, Паставамі. Мае прымескае злучэньне з найбліжэйшымі местамі.

Рачны транспарт[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

За савецкім часам Дзьвіной курсавалі пасажырскія катэры. У наш час рачныя пасажырскія перавозкі не ажыцьцяўляюцца.

Турыстычная інфармацыя[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Гатэль «Дзьвіна»

Полацак — пэрспэктыўны цэнтар турызму Беларусі міжнароднага значэньня[21].

Дзейнічае Нацыянальны Полацкі гістарычна-культурны музэй-запаведнік, які аб’ядноўвае шэраг музэяў: Полацкі краязнаўчы музэй, Полацкі музэй беларускага кнігадрукаваньня, Полацкі музэй-бібліятэку Сімяона Полацкага, Полацкі музэй традыцыйнага ткацтва Паазер’я, Полацкі музэй баявой славы, Полацкі музэй гісторыі архітэктуры Сафійскага сабора, Полацкі дзіцячы музэй, музэй Тусналобавай-Марчанка, Полацкі дом Пятра I, Полацкую стацыянарную выставу «Шпацыраваньне па Ніжнепакроўскай», Мастацкую галерэю.

У месьце рэгулярна праводзіцца міжнародны фэстываль арганнай музыкі «Званы Сафіі», міжнародны фэстываль старажытнай і сучаснай камэрнай музыкі, фэст сярэднявечнай культуры «Рубон».

Спыніцца можна ў гатэлі «Дзьвіна» або гасьцінічным комплексе «Славянскі».

Выдатныя мясьціны[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Страчаная спадчына[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Рэканструкцыя пачатковага выгляду (леваруч) і сучасны стан (праваруч) царквы Сьв. Спаса; уласьцівы для «мураўёвак» цыбулепадобны купал надбудавалі ў XIX ст.
  • Полацкія замкі
  • Капліца (1890-я)
  • Касьцёл і кляштар дамініканаў (1774—1804)
  • Касьцёл Магілы Гасподняй і Францішка Ксавэрыя (1786)
  • Касьцёл Сьвятога Антонія Падуанскага (1763—1775)
  • Касьцёл Сьвятога Стэфана (XVIII ст.)
  • Кляштар базыльянаў (XVIII ст.)
  • Кляштар марыявітак
  • Помнік вайне 1812 г. (1850)
  • Манастыр Сьвятых Барыса й Глеба (XII ст.)
  • Царква Сьвятога Георгія
  • Царква Сьвятога Міхала Арханёла
  • Царква Сьвятой Параскевы Пятніцы (1670[22])
  • Сынагога харальная

Месты-сябры[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  1. Сьцяг Латвіі Вэнтсьпілс, Латвія
  2. Сьцяг Летувы Трокі, Летува
  3. Сьцяг Летувы Янава, Летува
  4. Сьцяг Малдовы Белць, Малдова
  5. Сьцяг Нямеччыны Фрыдрыхсгафэн, Нямеччына
  6. Сьцяг Польшчы Яраслаў, Польшча
  7. Сьцяг Польшчы Гданьск, Польшча
  8. Сьцяг Расеі Вялікія Лукі, Расея
  9. Сьцяг Расеі Вялікі Ноўгарад, Расея
  10. Сьцяг Расеі Тосна, Расея
  11. Сьцяг Расеі Электрасталь, Расея
  12. Сьцяг Украіны Абухаў, Украіна
  13. Сьцяг Украіны Камянец-Падольскі, Украіна
  14. Сьцяг Швэцыі Готлянд, Швэцыя

Вядомыя асобы[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Крыніцы[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  1. ^ а б в Перепись населения — 2009. Витебская область(рас.) Нацыянальны статыстычны камітэт Рэспублікі Беларусь
  2. ^ Жучкевич В. А. Краткий топонимический словарь Белоруссии. — Мн.: Изд-во БГУ, 1974. С. 301.
  3. ^ Хроніка Вартбэрга
  4. ^ а б Георгій Штыхаў, Тамара Джумантаева, Ларыса Сяргеенка. Полацк // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 5: М — Пуд / Беларус. Энцыкл.; Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (галоўны рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн.: БелЭн, 1999. С. 518.
  5. ^ Бушлякоў Ю., Вячорка В., Санько З., Саўка З. Беларускі клясычны правапіс. Збор правілаў. Сучасная нармалізацыя. — Вільня—Менск, 2005. С. 21.
  6. ^ Таямніцы полацкай гісторыі / У.А. Арлоў. — Мн.: «Папуры», 2008. С. 37.
  7. ^ Старажытная Беларусь: Полацкі і новагародскі перыяды / М. Ермаловіч. — Мн.: Маст. літ., 1990.— 366 с.: іл. ISBN 5-340-00614-Х. С. 58.
  8. ^ а б в Васіль Варонін. Полацк // Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя. У 3 т. / рэд. Г. П. Пашкоў і інш. Т. 2: Кадэцкі корпус — Яцкевіч. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2005. С. 444.
  9. ^ Васіль Варонін. Полацк // Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя. У 3 т. / рэд. Г. П. Пашкоў і інш. Т. 2: Кадэцкі корпус — Яцкевіч. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2005. С. 444—445.
  10. ^ Полацак // Цітоў А. Геральдыка беларускіх местаў (XVI — пачатак XX ст.). — Мн.: Полымя, 1998.
  11. ^ а б в Васіль Варонін. Полацк // Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя. У 3 т. / рэд. Г. П. Пашкоў і інш. Т. 2: Кадэцкі корпус — Яцкевіч. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2005. С. 445.
  12. ^ Дук, Д.. Полацк і палачане (IX—XVIII стст.). — Наваполацк: ПДУ, 2010.
  13. ^ Што такое Полацкая акадэмія? // 150 пытанняў і адказаў з гісторыі Беларусі / Уклад. Іван Саверчанка, Зьміцер Санько. — Вільня: Наша Будучыня, 2002.
  14. ^ Георгій Штыхаў, Тамара Джумантаева, Ларыса Сяргеенка. Полацк // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 5: М — Пуд / Беларус. Энцыкл.; Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (галоўны рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн.: БелЭн, 1999. С. 520.
  15. ^ Połock // Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага і іншых славянскіх краёў(пол.). Tom VIII: Perepiatycha — Pożajście. — Warszawa, 1887. S. 719.
  16. ^ Полоцк // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.). СПб, 1890—1907.
  17. ^ Георгій Штыхаў, Тамара Джумантаева, Ларыса Сяргеенка. Полацк // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 5: М — Пуд / Беларус. Энцыкл.; Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (галоўны рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн.: БелЭн, 1999. С. 521.
  18. ^ Полоцк // Большая советская энциклопедия, 3-е изд.: в 30 т. / Гл. ред. А.М. Прохоров. — М.: Сов. энциклопедия, 1969—1978.
  19. ^ Полоцк // Большой энциклопедический словарь / Гл. ред. В. П. Шишков. — М.: НИ «Большая Российская энциклопедия», 1998. — 640 с.: ил. ISBN 5-85270-262-5.
  20. ^ Połacak // Zaprudnik J. Historical dictionary of Belarus. — Lamham. — London: Scarecrow Press, 1998. P. 172.
  21. ^ Полоцк // Туристская энциклопедия Беларуси / редкол. Г. П. Пашков [и др.]; под общ. ред. И. И. Пирожника. — Мн., 2007.
  22. ^ Сементовский А. М. Белорусские древности. — СПб., 1890. С. 109.

Літаратура[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Вонкавыя спасылкі[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Commons-logo.svg  Полацаксховішча мультымэдыйных матэрыялаў