Пётар Сталыпін

Зьвесткі зь Вікіпэдыі — вольнай энцыкляпэдыі
Перайсьці да: навігацыі, пошуку

Пётар Аркадзевіч Сталыпін (па-расейску: Пётр Арка́дьевич Столы́пин) (2 (14) красавіка 1862, Дрэздэн, Нямеччына5 (18) верасьня 1911, Кіеў, Расейская імпэрыя) — дзяржаўны дзяяч Расейскай імпэрыі, міністар унутраных справаў (19061911), старшыня Савету міністраў (19061911).

У расейскай гісторыі пачатку XX стагодзьдзя вядомы ў першую чаргу як рэфарматар і дзяржаўны дзяяч, які сыграў значную ролю ў падаўленьні рэвалюцыі 1905—1907 гадоў. У красавіку 1906 імпэратар Мікалай II прапанаваў Сталыпіну пасаду міністра ўнутраных справаў Расеі. Неўзабаве пасьля гэтага ўрад быў распушчаны разам зь Дзяржаўнай думай I скліканьня, а Сталыпін быў прызначаны новым прэм’ер-міністрам.

На новай пасадзе, якую ён займаў аж да сваёй гібелі, Сталыпін правёў цэлы шэраг законапраектаў, якія ўвайшлі ў гісторыю як Сталыпінская аграрная рэформа, галоўным зьместам якой было ўвядзеньне прыватнай сялянскай зямельнай уласнасьці. Прыняты урадам закон аб ваенна-палявых судах рабіць больш жорсткімі пакараньне за зьдзяйсьненьне цяжкіх злачынстваў. Пасьля Сталыпіна рэзка крытыкавалі за жорсткасьць. Сярод іншых мерапрыемстваў Сталыпіна на пасадзе прэм’ер-міністра асаблівае значэньне маюць ўвядзеньне земства ў заходніх губэрнях, абмежаваньне аўтаноміі Вялікага княства Фінляндзкага, зьмяненьне выбарчага заканадаўства і роспуск II Думы, якія паклалі канец рэвалюцыі 1905—1907 гг.

Падчас выступаў перад дэпутатамі Дзяржаўнай думы выявіліся прамоўніцкія здольнасьці Сталыпіна. Яго фразы «Не запалохаць!», «Спачатку заспакаеньне, потым рэформы» і «Ім патрэбныя вялікія ўзрушэньні, нам патрэбная вялікая Расея» сталі крылатымі.

З рысаў характару сучасьнікамі асабліва вылучалася яго бясстрашнасьць. На Сталыпіна плянавалася і было зьдзейсьнена 11 замахаў. Падчас апошняга, зьдзейсьненага ў Кіеве Дзьмітрыем Багровым, Сталыпін атрымаў сьмяротнае раненьне, ад якога празь некалькі дзён памёр.

Біяграфія[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Раньнія гады[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Пётр Сталыпін паходзіў з дваранскага роду, які існаваў ужо ў XVI стагодзьдзі. Родапачынальнікам Сталыпіных зьяўляўся Рыгор Сталыпін.

Пётр Сталыпін нарадзіўся 2 (14) красавіка 1862 а ў сталіцы Саксоніі Дрэздэне, куды езьдзіла да родных яго маці.

Дзяцінства правёў спачатку ў сядзібе Сярэднікова Маскоўскай губэрні (да 1869 а), затым у маёнтку Ковенскай губэрні. Сям'я выяжджала таксама ў Швэйцарыю. Калі прыйшоў час аддаць дзяцей у гімназію, бацька Аркадзь Дзьмітрыевіч купіў дом у суседняй Вільні.

У 1874 12-гадовы Пётр быў залічаны ў другую клясу Віленскай гімназіі, дзе правучыўся да шостай клясы. 3 чэрвеня 1881 19-гадовы Пётр скончыў Арлоўскую гімназію і атрымаў атэстат сталасьці. Ён зьехаў у Санкт-Пецярбург, дзе 31 жніўня паступіў на прыродазнаўчае аддзяленьне фізыка-матэматычнага факультэта Санкт-Пецярбургскага Імпэратарскага унівэрсытэта.

Коўна[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

18 сакавіка 1889 ён быў прызначаны Ковенскім павятовым правадыром дваранства і старшынём Ковенскага суда сусьветных пасярэднікаў.

Сталыпін правёў на службе ў Коўна каля 13 гадоў - з 1889 па 1902 гады.

Горадня[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

21 чэрвеня Сталыпін прыбыў у Горадню і прыступіў да выкананьня абавязкаў губэрнатара. Па ініцыятыве Сталыпіна ў Горадне былі адкрытыя габрэйскія двухкляснае народнае вучылішча, рамеснае вучылішча, а таксама жаночае прыходзкае вучылішча адмысловага тыпу, у якім, акрамя агульных прадметаў, выкладаліся маляваньне, чарчэньне і рукадзельле.

Асвоіўшыся на пасадзе губэрнатара, Сталыпін пачаў праводзіць рэформы, якія ўключалі расьсяленьне сялян на хутары, ліквідацыю цераспалосіцы, ўкараненьне штучных угнаеньняў, палепшаных сельскагаспадарчых прыладаў, мэліярацыі, развіцьцё каапэрацыі, сельскагаспадарчую адукацыю сялян.

Саратаў[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Праца ў Горадні цалкам задавальняла Сталыпіна. Аднак неўзабаве міністар унутраных справаў Плевен зноў зрабіў прапанову Сталыпіну заняць пасаду губэрнатара Саратаўскай губэрні. Сталыпін не хацеў пераяжджаць у Саратаў.

Міністар унутраных справаў[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

У другой палове красавіка 1906 г. Сталыпіна выклікалі ў Царскае Сяло тэлеграмай за подпісам імпэратара. Сустрэўшы яго, Мікалай II сказаў, што пільна сачыў за дзеяньнямі ў Саратаве і, лічачы іх выключна выбітнымі, прызначае яго міністрам унутраных справаў.

Міністар унутраных справаў зьяўляўся першым сярод іншых міністраў Расійскай імпэрыі па сваёй ролі і маштабе дзейнасьці. У яго вядзеньні былі:

  • Кіраваньне справамі пошты і тэлеграфа
  • Дзяржаўная паліцыя
  • Турмы, ссылка
  • Губэрнскія і павятовыя адміністрацыі
  • Узаемадзеяньне зь земствамі
  • Харчовая справа (забесьпячэньне насельніцтва прадуктамі харчаваньня пры неўраджаі)
  • Пажарная частка
  • Страхаваньне
  • Мэдыцына
  • Вэтэрынарыя
  • Мясцовыя суды і інш.

Пасьля атрыманьня пасады прэм'ер-міністра Сталыпін сумяшчаў абодва паста, застаючыся міністрам унутраных справаў да канца свайго жыцьця.

Сьмерць[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Замах на Сталыпіна задумаў сам Дзьмітрый Багроў. Па пропуску, выдадзенаму начальнікам Кіеўскага ахоўнага аддзяленьня, ён прайшоў ў гарадзкі опэрны тэатар, падчас другога антракту падышоў да Сталыпіна і двойчы стрэліў: першая куля трапіла ў руку, другая - у жывот, закрануўшы печань. Пасьля раненьня Сталыпін перахрысьціў цара, цяжка апусьціўся ў крэсла і сказаў: «Шчасьлівы памерці за Цара».

У першых радках завяшчаньня Сталыпіна было напісана: «Я хачу быць пахаваным там, дзе мяне заб'юць». Указаньне Сталыпіна было выкананае: 9 верасьня Сталыпін быў пахаваны ў Кіева-Пячэрскай лаўры.