Понтыюс Пілят

Зьвесткі зь Вікіпэдыі — вольнай энцыкляпэдыі.
Перайсьці да: навігацыі, пошуку

Pamyłka.svg

Гэты артыкул патрабуе ўдакладненьня артаграфіі.
Вы можаце дапамагчы Вікіпэдыі, адрэдагаваўшы яго (дапамога).
Понтыюс Пілат
па-лацінску: Pontius Pilatus
What-is-truth02.jpg
Пілат і Хрыстос
Прэфэкт Юдэі
26 — 36
Папярэднік: Валеры Град
Наступнік: Марцэл (прэфэкт Юдэі)
Асабістыя зьвесткі:
Нарадзіўся: ?
Памёр: 36 Рым

Понтыюс Пілат (па-лацінску: Pontius Pilatus) — рымскі прэфэкт Юдэі з 26 па 36 годы н. э., рымскі вершнік (эквіт). Ёсіф Флавій і Тацыт завуць яго пракуратарам, аднак знойдзеная ў 1961 годзе ў Кесарыі надпіс, датаваны пэрыядам кіраваньня Пілата, паказвае, што ён, як і іншыя рымскія кіраўнікі Юдэі з 6 па 41 гады, быў, па ўсёй бачнасьці, у пасадзе прэфэкту.

Понтыюс Пілат пабудаваў вадаправод у Ерусаліме[1]. Аднак у цэлым ягонае кіраваньне адзначылася масавым гвалтам і пакараньнямі сьмерцю.[2] Падатковы ды палітычны прыгнёт, правакацыйныя дзеяньні Понція Пілата, якія абражалі рэлігійныя вераваньні ды звычаі юдэяў, выклікалі масавыя народныя выступы, якія рымляны бязьлітасна падаўлялі. Па словах філёзафа Філона Александрыскага, які жыў у I стагодзьдзе, Пілат нясе адказнасьць за незьлічоныя жорсткасьці й пакараньні сьмерцю, дасканалыя без усякага суда.

Зьмест

Понтыюс Пілат у хрысьціянскай традыцыі [рэдагаваць]

Паводле Новага Запавету, Понці Пілат падчас суду тройчы адмаўляўся пакараць сьмерцю Езуса Хрыстуса, у якое быў зацікаўлены сінэдрыён на чале зь першасьвятаром Каяфай.

… Але яны крычалі: Раскрыжуй яго! Раскрыжуй! Ён у трэці раз сказаў ім: Якое ж зло зрабіў Ён? Я нічога годнага сьмерці не знайшоў у Ім; такім чынам, пакараўшы Яго, адпушчу. Але яны працягвалі зь вялікім крыкам патрабаваць каб ён быў раскрыжаваны; і перасіліў крык іх і першасьвятароў.

І Пілат вырашыў быць па прашэньні іх і адпусьціў ім пасаджанага за абурэньні й забойствы ў вязьніцу, якога яны прасілі, а Езуса здрадзіў у іх волю..
Ecce Homo (Сёе, Чалавек!). На карціне Антоніа Чызэры Понтыюс Пілат паказвае Езуса, які падвергся хвастаньню, жыхарам Ерусаліму, у правым куце намалявана што смуткуе жонка Пілата.

Па евангельскім аповядзе, Пілат пры гэтым «узяў ваду й памыў рукі перад народам», выкарыстоўваўшы, такім чынам, старадаўні юдэйскі звычай, які сымбалізуе невінаватасьць у праліцьці крыві (адгэтуль выраз «умыць рукі»). Пасьля скаргі самарыцянаў на крывавую расправу, учыненую Понтыюсам Пілатам, у 36 годзе рымскі легат у Сырыі Вітэлі (бацька будучага імпэратара Вітэлія) адхіліў яго ад пасады й адправіў у Рым. Далейшы лёс Пілата невядомы.

Адносна жыцьця Пілата й ягонага самагубства існуе мноства лягендаў, гістарычная пэўнасць якіх сумніўная. Паводле Яўсевію Кэсарыскаму (IV стагодзьдзе), ён быў сасланы ва Вьён у Галіі, дзе розныя няшчасьці ўрэшце вымусілі яго да самагубства. Па іншай апакрыфічнай лягендзе, яго цела пасьля самагубства было кінута ў Тыбр, але гэта выклікала такое абурэньне вады, што цела было вынята, адвезена ва Вьён ды патоплена ў Роне, дзе назіраліся тыя ж самыя зьявы й ўрэшце рэшт яго прыйшлося ўтапіць у бяздонным возеры ў Альпах. Па іншых паведамленьнях, ён быў пакараны Нэронам. У Вьеньне знаходзіцца пірамідальная калёна цырку (іпадрома), якую доўгі час выдавалі за «магільню Пілата».

Імя Понтыюса Пілата — адно з трох (акрамя імёнаў Езуса й Марыі), згадвальнае ў хрысьціянскім Знаку веры: «І ў адзінага Бога Езуса Хрыста, …раскрыжаванага за нас пры Понці Пілаце, які пакутаваў і пахаванага». Па распаўсюджаным багаслоўскім тлумачэньні, словы «пры Понці Пілаце» — указаньне на пэўную дату, на тое, што зямное жыцьцё Хрыста стала фактам чалавечае гісторыі.

Хрыстос перад Пілатам, Міхай Мункачы, 1881 год

Апокрыфы пра Понці Пілата [рэдагаваць]

Першапачатковая варожасьць хрысціянства да Понтыюса Пілату паступова зьнікае, Пілат, «які раскаяўся» і «што звярнуўся да хрысціянства», становіцца героем шэрагу новазапаветных апокрыфаў, а Эфіёпская праваслаўная царква нават кананізавала жонку Пілата Прокулу (імя вядома з шэрагу сьпісаў Эвангельлі ад Нікадзіма), якую сталі атаясамляць з хрысціянкаю-рымлянкаю Клаўдзіяю, якая згадваецца ў апостала Паўла — у выніку паўстала падвойнае імя — Клаўдзія Пракула[3]. Эфіёпская царква шануе Пілата ў абліччы сьвятых і зьдзяйсьняе яго памяць разам зь ягонай жонкаю 25 чэрвеня[4].

Суд Пілата [рэдагаваць]

Суд Пілата — апісаны ў Эвангельлях суд над Езусам Хрыстом, якому Пілат, вынікаючы патрабаваньням натоўпу, вынес сьмяротны прысуд. Падчас суду, паводле Евангельляў, Езуса падверглі катаваньням (хвастаньню, ускладаньню цярновага вянка) — таму суд Пілата ўваходзіць у лік Запалу Хрыстовых.

Гістарычныя сведчаньні [рэдагаваць]

Пліта з Кэсарыі

Апроч Новага Запавету, Понтыюс Пілат згадваецца ў сачыненьнях Іосіфа Флавія, Філона Александрыйскага й Тацыту. У 1961 годзе ў міжземнаморскім порце Кэсарыі, які быў калісьці рэзыдэнцыяю рымскага намесьніка ў Юдэю, два італьянскіх Археоляга выявілі вапняковую пліту памерам 82 х 100 х 20 см з надпісам, расшыфраванае археолагам Антоніа Фрова як:

…]S TIBERIEUM
…PON]TIUS PILATUS
..PRAEF]ECTUS IUDA[EA]E
..?.

што, магчыма, зьяўляецца фрагмэнтам надпісу: «Понтыюс Пілат, прэфэкт Юдэі, уяўляў Тыбэрыя кэсарыйцам». Гэта пліта стала першай археалягічнай знаходкаю, якая пацьвердзіла існаваньне Пілата.

Іосіф Флавій таксама згадвае імя Пілата ў так званым Testimonium Flavianum.

У цэлым, лік гістарычных сьведчаньняў пра Понці Пілата істотна саступае ліку апакрыфічных тэкстаў, злучаных зь ягоным імем — пачынальна з «Данясеньняў Пілата Тыбэрыю», згадваньні пра якія сустракаюцца ўжо ў аўтараў II—III стагодзьдзе, і сканчаючы падробкамі XX стагодзьдзя — такімі, напрыклад, як «Сьведчаньне грэка Гермідыя» (нібы які служыў афіцыйным біёграфам кіраўніка Юдэі й што запісаў падрабязнасьці суда над Езусам).

Пілат у мастацтве й культуры [рэдагаваць]

Вобраз Пілата знайшоў адлюстраваньне ў культуры новага часу: у мастацкай літаратуры (напрыклад, «Майстар і Маргарыта» Міхаіла Булгакава, «Пракуратар Юдэі» Анатоля Франса, «Эвангельле ад Пілата» Эрык-Эмманюэля Шміта, «Крэда Пілата» Карэла Чапека, «Уціхамірвальная кашуля» Джэка Лёндану, «Плаха» Чынгіза Айтматава), музыцы (напрыклад, рок-опэра «Езус Хрыстос — супэрзорка» Эндру Лойда ЎэбЭра, песЬня групы «Арыя» «Кроў за кроў») і ў выяўленчым мастацтве (напрыклад, «Хрыстос перад Пілатам» (1634) Рэмбрандта, «Што ёсЬць праўда?» (1890) Мікалая Ге, а таксама цэлы шэраг палотнаў, прысЬвечаных сюжэту Ecce Homo («сёе, чалавек»), у т.л. працы пэндзьля Ераніма Босха, Караваджа, Карэджа, Тынтарэта, Михая Мункачы й шматлікіх іншых.

У кінематографе вобраз Понці Пілата быў прадстаўлены ў дзясятках фільмаў наступнымі акторамі:

Крыніцы [рэдагаваць]

  1. ^ Юдэйскія старажытнасьці кн.18, гл3:3
  2. ^ Ельніцкі Л. А. Понтыюс Пілат у гісторыі й ў хрысьціянскай лягендзе
  3. ^ Барыс Вясковы. Езус Хрыстос у дакумэнтах гісторыі (Езус у новазапаветных апокрыфах II—V стст.)
  4. ^ Pontius Pilate // Catholic Encyclopedia (анг.)

Вонкавыя спасылкі [рэдагаваць]

Commons-logo.svg  Понтыюс Пілят — сховішча мультымэдыйных матэрыялаў

Атрымана з «http://be-x-old.wikipedia.org/w/index.php?title=Понтыюс_Пілят&oldid=1578710»